વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.51.1
तम् जाग्रतम् अदम्भेन भ्रातुर् अर्थाय लक्ष्मणम् ।
गुहः सम्ताप सम्तप्तः राघवम् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.५१.१ ॥
ભાઈના હિત માટે નિષ્કપટ ભાવે જાગતા લક્ષ્મણને જોઈને, શોકથી પીડિત ગુહે રાઘવને આ વચન કહ્યું.
2.51.2
इयम् तात सुखा शय्या त्वद् अर्थम् उपकल्पिता ।
प्रत्याश्वसिहि साध्व् अस्याम् राज पुत्र यथा सुखम् ॥ २.५१.२ ॥
હે પ્રિય, આ સુખદ શય્યા તમારા માટે જ તૈયાર કરવામાં આવી છે. હે રાજકુમાર, તેના પર સારી રીતે સુખપૂર્વક વિશ્રામ કરો.
2.51.3
उचितः अयम् जनः सर्वः क्लेशानाम् त्वम् सुख उचितः ।
गुप्ति अर्थम् जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयम् निशाम् ॥ २.५१.३ ॥
આ બધા લોકો કષ્ટ સહન કરવા યોગ્ય છે; પણ તમે સુખ માટે યોગ્ય છો. કાકુત્સ્થના રક્ષણ માટે અમે રાત્રિભર જાગતા રહીશું.
2.51.4
न हि रामात् प्रियतरः मम अस्ति भुवि कश्चन ।
ब्रवीम्य् एतत् अहम् सत्यम् सत्येन एव च ते शपे ॥ २.५१.४ ॥
પૃથ્વી પર રામ કરતાં મને વધુ પ્રિય કોઈ નથી. આ હું સાચે જ કહું છું; સત્યના સોગંદ લઈને તમને કહું છું.
2.51.5
अस्य प्रसादात् आशम्से लोके अस्मिन् सुमहद् यशः ।
धर्म अवाप्तिम् च विपुलाम् अर्थ अवाप्तिम् च केवलाम् ॥ २.५१.५ ॥
તેમની કૃપાથી આ લોકમાં મને મહાન યશ, વિપુલ ધર્મ અને સંપૂર્ણ ધન પ્રાપ્ત થશે એવી હું આશા રાખું છું.
2.51.6
सो अहम् प्रिय सखम् रामम् शयानम् सह सीतया ।
रक्षिष्यामि धनुष् पाणिः सर्वतः ज्ञातिभिः सह ॥ २.५१.६ ॥
તેથી સીતા સાથે સૂતેલા પ્રિય મિત્ર રામનું, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને, મારા સ્વજનો સાથે ચારે બાજુથી હું રક્ષણ કરીશ.
2.51.7
न हि मे अविदितम् किम्चित् वने अस्मिमः चरतः सदा ।
चतुर् अन्गम् हि अपि बलम् सुमहत् प्रसहेमहि ॥ २.५१.७ ॥
અહીં વનમાં સદા વિચરતા મારાથી કંઈ અજ્ઞાત નથી. ચતુરંગ સેના અતિ મોટી હોય તોપણ અમે તેનો સામનો કરી શકીએ.
2.51.8
लक्ष्मणः तम् तदा उवाच रक्ष्यमाणाः त्वया अनघ ।
न अत्र भीता वयम् सर्वे धर्मम् एव अनुपश्यता ॥ २.५१.८ ॥
ત્યારે લક્ષ્મણે તેને કહ્યું: હે નિષ્પાપ, તારા વડે રક્ષિત થતાં અમે સૌ અહીં ભયભીત નથી, કારણ કે તું ધર્મને જ જુએ છે.
2.51.9
कथम् दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।
शक्या निद्रा मया लब्धुम् जीवितम् वा सुखानि वा ॥ २.५१.९ ॥
દશરથપુત્ર સીતા સાથે ભૂમિ પર સૂતા હોય ત્યારે મને નિદ્રા કેવી રીતે મળી શકે? જીવન કે સુખ પણ કેવી રીતે મળે?
2.51.10
यो न देव असुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुम् युधि ।
तम् पश्य सुख सम्विष्टम् तृणेषु सह सीतया ॥ २.५१.१० ॥
દેવો અને અસુરો સર્વે મળીને પણ યુદ્ધમાં જેને સહન ન કરી શકે, સીતા સાથે ઘાસ પર સુખેથી સૂતેલા તેને જુઓ.
2.51.11
यो मन्त्र तपसा लब्धो विविधैः च परिश्रमैः ।
एको दशरथस्य एष पुत्रः सदृश लक्षणः ॥ २.५१.११ ॥
મંત્ર, તપ અને વિવિધ પરિશ્રમોથી પ્રાપ્ત થયેલો, દશરથનો આ એકમાત્ર પુત્ર, યોગ્ય લક્ષણોવાળો.
2.51.12
अस्मिन् प्रव्रजितः राजा न चिरम् वर्तयिष्यति ।
विधवा मेदिनी नूनम् क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥ २.५१.१२ ॥
આ વનવાસે ગયો હોવાથી રાજા લાંબો સમય શાસન નહીં કરે; ચોક્કસ પૃથ્વી ટૂંક સમયમાં વિધવા થઈ જશે.
2.51.13
विनद्य सुमहा नादम् श्रमेण उपरताः स्त्रियः ।
निर्घोष उपरतम् तात मन्ये राज निवेशनम् ॥ २.५१.१३ ॥
મોટો આક્રંદ કરીને સ્ત્રીઓ થાકથી શાંત થઈ ગઈ છે. પ્રિય, મને લાગે છે કે રાજમહેલનો અવાજ પણ શમી ગયો છે.
2.51.14
कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम ।
न आशम्से यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीम् इमाम् ॥ २.५१.१४ ॥
કૌસલ્યા અને રાજા, તેમજ મારી માતા — આ રાત્રે તેઓ બધાં જીવતાં રહેશે એવી મને આશા નથી.
2.51.15
जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्य अन्ववेक्षया ।
तत् दुह्खम् यत् तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति ॥ २.५१.१५ ॥
શત્રુઘ્નની સંભાળથી કદાચ મારી માતા પણ જીવતી રહેશે. પરંતુ વીરમાતા કૌસલ્યા નાશ પામશે, એ જ મોટું દુઃખ છે.
2.51.16
अनुरक्त जन आकीर्णा सुख आलोक प्रिय आवहा ।
राज व्यसन सम्सृष्टा सा पुरी विनशिष्यति ॥ २.५१.१६ ॥
અનુરક્ત લોકોથી ભરેલી, સુખ અને પ્રિય દૃશ્યો આપનારી એ નગરી રાજાના સંકટથી ઘેરાઈને નાશ પામશે.
2.51.17
कथम् पुत्रम् महात्मानम् ज्येष्ठम् प्रियमपस्यतः ।
शरीरम् धारयुष्यान्ति प्राणा राज्ञो महात्मनः ॥ २.५१.१७ ॥
મહાત્મા, પ્રિય જ્યેષ્ઠ પુત્રને ન જોઈને મહાત્મા રાજાના પ્રાણ શરીરને કેવી રીતે ટકાવી રાખશે?
2.51.18
विनष्टे नृपतौ पश्चात्कौसल्या विनशिष्यति ।
अनन्तरम् च माताऽपि मम नाशमुपैष्यति ॥ २.५१.१८ ॥
રાજા નાશ પામ્યા પછી કૌસલ્યા નાશ પામશે. ત્યારબાદ મારી માતા પણ નાશને પામશે.
2.51.19
अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनोरथम् ।
राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥ २.५१.१९ ॥
વીતી ગયું, વીતી ગયું! મનોરથ પૂરો ન થતાં, રામને રાજ્યમાં સ્થાપિત ન કરતાં, મારા પિતા નાશ પામશે.
2.51.20
सिद्ध अर्थाः पितरम् वृत्तम् तस्मिन् काले हि उपस्थिते ।
प्रेत कार्येषु सर्वेषु सम्स्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥ २.५१.२० ॥
તે સમય આવતાં, જેમના કાર્ય સિદ્ધ થયાં છે તે પિતાના સમાચાર સાંભળી સર્વ પ્રેતકાર્યોથી રાજાનો સંસ્કાર કરશે.
2.51.21
रम्य चत्वर सम्स्थानाम् सुविभक्त महा पथाम् ।
हर्म्य प्रसाद सम्पन्नाम् गणिका वर शोभिताम् ॥ २.५१.२१ ॥
જેના ચોરસ સુંદર ગોઠવાયેલા, મોટા માર્ગો સુવ્યવસ્થિત વિભાજિત, જે હવેલીઓ અને મહેલોથી સંપન્ન અને શ્રેષ્ઠ ગણિકાઓથી શોભિત છે.
2.51.22
रथ अश्व गज सम्बाधाम् तूर्य नाद विनादिताम् ।
सर्व कल्याण सम्पूर्णाम् हृष्ट पुष्ट जन आकुलाम् ॥ २.५१.२२ ॥
રથ, ઘોડા અને હાથીઓથી ભરેલી, વાજિંત્રોના નાદથી ગુંજતી, સર્વ કલ્યાણથી પરિપૂર્ણ, હર્ષિત અને સમૃદ્ધ લોકોથી ભરેલી.
2.51.23
आराम उद्यान सम्पन्नाम् समाज उत्सव शालिनीम् ।
सुखिता विचरिष्यन्ति राज धानीम् पितुर् मम ॥ २.५१.२३ ॥
બગીચા અને ઉદ્યાનોથી સંપન્ન, સમાજો અને ઉત્સવોથી શોભતી મારા પિતાની રાજધાનીમાં તેઓ સુખપૂર્વક વિચરશે.
2.51.24
अपि जीवेद्धशरथो वनवासात्पुनर्वयम् ।
प्रत्यागम्य महात्मानमपि पश्येम सुव्रतम् ॥ २.५१.२४ ॥
કદાચ દશરથ જીવિત હોય; વનવાસથી પાછા ફરીને અમે એ મહાત્મા, દૃઢવ્રત રામને ફરી જોઈ શકીએ.
2.51.25
अपि सत्य प्रतिज्ञेन सार्धम् कुशलिना वयम् ।
निवृत्ते वन वासे अस्मिन्न् अयोध्याम् प्रविशेमहि ॥ २.५१.२५ ॥
સત્યપ્રતિજ્ઞ સાથે આપણે સૌ કુશળ રીતે, આ વનવાસ પૂરો થયા પછી અયોધ્યામાં પ્રવેશી શકીશું કે નહીં.
2.51.26
परिदेवयमानस्य दुह्ख आर्तस्य महात्मनः ।
तिष्ठतः राज पुत्रस्य शर्वरी सा अत्यवर्तत ॥ २.५१.२६ ॥
વિલાપ કરતા, દુઃખથી પીડાતા તે મહાત્મા રાજપુત્રની એ રાત્રિ વીતી ગઈ.
2.51.27
तथा हि सत्यम् ब्रुवति प्रजा हिते ।
नर इन्द्र पुत्रे गुरु सौहृदात् गुहः ।
मुमोच बाष्पम् व्यसन अभिपीडितः ।
ज्वरा आतुरः नागैव व्यथा आतुरः ॥ २.५१.२७ ॥
આ રીતે પ્રજાના હિત માટે સત્ય બોલતા નરેન્દ્રપુત્ર પ્રત્યે ઊંડા સ્નેહથી, વિપત્તિથી પીડાયેલો ગુહ તાવથી પીડિત હાથીની જેમ વ્યથિત થઈને આંસુ વહાવવા લાગ્યો.