Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.57.1
कथयित्वा सुदुह्ख आर्तः सुमन्त्रेण चिरम् सह ।
रामे दक्षिण कूलस्थे जगाम स्व गृहम् गुहः ॥ २.५७.१ ॥
Tras hablar largo rato con Sumantra, el profundamente afligido Guha regresó a su casa cuando Rāma ya había llegado a la orilla sur.
2.57.2
भरद्वाजाभिगमनम् प्रयागे च सहासनम् ।
आगिरेर्गमनम् तेषाम् तत्रस्थैरभिलक्षितम् ॥ २.५७.२ ॥
Su ida a Bharadvāja en Prayāga, su sentarse juntos y su marcha hacia la montaña fueron observados por quienes estaban allí.
2.57.3
अनुज्ञातः सुमन्त्रः अथ योजयित्वा हय उत्तमान् ।
अयोध्याम् एव नगरीम् प्रययौ गाढ दुर्मनाः ॥ २.५७.३ ॥
Con permiso concedido, Sumantra unció los excelentes caballos y partió hacia la ciudad de Ayodhyā, con el ánimo profundamente abatido.
2.57.4
स वनानि सुगन्धीनि सरितः च सराम्सि च ।
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् ग्रामाणि नगराणि च ॥ २.५७.४ ॥
Contemplando los bosques fragantes, los ríos y los lagos, pasó rápidamente por aldeas y ciudades.
2.57.5
ततः साय अह्न समये तृतीये अहनि सारथिः ।
अयोध्याम् समनुप्राप्य निरानन्दाम् ददर्श ह ॥ २.५७.५ ॥
Entonces, al tercer día, al atardecer, el auriga llegó a Ayodhyā y la vio sin alegría.
2.57.6
स शून्याम् इव निह्शब्दाम् दृष्ट्वा परम दुर्मनाः ।
सुमन्त्रः चिन्तयाम् आस शोक वेग समाहतः ॥ २.५७.६ ॥
Al verla vacía y silenciosa, Sumantra, muy abatido y golpeado por la fuerza del dolor, se sumió en la reflexión.
2.57.7
कच्चिन् न सगजा साश्वा सजना सजन अधिपा ।
राम सम्ताप दुह्खेन दग्धा शोक अग्निना पुरी ॥ २.५७.७ ॥
¿Acaso la ciudad, con sus elefantes, caballos, gentes y sus señores, ha sido consumida por el fuego del dolor, abrasada por la aflicción por Rāma?
2.57.8
नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह ॥ २.५७.८ ॥
Al llegar a la puerta de la ciudad, entró apresuradamente.
2.57.9
सुमन्त्रम् अभियान्तम् तम् शतशो अथ सहस्रशः ।
क्व रामैति पृच्चन्तः सूतम् अभ्यद्रवन् नराः ॥ २.५७.९ ॥
Al ver a Sumantra acercarse, centenares y millares de hombres corrieron hacia el auriga preguntando: «¿Dónde está Rāma?».
2.57.10
तेषाम् शशम्स गङ्गायाम् अहम् आपृच्च्य राघवम् ।
अनुज्ञातः निवृत्तः अस्मि धार्मिकेण महात्मना ॥ २.५७.१० ॥
A ellos les dije en el Gaṅgā que, habiéndome despedido de Rāghava y con permiso del justo magnánimo, había regresado.
2.57.11
ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्प पूर्ण मुखा जनाः ।
अहो धिग् इति निश्श्वस्य हा राम इति च चुक्रुशुः ॥ २.५७.११ ॥
Al saber que habían cruzado, la gente, con los rostros llenos de lágrimas, suspiró diciendo: «¡Ay, qué vergüenza!», y gritó: «¡Ah, Rāma!».
2.57.12
शुश्राव च वचः तेषाम् बृन्दम् बृन्दम् च तिष्ठताम् ।
हताः स्म खलु ये न इह पश्यामैति राघवम् ॥ २.५७.१२ ॥
Escuchó las palabras de la gente que estaba de pie en grupos: «¡Seguramente estamos perdidos, nosotros que no vemos aquí a Rāghava!».
2.57.13
दान यज्ञ विवाहेषु समाजेषु महत्सु च ।
न द्रक्ष्यामः पुनर् जातु धार्मिकम् रामम् अन्तरा ॥ २.५७.१३ ॥
En donaciones, sacrificios, bodas y grandes asambleas, nunca más veremos a Rāma, el justo.
2.57.15
किम् समर्थम् जनस्य अस्य किम् प्रियम् किम् सुख आवहम् ।
वात अयन गतानाम् च स्त्रीणाम् अन्वन्तर आपणम् ।
राम शोक अभितप्तानाम् शुश्राव परिदेवनम् ॥ २.५७.१५ ॥
¿Qué era adecuado para esta gente, qué era querido, qué traía felicidad? Entre las mujeres del mercado se oyó el lamento de quienes estaban atormentados por el dolor por Rāma.
2.57.16
स राज मार्ग मध्येन सुमन्त्रः पिहित आननः ।
यत्र राजा दशरथः तत् एव उपययौ गृहम् ॥ २.५७.१६ ॥
Sumantra, con el rostro cubierto, atravesó el camino real por el centro y fue directamente a la casa donde estaba el rey Daśaratha.
2.57.17
सो अवतीर्य रथात् शीघ्रम् राज वेश्म प्रविश्य च ।
कक्ष्याः सप्त अभिचक्राम महा जन समाकुलाः ॥ २.५७.१७ ॥
Descendió rápidamente del carro, entró en el palacio real y atravesó los siete patios abarrotados de gente.
2.57.18
हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम् ।
हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः ॥ २.५७.१८ ॥
Al verlo llegar desde las mansiones, torres y palacios, las mujeres clamaron '¡Ay!' y se consumían por el deseo de ver a Rāma.
2.57.19
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रीयः ॥ २.५७.१९ ॥
Con los ojos grandes y claros inundados por el torrente de lágrimas, las mujeres más afligidas se miraban unas a otras sin ver con claridad.
2.57.20
ततः दशरथ स्त्रीणाम् प्रासादेभ्यः ततः ततः ।
राम शोक अभितप्तानाम् मन्दम् शुश्राव जल्पितम् ॥ २.५७.२० ॥
Entonces, desde los palacios de las mujeres de Daśaratha, oyó débilmente el lamento de las que ardían de dolor por Rāma.
2.57.21
सह रामेण निर्यातः विना रामम् इह आगतः ।
सूतः किम् नाम कौसल्याम् शोचन्तीम् प्रति वक्ष्यति ॥ २.५७.२१ ॥
El auriga que partió junto a Rāma ha regresado aquí sin Rāma. ¿Qué dirá, pues, a la afligida Kausalyā?
2.57.22
यथा च मन्ये दुर्जीवम् एवम् न सुकरम् ध्रुवम् ।
आच्चिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति ॥ २.५७.२२ ॥
Y, según creo, vivir así ciertamente es difícil; sin embargo Kausalyā sigue viva, aunque su hijo se haya marchado.
2.57.23
सत्य रूपम् तु तत् वाक्यम् राज्ञः स्त्रीणाम् निशामयन् ।
प्रदीप्तम् इव शोकेन विवेश सहसा गृहम् ॥ २.५७.२३ ॥
Al escuchar aquel discurso de las mujeres del rey, que en su forma era verdadero, entró de repente en la casa como si ardiera de dolor.
2.57.24
स प्रविश्य अष्टमीम् कक्ष्याम् राजानम् दीनम् आतुलम् ।
पुत्र शोक परिम्लानम् अपश्यत् पाण्डुरे गृहे ॥ २.५७.२४ ॥
Al entrar en la octava cámara, vio al rey —afligido sin igual, marchito por el dolor de su hijo— en la estancia pálida.
2.57.25
अभिगम्य तम् आसीनम् नर इन्द्रम् अभिवाद्य च ।
सुमन्त्रः राम वचनम् यथा उक्तम् प्रत्यवेदयत् ॥ २.५७.२५ ॥
Acercándose al señor de los hombres, que estaba sentado, y saludándolo, Sumantra transmitió el mensaje de Rāma tal como había sido dicho.
2.57.26
स तूष्णीम् एव तत् श्रुत्वा राजा विभ्रान्त चेतनः ।
मूर्चितः न्यपतत् भूमौ राम शोक अभिपीडितः ॥ २.५७.२६ ॥
Al oír esto en silencio, el rey, con la conciencia turbada, cayó desmayado al suelo, abrumado por el dolor por Rāma.
2.57.27
ततः अन्तः पुरम् आविद्धम् मूर्चिते पृथिवी पतौ ।
उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतिते क्षितौ ॥ २.५७.२७ ॥
Entonces, cuando el señor de la tierra se desmayó y cayó, el palacio interior se llenó de agitación; al caer el rey al suelo, alzaron los brazos y gritaron.
2.57.28
सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितम् पतिम् ।
उत्थापयाम् आस तदा वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ २.५७.२८ ॥
Entonces Kausalyā, junto con Sumitrā, levantó a su esposo caído y pronunció estas palabras.
2.57.29
इमम् तस्य महा भाग दूतम् दुष्कर कारिणः ।
वन वासात् अनुप्राप्तम् कस्मान् न प्रतिभाषसे ॥ २.५७.२९ ॥
¡Oh gran afortunado! Este mensajero de aquel que realiza hazañas difíciles ha regresado del destierro en el bosque. ¿Por qué no respondes?
2.57.30
अद्य इमम् अनयम् कृत्वा व्यपत्रपसि राघव ।
उत्तिष्ठ सुकृतम् ते अस्तु शोके न स्यात् सहायता ॥ २.५७.३० ॥
Oh Rāghava, ahora que has cometido esta injusticia te avergüenzas. Levántate; que tus buenas obras perduren, y que no haya ayuda en este dolor.
2.57.31
देव यस्या भयात् रामम् न अनुपृच्चसि सारथिम् ।
न इह तिष्ठति कैकेयी विश्रब्धम् प्रतिभाष्यताम् ॥ २.५७.३१ ॥
Oh rey, por temor a quien no preguntas al auriga por Rāma: Kaikeyī no está aquí. Que responda sin temor.
2.57.32
सा तथा उक्त्वा महा राजम् कौसल्या शोक लालसा ।
धरण्याम् निपपात आशु बाष्प विप्लुत भाषिणी ॥ २.५७.३२ ॥
Habiendo hablado así al gran rey, Kausalyā, consumida por el anhelo del dolor, cayó de inmediato al suelo, hablando con la voz quebrada por las lágrimas.
2.57.33
एवम् विलपतीम् दृष्ट्वा कौसल्याम् पतिताम् भुवि ।
पतिम् च अवेक्ष्य ताः सर्वाः सुस्वरम् रुरुदुः स्त्रियः ॥ २.५७.३३ ॥
Al ver a Kausalyā caída en el suelo, lamentándose así, y al mirar a su esposo, todas las mujeres lloraron en voz alta.
2.57.34
ततः तम् अन्तः पुर नादम् उत्थितम् ।
समीक्ष्य वृद्धाः तरुणाः च मानवाः ।
स्त्रियः च सर्वा रुरुदुः समन्ततः ।
पुरम् तदा आसीत् पुनर् एव सम्कुलम् ॥ २.५७.३४ ॥
Entonces, al percibir aquel clamor que se alzaba desde los aposentos interiores, ancianos y jóvenes, hombres y todas las mujeres lloraron por todas partes; y la ciudad volvió a llenarse de tumulto.