ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.57.1
कथयित्वा सुदुह्ख आर्तः सुमन्त्रेण चिरम् सह ।
रामे दक्षिण कूलस्थे जगाम स्व गृहम् गुहः ॥ २.५७.१ ॥
ಸುಮಂತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಮಾತನಾಡಿ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಗುಹನು, ರಾಮನು ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.
2.57.2
भरद्वाजाभिगमनम् प्रयागे च सहासनम् ।
आगिरेर्गमनम् तेषाम् तत्रस्थैरभिलक्षितम् ॥ २.५७.२ ॥
ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಭರದ್ವಾಜರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದದ್ದು, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತದ್ದು, ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ಅವರ ಪ್ರಯಾಣ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದವರು ಗಮನಿಸಿದರು.
2.57.3
अनुज्ञातः सुमन्त्रः अथ योजयित्वा हय उत्तमान् ।
अयोध्याम् एव नगरीम् प्रययौ गाढ दुर्मनाः ॥ २.५७.३ ॥
ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಸುಮಂತ್ರನು, ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಅತ್ಯಂತ ಖಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
2.57.4
स वनानि सुगन्धीनि सरितः च सराम्सि च ।
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् ग्रामाणि नगराणि च ॥ २.५७.४ ॥
ಅವನು ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕಾಡುಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ದಾಟಿ ಹೋದನು.
2.57.5
ततः साय अह्न समये तृतीये अहनि सारथिः ।
अयोध्याम् समनुप्राप्य निरानन्दाम् ददर्श ह ॥ २.५७.५ ॥
ನಂತರ ಮೂರನೆಯ ದಿನ ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಸಾರಥಿಯು ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅದು ಆನಂದರಹಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು.
2.57.6
स शून्याम् इव निह्शब्दाम् दृष्ट्वा परम दुर्मनाः ।
सुमन्त्रः चिन्तयाम् आस शोक वेग समाहतः ॥ २.५७.६ ॥
ಅದು ಶೂನ್ಯವಾಗಿ, ಮೌನವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಸುಮಂತ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ಖಿನ್ನನಾಗಿ, ಶೋಕದ ವೇಗದಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಚಿಂತಿಸತೊಡಗಿದನು.
2.57.7
कच्चिन् न सगजा साश्वा सजना सजन अधिपा ।
राम सम्ताप दुह्खेन दग्धा शोक अग्निना पुरी ॥ २.५७.७ ॥
ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಜನರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಈ ನಗರವು ರಾಮನ ವಿಯೋಗದ ದುಃಖ-ಸಂತಾಪದಿಂದ ಶೋಕಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತೇ?
2.57.8
नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह ॥ २.५७.८ ॥
ನಗರದ ದ್ವಾರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
2.57.9
सुमन्त्रम् अभियान्तम् तम् शतशो अथ सहस्रशः ।
क्व रामैति पृच्चन्तः सूतम् अभ्यद्रवन् नराः ॥ २.५७.९ ॥
ಸುಮಂತ್ರನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು "ರಾಮ ಎಲ್ಲಿ?" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾ ಆ ಸಾರಥಿಯತ್ತ ಓಡಿದರು.
2.57.10
तेषाम् शशम्स गङ्गायाम् अहम् आपृच्च्य राघवम् ।
अनुज्ञातः निवृत्तः अस्मि धार्मिकेण महात्मना ॥ २.५७.१० ॥
ಗಂಗಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ರಾಘವನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹಾತ್ಮನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ನಾನು ಹಿಂತಿರುಗಿದೆನೆಂದು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದೆ.
2.57.11
ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्प पूर्ण मुखा जनाः ।
अहो धिग् इति निश्श्वस्य हा राम इति च चुक्रुशुः ॥ २.५७.११ ॥
ಅವರು ನದಿ ದಾಟಿದರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮುಖದ ಜನರು "ಅಯ್ಯೋ, ಛೀ!" ಎಂದು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟು "ಹಾ ರಾಮ!" ಎಂದು ಕೂಗಿ ರೋದಿಸಿದರು.
2.57.12
शुश्राव च वचः तेषाम् बृन्दम् बृन्दम् च तिष्ठताम् ।
हताः स्म खलु ये न इह पश्यामैति राघवम् ॥ २.५७.१२ ॥
ನಿಂತಿದ್ದ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾದ ಜನರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅವನು ಕೇಳಿದನು: "ಇಲ್ಲಿ ರಾಘವನನ್ನು ಕಾಣದ ನಾವು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾಶವಾದೆವು!"
2.57.13
दान यज्ञ विवाहेषु समाजेषु महत्सु च ।
न द्रक्ष्यामः पुनर् जातु धार्मिकम् रामम् अन्तरा ॥ २.५७.१३ ॥
ದಾನ, ಯಜ್ಞ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಲಾರೆವು.
2.57.15
किम् समर्थम् जनस्य अस्य किम् प्रियम् किम् सुख आवहम् ।
वात अयन गतानाम् च स्त्रीणाम् अन्वन्तर आपणम् ।
राम शोक अभितप्तानाम् शुश्राव परिदेवनम् ॥ २.५७.१५ ॥
ಈ ಜನರಿಗೆ ಯಾವುದು ಯೋಗ್ಯ, ಯಾವುದು ಪ್ರಿಯ, ಯಾವುದು ಸುಖ? ರಾಮನ ಶೋಕದಿಂದ ಬಳಲಿದವರ ಪ್ರಲಾಪ ಕೇಳಿಸಿತು.
2.57.16
स राज मार्ग मध्येन सुमन्त्रः पिहित आननः ।
यत्र राजा दशरथः तत् एव उपययौ गृहम् ॥ २.५७.१६ ॥
ಮುಖ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಸುಮಂತ್ರನು ರಾಜಮಾರ್ಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ, ರಾಜ ದಶರಥನಿದ್ದ ಆ ಮನೆಗೇ ಹೋದನು.
2.57.17
सो अवतीर्य रथात् शीघ्रम् राज वेश्म प्रविश्य च ।
कक्ष्याः सप्त अभिचक्राम महा जन समाकुलाः ॥ २.५७.१७ ॥
ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ರಾಜಭವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಏಳು ಅಂಗಳಗಳನ್ನು ದಾಟಿದನು.
2.57.18
हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम् ।
हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः ॥ २.५७.१८ ॥
ಮಹಡಿಗಳು, ವಿಮಾನಗಳು, ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ಬಂದವನನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು 'ಅಯ್ಯೋ' ಎಂದು ಆಕ್ರಂದಿಸಿದರು; ರಾಮದರ್ಶನದ ಹಂಬಲದಿಂದ ಕೃಶರಾದರು.
2.57.19
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रीयः ॥ २.५७.१९ ॥
ದೊಡ್ಡದಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನ ವೇಗದಿಂದ ತುಂಬಿರಲು, ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪರಸ್ಪರ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.
2.57.20
ततः दशरथ स्त्रीणाम् प्रासादेभ्यः ततः ततः ।
राम शोक अभितप्तानाम् मन्दम् शुश्राव जल्पितम् ॥ २.५७.२० ॥
ಆಗ ದಶರಥನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅರಮನೆಗಳಿಂದ, ರಾಮನ ಶೋಕದಿಂದ ಬೆಂದ ಅವರ ಮೆಲ್ಲನೆಯ ಪ್ರಲಾಪವನ್ನು ಅವನು ಕೇಳಿದನು.
2.57.21
सह रामेण निर्यातः विना रामम् इह आगतः ।
सूतः किम् नाम कौसल्याम् शोचन्तीम् प्रति वक्ष्यति ॥ २.५७.२१ ॥
ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋದ ಸಾರಥಿ, ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾನೆ; ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಅವನು ಏನು ಹೇಳುವನು?
2.57.22
यथा च मन्ये दुर्जीवम् एवम् न सुकरम् ध्रुवम् ।
आच्चिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति ॥ २.५७.२२ ॥
ನಾನು ಭಾವಿಸುವಂತೆ, ಹೀಗೆ ಬದುಕುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಷ್ಟ; ಮಗ ಹೊರಟುಹೋದ ಮೇಲೂ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಬದುಕಿದ್ದಾಳೆ.
2.57.23
सत्य रूपम् तु तत् वाक्यम् राज्ञः स्त्रीणाम् निशामयन् ।
प्रदीप्तम् इव शोकेन विवेश सहसा गृहम् ॥ २.५७.२३ ॥
ರಾಜನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆ ಮಾತನ್ನು—ಸತ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಅದನ್ನು—ಕೇಳಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಉರಿಯುವವನಂತೆ ಅವನು ಹಠಾತ್ತನೆ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
2.57.24
स प्रविश्य अष्टमीम् कक्ष्याम् राजानम् दीनम् आतुलम् ।
पुत्र शोक परिम्लानम् अपश्यत् पाण्डुरे गृहे ॥ २.५७.२४ ॥
ಅವನು ಎಂಟನೆಯ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಮಗನ ಶೋಕದಿಂದ ಬಾಡಿದ, ಅತ್ಯಂತ ದೀನನಾದ ರಾಜನನ್ನು ಆ ಬಿಳಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡನು.
2.57.25
अभिगम्य तम् आसीनम् नर इन्द्रम् अभिवाद्य च ।
सुमन्त्रः राम वचनम् यथा उक्तम् प्रत्यवेदयत् ॥ २.५७.२५ ॥
ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ನರೇಂದ್ರನ ಬಳಿ ಸಮೀಪಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸುಮಂತ್ರನು ರಾಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ತಿಳಿಸಿದನು.
2.57.26
स तूष्णीम् एव तत् श्रुत्वा राजा विभ्रान्त चेतनः ।
मूर्चितः न्यपतत् भूमौ राम शोक अभिपीडितः ॥ २.५७.२६ ॥
ಅವನು ಮೌನವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕಲಕಿದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ, ಮೂರ್ಛಿತನಾಗಿ, ರಾಮನ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು.
2.57.27
ततः अन्तः पुरम् आविद्धम् मूर्चिते पृथिवी पतौ ।
उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतिते क्षितौ ॥ २.५७.२७ ॥
ಆಗ ರಾಜನು ಮೂರ್ಛಿತನಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಲು ಅಂತಃಪುರವು ಕಲಕಿತು; ರಾಜನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಅವರು ತೋಳುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಕೂಗಿದರು.
2.57.28
सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितम् पतिम् ।
उत्थापयाम् आस तदा वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ २.५७.२८ ॥
ಆಗ ಸುಮಿತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಪತಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದಳು; ನಂತರ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
2.57.29
इमम् तस्य महा भाग दूतम् दुष्कर कारिणः ।
वन वासात् अनुप्राप्तम् कस्मान् न प्रतिभाषसे ॥ २.५७.२९ ॥
ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯನೇ! ದುಷ್ಕರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅವನ ಈ ದೂತನು ವನವಾಸದಿಂದ ಮರಳಿದ್ದಾನೆ; ನೀನು ಏಕೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ?
2.57.30
अद्य इमम् अनयम् कृत्वा व्यपत्रपसि राघव ।
उत्तिष्ठ सुकृतम् ते अस्तु शोके न स्यात् सहायता ॥ २.५७.३० ॥
ಓ ರಾಘವನೇ! ಈಗ ಈ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ನೀನು ನಾಚಿಕೆಪಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ; ಏಳು, ನಿನ್ನ ಪುಣ್ಯವು ಉಳಿಯಲಿ; ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಇರದಿರಲಿ.
2.57.31
देव यस्या भयात् रामम् न अनुपृच्चसि सारथिम् ।
न इह तिष्ठति कैकेयी विश्रब्धम् प्रतिभाष्यताम् ॥ २.५७.३१ ॥
ಓ ದೇವನೇ! ಯಾರ ಭಯದಿಂದ ನೀನು ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲವೋ, ಆ ಕೈಕೇಯಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿಲ್ಲ; ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಲಿ.
2.57.32
सा तथा उक्त्वा महा राजम् कौसल्या शोक लालसा ।
धरण्याम् निपपात आशु बाष्प विप्लुत भाषिणी ॥ २.५७.३२ ॥
ಹೀಗೆ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದ್ಗದಿತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ತಕ್ಷಣ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಳು.
2.57.33
एवम् विलपतीम् दृष्ट्वा कौसल्याम् पतिताम् भुवि ।
पतिम् च अवेक्ष्य ताः सर्वाः सुस्वरम् रुरुदुः स्त्रियः ॥ २.५७.३३ ॥
ಹೀಗೆ ಗೋಳಾಡುತ್ತ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಜೋರಾಗಿ ಅತ್ತರು.
2.57.34
ततः तम् अन्तः पुर नादम् उत्थितम् ।
समीक्ष्य वृद्धाः तरुणाः च मानवाः ।
स्त्रियः च सर्वा रुरुदुः समन्ततः ।
पुरम् तदा आसीत् पुनर् एव सम्कुलम् ॥ २.५७.३४ ॥
ಆಗ ಅಂತಃಪುರದಿಂದ ಎದ್ದ ಆ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ವೃದ್ಧರು, ಯುವಕರು, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅತ್ತರು; ನಗರ ಮತ್ತೆ ಗೊಂದಲದಿಂದ ತುಂಬಿತು.