Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 2.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.49.1
रामः अपि रात्रि शेषेण तेन एव महद् अन्तरम् ।
जगाम पुरुष व्याघ्रः पितुर् आज्ञाम् अनुस्मरन् ॥ २.४९.१ ॥
Rāma too, in the remaining part of the night, went a great distance, remembering his father's command, that tiger among men.
2.49.2
तथैव गच्चतः तस्य व्यपायात् रजनी शिवा ।
उपास्य स शिवाम् सम्ध्याम् विषय अन्तम् व्यगाहत ॥ २.४९.२ ॥
As he went on in this way, his auspicious night passed; having worshipped the auspicious twilight, he entered the border of the realm.
2.49.3
ग्रामान् विकृष्ट सीमान् तान् पुष्पितानि वनानि च ।
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् शरैः इव हय उत्तमैः ॥ २.४९.३ ॥
Seeing those villages with far-off borders and the flowering forests, he passed swiftly by, like arrows shot from excellent horses.
2.49.4
शृण्वन् वाचो मनुष्याणाम् ग्राम सम्वास वासिनाम् ।
राजानम् धिग् दशरथम् कामस्य वशम् आगतम् ॥ २.४९.४ ॥
Hearing the words of people dwelling in village settlements: "Shame upon King Daśaratha, who has come under the power of desire!"
2.49.5
हा नृशम्स अद्य कैकेयी पापा पाप अनुबन्धिनी ।
तीक्ष्णा सम्भिन्न मर्यादा तीक्ष्णे कर्मणि वर्तते ॥ २.४९.५ ॥
Alas! Today Kaikeyī is cruel, sinful, bound to sin; sharp, and having broken the bounds of propriety, she is engaged in a harsh deed.
2.49.6
या पुत्रम् ईदृशम् राज्ञः प्रवासयति धार्मिकम् ।
वन वासे महा प्राज्ञम् सानुक्रोशम् अतन्द्रितम् ॥ २.४९.६ ॥
She who sends into forest-exile a son of the king like this: righteous, very wise, compassionate and tireless!
2.49.7
कथम् नाम महाभागा सीता जनकनन्दिनी ।
सदा सुखेष्वभिरता दुःखान्यनुभविष्यति ॥ २.४९.७ ॥
How will Sītā, the greatly fortunate daughter of Janaka, who has always delighted in pleasures, ever endure sorrow?
2.49.8
अहो दशरथो राजा निस्नेहः स्वसुत प्रियम् ।
प्रजानामनघम् रामम् परित्यक्तुमिहेच्छति ॥ २.४९.८ ॥
Alas! King Daśaratha is without affection, wishing to abandon here Rāma, dear to his own son, blameless and dear to the people!
2.49.9
एता वाचो मनुष्याणाम् ग्राम सम्वास वासिनाम् ।
शृण्वन्न् अति ययौ वीरः कोसलान् कोसल ईश्वरः ॥ २.४९.९ ॥
Hearing these words of the people dwelling in village communities, the hero, lord of Kosala, passed onward through Kosala.
2.49.10
ततः वेद श्रुतिम् नाम शिव वारि वहाम् नदीम् ।
उत्तीर्य अभिमुखः प्रायात् अगस्त्य अध्युषिताम् दिशम् ॥ २.४९.१० ॥
Then, having crossed the river named Vedaśruti, which carries auspicious waters, he went forward, facing the direction inhabited by Agastya.
2.49.11
गत्वा तु सुचिरम् कालम् ततः शीत जलाम् नदीम् ।
गोमतीम् गोयुत अनूपाम् अतरत् सागरम् गमाम् ॥ २.४९.११ ॥
Having traveled for a long time, he then crossed the Gomatī river with its cool waters, its banks full of herds of cattle, a river flowing toward the sea.
2.49.12
गोमतीम् च अपि अतिक्रम्य राघवः शीघ्रगैः हयैः ।
मयूर हम्स अभिरुताम् ततार स्यन्दिकाम् नदीम् ॥ २.४९.१२ ॥
Having also passed beyond the Gomatī, the Rāghava crossed the river Syandikā, resounding with peacocks and swans, with his swift horses.
2.49.13
स महीम् मनुना राज्ञा दत्ताम् इक्ष्वाकवे पुरा ।
स्फीताम् राष्ट्र आवृताम् रामः वैदेहीम् अन्वदर्शयत् ॥ २.४९.१३ ॥
Rāma showed Vaidehī (Sītā) that earth, prosperous and surrounded by realms, which King Manu had long ago given to Ikṣvāku.
2.49.14
सूतैति एव च आभाष्य सारथिम् तम् अभीक्ष्णशः ।
हम्स मत्त स्वरः श्रीमान् उवाच पुरुष ऋषभः ॥ २.४९.१४ ॥
Calling the charioteer "O charioteer" again and again, Rāma, glorious and best of men, with a voice sweet as a swan's, spoke to him.
2.49.15
कदा अहम् पुनर् आगम्य सरय्वाः पुष्पिते वने ।
मृगयाम् पर्याटष्यामि मात्रा पित्रा च सम्गतः ॥ २.४९.१५ ॥
When shall I return to the flowering forest of the Sarayū, and roam there hunting, reunited with my mother and father?
2.49.16
न अत्यर्थम् अभिकान्क्षामि मृगयाम् सरयू वने ।
रतिर् हि एषा अतुला लोके राज ऋषि गण सम्मता ॥ २.४९.१६ ॥
I do not greatly desire hunting in the Sarayū forest, for this delight is incomparable in the world and approved by the company of royal sages.
2.49.17
राजर्षीणाम् हि लोकेऽस्मिन् रत्यर्थम् मृगया वने ।
काले कृताम् ताम् मनुजैर्धन्विनामभिकाङ्क्षिताम् ॥ २.४९.१७ ॥
In this world royal sages hunt in the forest at the proper time for delight; it is a pursuit desired by archers.
2.49.18
स तम् अध्वानम् ऐक्ष्वाकः सूतम् मधुरया गिरातम् तम् अर्थम् अभिप्रेत्य ययौवाक्यम् उदीरयन् ॥ २.४९.१८ ॥
Keeping that matter in mind as he traveled that road, the Ikṣvāku prince went on, speaking words to the charioteer in a sweet voice.