वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.47.1
प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना।
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ २.४७.१ ॥
रात्र सरून प्रभात झाल्यावर, राघवाशिवाय नगरवासी शोकाने आहत व निश्चेष्ट झाले, त्यांचे मन जणू हरपले.
2.47.2
शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः।
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ २.४७.२ ॥
शोकाश्रूंनी क्षीण झालेले ते दुःखी लोक इकडे तिकडे पाहत राहिले, रामाचे दर्शनही त्यांना झाले नाही.
2.47.3
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनीषिणः ॥ २.४७.३ ॥
त्या बुद्धिमान रामाशिवाय विषादाने व्याकुल मुखाचे ते विचारी लोक दीन व करुणामय शब्द बोलू लागले.
2.47.4
धिगस्तु खलु निद्रां तां ययापहतचेतसः।
नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ २.४७.४ ॥
ज्या झोपेला धिक्कार असो, जिने आमचे मन हरण केले; आज विशाल वक्षाच्या व महाबाहू रामाला आम्हाला पाहता येत नाही.
2.47.5
कथं रामो महाबाहुः स तथावितथक्रियः।
भक्तं जनमभित्यज्य प्रवासं तापसो गतः ॥ २.४७.५ ॥
महाबाहू राम, ज्यांची कृती सत्य आहे, ते भक्त जनांना सोडून तापसी होऊन वनवासाला कसे गेले?
2.47.6
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान्।
कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ २.४७.६ ॥
जो आम्हाला सदैव आपल्या औरस पुत्रांप्रमाणे पाळतो, तो रघुवंशश्रेष्ठ राम आम्हाला सोडून वनात कसा गेला?
2.47.7
इहैव निधनं याम महाप्रस्थानमेव वा।
रामेण रहितानां नो किमर्थं जीवितं हितम् ॥ २.४७.७ ॥
येथेच आपण मरण पावू, किंवा महाप्रस्थानच करू. रामाशिवाय आमचे जगणे कशासाठी हितकारक आहे?
2.47.8
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च।
तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथवा वयम् ॥ २.४७.८ ॥
येथे वाळलेली मोठी लाकडे भरपूर आहेत. त्यांनी चिता पेटवून आपण सर्वजण त्यात प्रवेश करू, किंवा आपण असेच करू.
2.47.9
किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः।
नीतः स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ २.४७.९ ॥
आपण काय सांगणार? महाबाहू, असूयारहित, प्रियभाषी राघवाला आम्ही नेऊ दिले असे सांगणे कसे योग्य ठरेल?
2.47.10
सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वास्मान् राघवं विना।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोऽधिका ॥ २.४७.१० ॥
ती नगरी निश्चितच दीन होईल; आम्हांला आणि राघवाला न पाहता ती आनंदरहित होईल — स्त्रिया, बालके आणि वृद्धांनी भरलेली असली तरीही.
2.47.11
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं महात्मना।
विहीनास्तेन च पुनः कथं द्रक्ष्याम तां पुरीम् ॥ २.४७.११ ॥
त्या वीर आणि महात्म्यासोबत आम्ही नेहमी निघालो होतो; आता त्यांच्याविना ती नगरी पुन्हा कशी पाहू?
2.47.12
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः।
विलपन्ति स्म दुःखार्ता हृतवत्सा इवाग्र्यगाः ॥ २.४७.१२ ॥
असे अनेक प्रकारे बोलून, बाहू उंचावून दुःखार्त झालेले ते लोक विलाप करू लागले, वासरे हिरावलेल्या श्रेष्ठ गाईंप्रमाणे.
2.47.13
ततो मार्गानुसारेण गत्वा किंचित् ततः क्षणम्।
मार्गनाशाद् विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ २.४७.१३ ॥
नंतर मार्गाचा अनुसरण करत काही अंतर आणि काही क्षण चालले; परंतु मार्ग हरवल्याने ते मोठ्या विषादाने व्यापले गेले.
2.47.14
रथमार्गानुसारेण न्यवर्तन्त मनस्विनः।
किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ २.४७.१४ ॥
रथाच्या मार्गाचा अनुसरण करत उदारमनस्क लोक परत फिरले; "हे काय? आम्ही काय करावे? दैवाने आम्ही उध्वस्त झालो!" असे म्हणाले.
2.47.15
तदा यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः।
अयोध्यामगमन् सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ २.४७.१५ ॥
तेव्हा खिन्न मनाने सर्वजण आल्या मार्गानेच, व्यथित सज्जनांनी भरलेल्या त्या अयोध्या नगरीत परत गेले.
2.47.16
आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः।
आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ २.४७.१६ ॥
ती नगरी पाहून, क्षयाच्या भावनेने व्याकुळ मनाने, शोकपीडित डोळ्यांनी त्यांनी अश्रू परतवले.
2.47.17
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ २.४७.१७ ॥
रामाविना ही नगरी आता फारशी शोभत नाही; गरुडाने तळ्यातून सर्प ओढून नेल्यावर नदी जशी दिसते तशी.
2.47.18
चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम्।
अपश्यन् निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ २.४७.१८ ॥
चंद्रहीन आकाश आणि पाण्याविना समुद्र यांसारखे, आनंद नष्ट झालेले ते नगर पाहून ते विचलित झाले.
2.47.19
ते तानि वेश्मानि महाधनानि
दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः।
नैव प्रजग्मुः स्वजनं परं वा
निरीक्ष्यमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ २.४७.१९ ॥
दुःखाने पीडित झालेले ते लोक त्या धनसंपन्न घरांमध्ये दुःखाने प्रवेश करत; ना आपल्या नातेवाइकांकडे जात, ना इतरांकडे; आनंद हरवलेले दिसत.