والمیکی رامائن · سرگ 2.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.57.1
कथयित्वा सुदुह्ख आर्तः सुमन्त्रेण चिरम् सह ।
रामे दक्षिण कूलस्थे जगाम स्व गृहम् गुहः ॥ २.५७.१ ॥
سمنترا کے ساتھ دیر تک گفتگو کر کے، شدید غم سے نڈھال گُہ، جب رام جنوبی کنارے پر تھے تو اپنے گھر لوٹ گیا۔
2.57.2
भरद्वाजाभिगमनम् प्रयागे च सहासनम् ।
आगिरेर्गमनम् तेषाम् तत्रस्थैरभिलक्षितम् ॥ २.५७.२ ॥
پریاگ میں بھردواج کے پاس جانا، ساتھ بیٹھنا اور پہاڑ کی طرف ان کا جانا — یہ سب وہاں موجود لوگوں نے دیکھا۔
2.57.3
अनुज्ञातः सुमन्त्रः अथ योजयित्वा हय उत्तमान् ।
अयोध्याम् एव नगरीम् प्रययौ गाढ दुर्मनाः ॥ २.५७.३ ॥
اجازت پا کر سمنترا نے اعلیٰ گھوڑے جوتے اور نہایت افسردہ دل کے ساتھ ایودھیا نگری کی طرف روانہ ہوا۔
2.57.4
स वनानि सुगन्धीनि सरितः च सराम्सि च ।
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् ग्रामाणि नगराणि च ॥ २.५७.४ ॥
خوشبودار جنگلوں، دریاؤں اور تالابوں کو دیکھتے ہوئے وہ تیزی سے گاؤں اور شہروں کو پار کرتا چلا گیا۔
2.57.5
ततः साय अह्न समये तृतीये अहनि सारथिः ।
अयोध्याम् समनुप्राप्य निरानन्दाम् ददर्श ह ॥ २.५७.५ ॥
پھر تیسرے دن شام کے وقت ساربان ایودھیا پہنچا اور اسے بے رونق دیکھا۔
2.57.6
स शून्याम् इव निह्शब्दाम् दृष्ट्वा परम दुर्मनाः ।
सुमन्त्रः चिन्तयाम् आस शोक वेग समाहतः ॥ २.५७.६ ॥
اسے ویران اور خاموش دیکھ کر نہایت افسردہ سمنترا غم کے زور سے گھائل ہو کر سوچ میں ڈوب گیا۔
2.57.7
कच्चिन् न सगजा साश्वा सजना सजन अधिपा ।
राम सम्ताप दुह्खेन दग्धा शोक अग्निना पुरी ॥ २.५७.७ ॥
کیا ہاتھیوں، گھوڑوں، لوگوں اور ان کے سرداروں سمیت یہ نگری رام کی جدائی کے غم و سوز سے شوک کی آگ میں جل کر خاک تو نہیں ہو گئی؟
2.57.8
नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह ॥ २.५७.८ ॥
شہر کے دروازے تک پہنچ کر وہ تیزی سے اندر داخل ہوا۔
2.57.9
सुमन्त्रम् अभियान्तम् तम् शतशो अथ सहस्रशः ।
क्व रामैति पृच्चन्तः सूतम् अभ्यद्रवन् नराः ॥ २.५७.९ ॥
سمنتر کو آتا دیکھ کر سیکڑوں ہزاروں لوگ "رام کہاں ہیں؟" پوچھتے ہوئے اس ساربان کی طرف دوڑ پڑے۔
2.57.10
तेषाम् शशम्स गङ्गायाम् अहम् आपृच्च्य राघवम् ।
अनुज्ञातः निवृत्तः अस्मि धार्मिकेण महात्मना ॥ २.५७.१० ॥
گنگا کے کنارے راگھو سے رخصت لے کر، دھارمک مہاتما کی اجازت پاکر میں واپس آ گیا ہوں، یہ میں نے ان سے کہا۔
2.57.11
ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्प पूर्ण मुखा जनाः ।
अहो धिग् इति निश्श्वस्य हा राम इति च चुक्रुशुः ॥ २.५७.११ ॥
یہ جان کر کہ وہ دریا پار کر گئے ہیں، آنسوؤں سے بھرے چہروں والے لوگ "ہائے، افسوس!" کہتے ہوئے سرد آہ بھر کر "ہا رام!" پکار اٹھے۔
2.57.12
शुश्राव च वचः तेषाम् बृन्दम् बृन्दम् च तिष्ठताम् ।
हताः स्म खलु ये न इह पश्यामैति राघवम् ॥ २.५७.१२ ॥
کھڑے ہوئے گروہ گروہ لوگوں کی باتیں اس نے سنیں: "یہاں راگھو کو نہ دیکھ سکنے والے ہم یقیناً برباد ہو گئے!"
2.57.13
दान यज्ञ विवाहेषु समाजेषु महत्सु च ।
न द्रक्ष्यामः पुनर् जातु धार्मिकम् रामम् अन्तरा ॥ २.५७.१३ ॥
دان، یज्ञ، شادیوں اور بڑی مجلسوں میں اب ہم دھرمی رام کو کبھی نہیں دیکھ پائیں گے۔
2.57.15
किम् समर्थम् जनस्य अस्य किम् प्रियम् किम् सुख आवहम् ।
वात अयन गतानाम् च स्त्रीणाम् अन्वन्तर आपणम् ।
राम शोक अभितप्तानाम् शुश्राव परिदेवनम् ॥ २.५७.१५ ॥
اس عوام کے لیے کیا مناسب ہے، کیا پیارا ہے، کیا سکھ دینے والا ہے؟ رام کے غم سے بےقرار لوگوں کا نوحہ سنائی دیا۔
2.57.16
स राज मार्ग मध्येन सुमन्त्रः पिहित आननः ।
यत्र राजा दशरथः तत् एव उपययौ गृहम् ॥ २.५७.१६ ॥
منہ ڈھانپے ہوئے سمنتر شاہی شاہراہ کے بیچ سے سیدھا اسی محل کی طرف گیا جہاں راجہ دشرتھ تھے۔
2.57.17
सो अवतीर्य रथात् शीघ्रम् राज वेश्म प्रविश्य च ।
कक्ष्याः सप्त अभिचक्राम महा जन समाकुलाः ॥ २.५७.१७ ॥
وہ جلد رتھ سے اترا، شاہی محل میں داخل ہوا اور بڑے ہجوم سے بھرے سات صحن پار کر گیا۔
2.57.18
हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम् ।
हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः ॥ २.५७.१८ ॥
حویلیوں، وِمانوں اور محلوں سے آنے والے کو دیکھ کر عورتیں 'ہائے ہائے' پکار اٹھیں؛ رام کے دیدار کی تڑپ سے وہ لاغر ہو چکی تھیں۔
2.57.19
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रीयः ॥ २.५७.१९ ॥
بڑی اور صاف آنکھیں آنسوؤں کے ریلے سے بھری تھیں؛ نہایت غمزدہ عورتیں ایک دوسری کو دھندلی نظروں سے دیکھتی رہیں۔
2.57.20
ततः दशरथ स्त्रीणाम् प्रासादेभ्यः ततः ततः ।
राम शोक अभितप्तानाम् मन्दम् शुश्राव जल्पितम् ॥ २.५७.२० ॥
پھر دشرتھ کی رانیوں کے محلوں سے، رام کے غم میں جلتی ہوئی ان کی دھیمی دھیمی آہ و زاری اس نے سنی۔
2.57.21
सह रामेण निर्यातः विना रामम् इह आगतः ।
सूतः किम् नाम कौसल्याम् शोचन्तीम् प्रति वक्ष्यति ॥ २.५७.२१ ॥
رام کے ساتھ گیا ہوا سارتھی، رام کے بغیر یہاں لوٹا ہے؛ غمزدہ کوشلیا سے وہ کیا کہے گا؟
2.57.22
यथा च मन्ये दुर्जीवम् एवम् न सुकरम् ध्रुवम् ।
आच्चिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति ॥ २.५७.२२ ॥
میرے خیال میں ایسے جینا واقعی دشوار ہے؛ بیٹے کے چلے جانے کے بعد بھی کوشلیا زندہ ہے۔
2.57.23
सत्य रूपम् तु तत् वाक्यम् राज्ञः स्त्रीणाम् निशामयन् ।
प्रदीप्तम् इव शोकेन विवेश सहसा गृहम् ॥ २.५७.२३ ॥
بادشاہ کی رانیوں کی اس بات کو—جو حقیقت کے روپ میں تھی—سن کر، غم سے جلتے ہوئے کی طرح وہ اچانک گھر میں داخل ہو گیا۔
2.57.24
स प्रविश्य अष्टमीम् कक्ष्याम् राजानम् दीनम् आतुलम् ।
पुत्र शोक परिम्लानम् अपश्यत् पाण्डुरे गृहे ॥ २.५७.२४ ॥
وہ آٹھویں کمرے میں داخل ہو کر، بیٹے کے غم سے مرجھائے ہوئے، نہایت دکھی بادشاہ کو اس سفید کمرے میں دیکھا۔
2.57.25
अभिगम्य तम् आसीनम् नर इन्द्रम् अभिवाद्य च ।
सुमन्त्रः राम वचनम् यथा उक्तम् प्रत्यवेदयत् ॥ २.५७.२५ ॥
بیٹھے ہوئے نرندر کے پاس جا کر، سلام کر کے، سمنترا نے رام کا پیغام ویسا ہی سنایا جیسا کہا گیا تھا۔
2.57.26
स तूष्णीम् एव तत् श्रुत्वा राजा विभ्रान्त चेतनः ।
मूर्चितः न्यपतत् भूमौ राम शोक अभिपीडितः ॥ २.५७.२६ ॥
انہوں نے خاموشی سے یہ سن کر، پریشان ہوش کے ساتھ، بے ہوش ہو کر، رام کے غم سے نڈھال ہو کر زمین پر گر پڑے۔
2.57.27
ततः अन्तः पुरम् आविद्धम् मूर्चिते पृथिवी पतौ ।
उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतिते क्षितौ ॥ २.५७.२७ ॥
پھر بادشاہ بے ہوش ہو کر زمین پر گرے تو حرم سرا میں کھلبلی مچ گئی؛ بادشاہ کے زمین پر گرنے پر انہوں نے بازو اٹھا کر چیخ و پکار کی۔
2.57.28
सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितम् पतिम् ।
उत्थापयाम् आस तदा वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ २.५७.२८ ॥
تب سمترا کے ساتھ کوشلیا نے گرے ہوئے شوہر کو اٹھایا اور یہ کلمات کہے۔
2.57.29
इमम् तस्य महा भाग दूतम् दुष्कर कारिणः ।
वन वासात् अनुप्राप्तम् कस्मान् न प्रतिभाषसे ॥ २.५७.२९ ॥
اے مہابھاگ! دشوار کام کرنے والے اس کا یہ قاصد جنگلی جلاوطنی سے واپس آیا ہے؛ آپ جواب کیوں نہیں دیتے؟
2.57.30
अद्य इमम् अनयम् कृत्वा व्यपत्रपसि राघव ।
उत्तिष्ठ सुकृतम् ते अस्तु शोके न स्यात् सहायता ॥ २.५७.३० ॥
اے راگھو! اب یہ ناانصافی کر کے تم شرمندہ ہو رہے ہو؛ اٹھو، تمہاری نیکی قائم رہے؛ غم میں کوئی مددگار نہ ہو۔
2.57.31
देव यस्या भयात् रामम् न अनुपृच्चसि सारथिम् ।
न इह तिष्ठति कैकेयी विश्रब्धम् प्रतिभाष्यताम् ॥ २.५७.३१ ॥
اے دیو! جس کے خوف سے تم رام کے بارے میں ساربان سے نہیں پوچھتے، وہ کیکئی یہاں کھڑی نہیں؛ بے خوف ہو کر جواب دو۔
2.57.32
सा तथा उक्त्वा महा राजम् कौसल्या शोक लालसा ।
धरण्याम् निपपात आशु बाष्प विप्लुत भाषिणी ॥ २.५७.३२ ॥
یوں مہاراج سے کہہ کر، غم سے بے قرار کوسلیا، آنسوؤں میں ڈوبی آواز کے ساتھ بولتی ہوئی، فوراً زمین پر گر پڑیں۔
2.57.33
एवम् विलपतीम् दृष्ट्वा कौसल्याम् पतिताम् भुवि ।
पतिम् च अवेक्ष्य ताः सर्वाः सुस्वरम् रुरुदुः स्त्रियः ॥ २.५७.३३ ॥
یوں بین کرتی ہوئی، زمین پر گری ہوئی کوسلیا کو اور شوہر کو دیکھ کر تمام عورتیں بلند آواز سے رو پڑیں۔
2.57.34
ततः तम् अन्तः पुर नादम् उत्थितम् ।
समीक्ष्य वृद्धाः तरुणाः च मानवाः ।
स्त्रियः च सर्वा रुरुदुः समन्ततः ।
पुरम् तदा आसीत् पुनर् एव सम्कुलम् ॥ २.५७.३४ ॥
تب حرم سرا سے اٹھنے والی اس چیخ و پکار کو سن کر بوڑھے، جوان مرد اور تمام عورتیں ہر طرف رونے لگیں؛ شہر پھر ایک ہنگامے سے بھر گیا۔