Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 2.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.51.1
तम् जाग्रतम् अदम्भेन भ्रातुर् अर्थाय लक्ष्मणम् ।
गुहः सम्ताप सम्तप्तः राघवम् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.५१.१ ॥
Seeing Lakṣmaṇa keeping sincere watch for the sake of his brother, Guha, afflicted with grief, spoke these words to Rāghava.
2.51.2
इयम् तात सुखा शय्या त्वद् अर्थम् उपकल्पिता ।
प्रत्याश्वसिहि साध्व् अस्याम् राज पुत्र यथा सुखम् ॥ २.५१.२ ॥
Dear one, this comfortable bed has been prepared for you. Prince, rest well and comfortably upon it.
2.51.3
उचितः अयम् जनः सर्वः क्लेशानाम् त्वम् सुख उचितः ।
गुप्ति अर्थम् जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयम् निशाम् ॥ २.५१.३ ॥
All these people are fit for hardship, but you are fit for comfort. We shall keep watch through the night to protect Kākutstha.
2.51.4
न हि रामात् प्रियतरः मम अस्ति भुवि कश्चन ।
ब्रवीम्य् एतत् अहम् सत्यम् सत्येन एव च ते शपे ॥ २.५१.४ ॥
There is no one on earth dearer to me than Rāma. I speak this truth, and I swear it to you by truth itself.
2.51.5
अस्य प्रसादात् आशम्से लोके अस्मिन् सुमहद् यशः ।
धर्म अवाप्तिम् च विपुलाम् अर्थ अवाप्तिम् च केवलाम् ॥ २.५१.५ ॥
By his grace, I hope to attain great fame in this world, abundant dharma, and complete wealth.
2.51.6
सो अहम् प्रिय सखम् रामम् शयानम् सह सीतया ।
रक्षिष्यामि धनुष् पाणिः सर्वतः ज्ञातिभिः सह ॥ २.५१.६ ॥
Therefore, bow in hand, together with my kinsmen, I shall guard on every side my dear friend Rāma, who lies sleeping with Sītā.
2.51.7
न हि मे अविदितम् किम्चित् वने अस्मिमः चरतः सदा ।
चतुर् अन्गम् हि अपि बलम् सुमहत् प्रसहेमहि ॥ २.५१.७ ॥
Nothing in this forest, where I roam at all times, is unknown to me. Even an army of the fourfold kind, however vast, we could withstand.
2.51.8
लक्ष्मणः तम् तदा उवाच रक्ष्यमाणाः त्वया अनघ ।
न अत्र भीता वयम् सर्वे धर्मम् एव अनुपश्यता ॥ २.५१.८ ॥
Then Lakṣmaṇa said to him: O sinless one, protected by you, none of us is afraid here, for you look only to dharma.
2.51.9
कथम् दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।
शक्या निद्रा मया लब्धुम् जीवितम् वा सुखानि वा ॥ २.५१.९ ॥
How, when Rāma, son of Daśaratha, lies on the ground with Sītā, could sleep be obtained by me, or life, or comforts?
2.51.10
यो न देव असुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुम् युधि ।
तम् पश्य सुख सम्विष्टम् तृणेषु सह सीतया ॥ २.५१.१० ॥
Behold him, whom gods and demons all together cannot withstand in battle, lying at ease on the grass with Sītā.
2.51.11
यो मन्त्र तपसा लब्धो विविधैः च परिश्रमैः ।
एको दशरथस्य एष पुत्रः सदृश लक्षणः ॥ २.५१.११ ॥
This one, the sole son of Daśaratha, obtained through mantra, austerity and many efforts, bearing fitting marks.
2.51.12
अस्मिन् प्रव्रजितः राजा न चिरम् वर्तयिष्यति ।
विधवा मेदिनी नूनम् क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥ २.५१.१२ ॥
With him gone forth into exile, the king will not rule for long; surely the earth will soon become a widow.
2.51.13
विनद्य सुमहा नादम् श्रमेण उपरताः स्त्रियः ।
निर्घोष उपरतम् तात मन्ये राज निवेशनम् ॥ २.५१.१३ ॥
Having wailed loudly, the women have fallen silent from exhaustion. Dear one, I think the sound from the royal palace has also ceased.
2.51.14
कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम ।
न आशम्से यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीम् इमाम् ॥ २.५१.१४ ॥
Kausalyā and the king, and likewise my mother — I do not hope that all of them will be alive this night.
2.51.15
जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्य अन्ववेक्षया ।
तत् दुह्खम् यत् तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति ॥ २.५१.१५ ॥
Through Śatrughna's care my mother may perhaps still live. But the great sorrow is that Kausalyā, mother of a hero, will perish.
2.51.16
अनुरक्त जन आकीर्णा सुख आलोक प्रिय आवहा ।
राज व्यसन सम्सृष्टा सा पुरी विनशिष्यति ॥ २.५१.१६ ॥
That city, filled with devoted people, bringing happiness and pleasant sights, will perish, touched by the king's calamity.
2.51.17
कथम् पुत्रम् महात्मानम् ज्येष्ठम् प्रियमपस्यतः ।
शरीरम् धारयुष्यान्ति प्राणा राज्ञो महात्मनः ॥ २.५१.१७ ॥
How will the life-breaths of the great-souled king sustain his body, not seeing his great-souled, beloved eldest son?
2.51.18
विनष्टे नृपतौ पश्चात्कौसल्या विनशिष्यति ।
अनन्तरम् च माताऽपि मम नाशमुपैष्यति ॥ २.५१.१८ ॥
When the king has perished, afterwards Kausalyā will perish, and next my mother too will meet her destruction.
2.51.19
अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनोरथम् ।
राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥ २.५१.१९ ॥
Gone by, gone by! Without his desire fulfilled, without installing Rāma in the kingdom, my father will perish.
2.51.20
सिद्ध अर्थाः पितरम् वृत्तम् तस्मिन् काले हि उपस्थिते ।
प्रेत कार्येषु सर्वेषु सम्स्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥ २.५१.२० ॥
When that time comes, those whose aims are accomplished will hear of what has befallen our father, and will perform the funeral rites for the lord of the earth with all the rites of the dead.
2.51.21
रम्य चत्वर सम्स्थानाम् सुविभक्त महा पथाम् ।
हर्म्य प्रसाद सम्पन्नाम् गणिका वर शोभिताम् ॥ २.५१.२१ ॥
Its crossroads are pleasantly arranged, its great avenues well divided, abounding in mansions and palaces, and adorned with excellent courtesans.
2.51.22
रथ अश्व गज सम्बाधाम् तूर्य नाद विनादिताम् ।
सर्व कल्याण सम्पूर्णाम् हृष्ट पुष्ट जन आकुलाम् ॥ २.५१.२२ ॥
Crowded with chariots, horses and elephants, resounding with the sound of musical instruments, full of every blessing, and thronged with joyful and prosperous people.
2.51.23
आराम उद्यान सम्पन्नाम् समाज उत्सव शालिनीम् ।
सुखिता विचरिष्यन्ति राज धानीम् पितुर् मम ॥ २.५१.२३ ॥
In my father's royal capital, endowed with pleasure-gardens and parks and graced with gatherings and festivals, they will wander happily.
2.51.24
अपि जीवेद्धशरथो वनवासात्पुनर्वयम् ।
प्रत्यागम्य महात्मानमपि पश्येम सुव्रतम् ॥ २.५१.२४ ॥
Perhaps Daśaratha is still alive, and having returned from forest-exile we may see again that great-souled, steadfast-vowed one.
2.51.25
अपि सत्य प्रतिज्ञेन सार्धम् कुशलिना वयम् ।
निवृत्ते वन वासे अस्मिन्न् अयोध्याम् प्रविशेमहि ॥ २.५१.२५ ॥
Perhaps, together with the truth-vowed one, we all in good health, once this forest exile is over, may enter Ayodhyā.
2.51.26
परिदेवयमानस्य दुह्ख आर्तस्य महात्मनः ।
तिष्ठतः राज पुत्रस्य शर्वरी सा अत्यवर्तत ॥ २.५१.२६ ॥
That night passed while the great-souled king's son stood lamenting, afflicted with grief.
2.51.27
तथा हि सत्यम् ब्रुवति प्रजा हिते ।
नर इन्द्र पुत्रे गुरु सौहृदात् गुहः ।
मुमोच बाष्पम् व्यसन अभिपीडितः ।
ज्वरा आतुरः नागैव व्यथा आतुरः ॥ २.५१.२७ ॥
As the king's son spoke the truth for the welfare of the people, Guha, oppressed by misfortune, shed tears out of deep affection, distressed like an elephant sick with fever.