વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.47.1
प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना।
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ २.४७.१ ॥
રાત્રિ વીતીને પ્રભાત થયું ત્યારે, રાઘવ વિના નગરજનો શોકથી આહત અને નિશ્ચેષ્ટ થયા, તેમનાં ચિત્ત જાણે હણાઈ ગયાં.
2.47.2
शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः।
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ २.४७.२ ॥
શોકથી ઉપજેલાં આંસુથી ક્ષીણ થયેલા એ દુઃખી લોકો આમતેમ જોતા રહ્યા, રામનું દર્શન પણ ન થયું.
2.47.3
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनीषिणः ॥ २.४७.३ ॥
એ બુદ્ધિમાન રામથી વિખૂટા, વિષાદથી મુખ કરમાયેલા, એ વિચારશીલ લોકો દીન અને કરુણાભર્યા વચનો બોલવા લાગ્યા.
2.47.4
धिगस्तु खलु निद्रां तां ययापहतचेतसः।
नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ २.४७.४ ॥
જેણે અમારા ચિત્તને હરી લીધું એ નિદ્રાને ધિક્કાર! આજે વિશાળ છાતીવાળા અને મહાબાહુ રામને અમે જોઈ શકતા નથી.
2.47.5
कथं रामो महाबाहुः स तथावितथक्रियः।
भक्तं जनमभित्यज्य प्रवासं तापसो गतः ॥ २.४७.५ ॥
મહાબાહુ રામ, જેમનાં કર્મ સત્ય છે, ભક્ત લોકોને છોડીને તપસ્વી બનીને વનવાસે કેવી રીતે ચાલ્યા ગયા?
2.47.6
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान्।
कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ २.४७.६ ॥
જે હંમેશાં અમને પોતાના ઔરસ પુત્રોની જેમ પાળે છે, એ રઘુવંશશ્રેષ્ઠ રામ અમને છોડીને વનમાં કેવી રીતે ગયા?
2.47.7
इहैव निधनं याम महाप्रस्थानमेव वा।
रामेण रहितानां नो किमर्थं जीवितं हितम् ॥ २.४७.७ ॥
અહીં જ મૃત્યુ પામીએ, અથવા મહાપ્રસ્થાન જ કરીએ. રામ વિનાના અમારું જીવન શા માટે હિતકારક છે?
2.47.8
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च।
तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथवा वयम् ॥ २.४७.८ ॥
અહીં સૂકાં અને ઘણાં મોટાં લાકડાં છે. તેમનાથી ચિતા પ્રગટાવી આપણે સૌ તેમાં પ્રવેશીએ, અથવા આપણે એમ કરીએ.
2.47.9
किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः।
नीतः स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ २.४७.९ ॥
આપણે શું કહીશું? મહાબાહુ, અસૂયારહિત, પ્રિય બોલનાર રાઘવને અમે લઈ જવા દીધા એમ કહેવું કેવી રીતે યોગ્ય છે?
2.47.10
सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वास्मान् राघवं विना।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोऽधिका ॥ २.४७.१० ॥
તે નગર ચોક્કસ દીન થશે; અમને અને રાઘવને ન જોઈને તે આનંદરહિત થશે — સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધોથી ભરેલું હોવા છતાં.
2.47.11
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं महात्मना।
विहीनास्तेन च पुनः कथं द्रक्ष्याम तां पुरीम् ॥ २.४७.११ ॥
તે વીર અને મહાત્મા સાથે અમે હંમેશાં નીકળ્યા હતા; હવે તેમના વિના તે નગર ફરી કેવી રીતે જોઈશું?
2.47.12
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः।
विलपन्ति स्म दुःखार्ता हृतवत्सा इवाग्र्यगाः ॥ २.४७.१२ ॥
આ રીતે અનેક પ્રકારે વચનો કહીને, હાથ ઊંચા કરીને દુઃખથી પીડાયેલા તે લોકો વિલાપ કરવા લાગ્યા, વાછરડાં છીનવાયેલી શ્રેષ્ઠ ગાયોની જેમ.
2.47.13
ततो मार्गानुसारेण गत्वा किंचित् ततः क्षणम्।
मार्गनाशाद् विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ २.४७.१३ ॥
પછી માર્ગને અનુસરીને થોડે દૂર અને થોડી ક્ષણ ચાલ્યા; પરંતુ માર્ગ ખોવાઈ જતાં તેઓ મહાન વિષાદથી ઘેરાઈ ગયા.
2.47.14
रथमार्गानुसारेण न्यवर्तन्त मनस्विनः।
किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ २.४७.१४ ॥
રથના માર્ગને અનુસરીને ઉદાર મનના લોકો પાછા ફર્યા; "આ શું? અમે શું કરીશું? દૈવે અમને હણી નાખ્યા!" એમ બોલ્યા.
2.47.15
तदा यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः।
अयोध्यामगमन् सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ २.४७.१५ ॥
ત્યારે થાકેલા મનવાળા સૌ જે માર્ગે આવ્યા હતા તે જ માર્ગે, દુઃખી સજ્જનોવાળી તે અયોધ્યા નગરીમાં પાછા ગયા.
2.47.16
आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः।
आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ २.४७.१६ ॥
તે નગરીને જોઈને, ક્ષયની ભાવનાથી વ્યાકુળ મનવાળા તેઓએ શોકપીડિત નેત્રોથી આંસુ પાછા વાળ્યા.
2.47.17
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ २.४७.१७ ॥
રામ વિનાની આ નગરી હવે એટલી શોભતી નથી; ગરુડે સરોવરમાંથી સર્પો છીનવી લીધા પછીની નદી જેવી.
2.47.18
चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम्।
अपश्यन् निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ २.४७.१८ ॥
ચંદ્ર વિનાના આકાશ અને જળ વિનાના સાગર જેવું, આનંદ નષ્ટ થયેલું તે નગર જોઈને તેઓ વિચલિત થયા.
2.47.19
ते तानि वेश्मानि महाधनानि
दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः।
नैव प्रजग्मुः स्वजनं परं वा
निरीक्ष्यमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ २.४७.१९ ॥
દુઃખથી પીડિત તેઓ એ ધનસંપન્ન ઘરોમાં દુઃખ સાથે પ્રવેશતા; ન પોતાના સ્વજનો પાસે જતા, ન બીજાઓ પાસે; આનંદ ગુમાવી બેઠેલા દેખાતા.