വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.57.1
कथयित्वा सुदुह्ख आर्तः सुमन्त्रेण चिरम् सह ।
रामे दक्षिण कूलस्थे जगाम स्व गृहम् गुहः ॥ २.५७.१ ॥
സുമന്ത്രനോടൊപ്പം ഏറെ നേരം സംസാരിച്ച ശേഷം, അതിദുഃഖത്താൽ പീഡിതനായ ഗുഹൻ, രാമൻ ദക്ഷിണതീരത്ത് എത്തിയപ്പോൾ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
2.57.2
भरद्वाजाभिगमनम् प्रयागे च सहासनम् ।
आगिरेर्गमनम् तेषाम् तत्रस्थैरभिलक्षितम् ॥ २.५७.२ ॥
പ്രയാഗയിൽ ഭരദ്വാജന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയതും, ഒന്നിച്ചിരുന്നതും, പർവതത്തിലേക്കുള്ള അവരുടെ യാത്രയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നവർ കണ്ടു.
2.57.3
अनुज्ञातः सुमन्त्रः अथ योजयित्वा हय उत्तमान् ।
अयोध्याम् एव नगरीम् प्रययौ गाढ दुर्मनाः ॥ २.५७.३ ॥
അനുവാദം ലഭിച്ച സുമന്ത്രൻ ഉത്തമാശ്വങ്ങളെ കെട്ടി, അതിദുഃഖിതമനസ്സോടെ അയോധ്യാനഗരിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
2.57.4
स वनानि सुगन्धीनि सरितः च सराम्सि च ।
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् ग्रामाणि नगराणि च ॥ २.५७.४ ॥
സുഗന്ധമുള്ള വനങ്ങളും നദികളും തടാകങ്ങളും കണ്ടുകൊണ്ട് അവൻ ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും വേഗത്തിൽ കടന്നുപോയി.
2.57.5
ततः साय अह्न समये तृतीये अहनि सारथिः ।
अयोध्याम् समनुप्राप्य निरानन्दाम् ददर्श ह ॥ २.५७.५ ॥
പിന്നെ മൂന്നാംദിവസം സായാഹ്നവേളയിൽ സാരഥി അയോധ്യയിലെത്തി, അത് ആനന്ദരഹിതമായിരിക്കുന്നത് കണ്ടു.
2.57.6
स शून्याम् इव निह्शब्दाम् दृष्ट्वा परम दुर्मनाः ।
सुमन्त्रः चिन्तयाम् आस शोक वेग समाहतः ॥ २.५७.६ ॥
ശൂന്യമായും ശബ്ദരഹിതമായും കണ്ട സുമന്ത്രൻ അതിദുഃഖിതനായി, ശോകവേഗത്താൽ ആഹതനായി ചിന്തയിലാണ്ടു.
2.57.7
कच्चिन् न सगजा साश्वा सजना सजन अधिपा ।
राम सम्ताप दुह्खेन दग्धा शोक अग्निना पुरी ॥ २.५७.७ ॥
ആനകളും കുതിരകളും ജനങ്ങളും അവരുടെ നായകന്മാരുമായി ഈ നഗരം രാമന്റെ വേർപാടിന്റെ സന്താപദുഃഖത്താൽ ശോകാഗ്നിയിൽ എരിഞ്ഞുപോയോ?
2.57.8
नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह ॥ २.५७.८ ॥
നഗരകവാടത്തിലെത്തി അവൻ വേഗത്തിൽ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
2.57.9
सुमन्त्रम् अभियान्तम् तम् शतशो अथ सहस्रशः ।
क्व रामैति पृच्चन्तः सूतम् अभ्यद्रवन् नराः ॥ २.५७.९ ॥
സുമന്ത്രൻ വരുന്നത് കണ്ട് നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ആളുകൾ "രാമൻ എവിടെ?" എന്ന് ചോദിച്ചുകൊണ്ട് ആ സാരഥിയുടെ നേർക്ക് ഓടിയെത്തി.
2.57.10
तेषाम् शशम्स गङ्गायाम् अहम् आपृच्च्य राघवम् ।
अनुज्ञातः निवृत्तः अस्मि धार्मिकेण महात्मना ॥ २.५७.१० ॥
ഗംഗാതീരത്ത് രാഘവനോട് യാത്ര ചോദിച്ച്, ധാർമികനായ മഹാത്മാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഞാൻ മടങ്ങിയെന്ന് ഞാൻ അവരോട് പറഞ്ഞു.
2.57.11
ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्प पूर्ण मुखा जनाः ।
अहो धिग् इति निश्श्वस्य हा राम इति च चुक्रुशुः ॥ २.५७.११ ॥
അവർ നദി കടന്നുവെന്നറിഞ്ഞ്, കണ്ണീരണിഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ ജനങ്ങൾ "അയ്യോ, ധിക്കാരം!" എന്ന് നെടുവീർപ്പിട്ട് "ഹാ രാമാ!" എന്ന് നിലവിളിച്ചു.
2.57.12
शुश्राव च वचः तेषाम् बृन्दम् बृन्दम् च तिष्ठताम् ।
हताः स्म खलु ये न इह पश्यामैति राघवम् ॥ २.५७.१२ ॥
നിന്നുകൊണ്ടിരുന്ന കൂട്ടങ്ങളിലെ ആളുകളുടെ വാക്കുകൾ അവൻ കേട്ടു: "ഇവിടെ രാഘവനെ കാണാത്ത നാം തീർച്ചയായും നശിച്ചവരാണ്!"
2.57.13
दान यज्ञ विवाहेषु समाजेषु महत्सु च ।
न द्रक्ष्यामः पुनर् जातु धार्मिकम् रामम् अन्तरा ॥ २.५७.१३ ॥
ദാനങ്ങളിലും യജ്ഞങ്ങളിലും വിവാഹങ്ങളിലും മഹാസഭകളിലും ഇനി ഒരിക്കലും ധാർമികനായ രാമനെ ഞങ്ങൾ കാണില്ല.
2.57.15
किम् समर्थम् जनस्य अस्य किम् प्रियम् किम् सुख आवहम् ।
वात अयन गतानाम् च स्त्रीणाम् अन्वन्तर आपणम् ।
राम शोक अभितप्तानाम् शुश्राव परिदेवनम् ॥ २.५७.१५ ॥
ഈ ജനത്തിന് എന്ത് യോഗ്യം, എന്ത് പ്രിയം, എന്ത് സുഖം? രാമശോകത്താൽ പീഡിതരായവരുടെ വിലാപം കേട്ടു.
2.57.16
स राज मार्ग मध्येन सुमन्त्रः पिहित आननः ।
यत्र राजा दशरथः तत् एव उपययौ गृहम् ॥ २.५७.१६ ॥
മുഖം മറച്ച സുമന്ത്രൻ രാജവീഥിയുടെ മധ്യത്തിലൂടെ, ദശരഥരാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്ന ആ ഗൃഹത്തിലേക്ക് തന്നെ പോയി.
2.57.17
सो अवतीर्य रथात् शीघ्रम् राज वेश्म प्रविश्य च ।
कक्ष्याः सप्त अभिचक्राम महा जन समाकुलाः ॥ २.५७.१७ ॥
അവൻ വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി രാജഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, മഹാജനത്തിരക്കുള്ള ഏഴ് മുറ്റങ്ങൾ കടന്നു.
2.57.18
हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम् ।
हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः ॥ २.५७.१८ ॥
മാളികകളിൽ നിന്നും വിമാനങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രാസാദങ്ങളിൽ നിന്നും വന്നവനെ കണ്ട സ്ത്രീകൾ 'ഹാ' എന്ന് നിലവിളിച്ചു; രാമദർശനത്തിനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ക്ഷീണിച്ചു.
2.57.19
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रीयः ॥ २.५७.१९ ॥
വിശാലവും നിർമലവുമായ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരിന്റെ പ്രവാഹത്താൽ നിറഞ്ഞപ്പോൾ, അത്യന്തം വേദനിച്ച സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം അവ്യക്തമായി നോക്കി.
2.57.20
ततः दशरथ स्त्रीणाम् प्रासादेभ्यः ततः ततः ।
राम शोक अभितप्तानाम् मन्दम् शुश्राव जल्पितम् ॥ २.५७.२० ॥
അപ്പോൾ ദശരഥന്റെ സ്ത്രീകളുടെ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ നിന്ന്, രാമശോകത്താൽ വെന്തുരുകിയവരുടെ മന്ദമായ വിലാപം അവൻ കേട്ടു.
2.57.21
सह रामेण निर्यातः विना रामम् इह आगतः ।
सूतः किम् नाम कौसल्याम् शोचन्तीम् प्रति वक्ष्यति ॥ २.५७.२१ ॥
രാമനോടൊപ്പം പോയ സാരഥി, രാമനില്ലാതെ ഇവിടെ മടങ്ങിയെത്തിയിരിക്കുന്നു; ദുഃഖിക്കുന്ന കൗസല്യയോട് അവൻ എന്തു പറയും?
2.57.22
यथा च मन्ये दुर्जीवम् एवम् न सुकरम् ध्रुवम् ।
आच्चिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति ॥ २.५७.२२ ॥
ഞാൻ കരുതുന്നതുപോലെ, ഇങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നത് തീർച്ചയായും പ്രയാസമാണ്; മകൻ പോയ ശേഷവും കൗസല്യ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.57.23
सत्य रूपम् तु तत् वाक्यम् राज्ञः स्त्रीणाम् निशामयन् ।
प्रदीप्तम् इव शोकेन विवेश सहसा गृहम् ॥ २.५७.२३ ॥
രാജാവിന്റെ സ്ത്രീകളുടെ ആ വാക്ക്—യഥാർഥരൂപമുള്ളത്—കേട്ട്, ശോകത്താൽ ജ്വലിക്കുന്നവനെപ്പോലെ അവൻ പെട്ടെന്ന് വീട്ടിനുള്ളിൽ കടന്നു.
2.57.24
स प्रविश्य अष्टमीम् कक्ष्याम् राजानम् दीनम् आतुलम् ।
पुत्र शोक परिम्लानम् अपश्यत् पाण्डुरे गृहे ॥ २.५७.२४ ॥
അവൻ എട്ടാമത്തെ അറയിൽ പ്രവേശിച്ച്, പുത്രശോകത്താൽ വാടിയ, അതീവ ദീനനായ രാജാവിനെ ആ വെൺമയുള്ള മുറിയിൽ കണ്ടു.
2.57.25
अभिगम्य तम् आसीनम् नर इन्द्रम् अभिवाद्य च ।
सुमन्त्रः राम वचनम् यथा उक्तम् प्रत्यवेदयत् ॥ २.५७.२५ ॥
ഇരിക്കുന്ന നരേന്ദ്രന്റെ അടുത്തെത്തി വന്ദിച്ച്, സുമന്ത്രൻ രാമൻ പറഞ്ഞതുപോലെ രാമസന്ദേശം അറിയിച്ചു.
2.57.26
स तूष्णीम् एव तत् श्रुत्वा राजा विभ्रान्त चेतनः ।
मूर्चितः न्यपतत् भूमौ राम शोक अभिपीडितः ॥ २.५७.२६ ॥
അദ്ദേഹം മൗനമായി അത് കേട്ട്, വിഭ്രാന്തമായ ബോധത്തോടെ, മൂർച്ഛിച്ച്, രാമശോകത്താൽ പീഡിതനായി നിലത്തു വീണു.
2.57.27
ततः अन्तः पुरम् आविद्धम् मूर्चिते पृथिवी पतौ ।
उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतिते क्षितौ ॥ २.५७.२७ ॥
പിന്നെ രാജാവ് മൂർച്ഛിച്ച് ഭൂമിപതി വീണപ്പോൾ അന്തഃപുരം ഇളകിമറിഞ്ഞു; രാജാവ് നിലത്തു വീണപ്പോൾ അവർ കൈകൾ ഉയർത്തി നിലവിളിച്ചു.
2.57.28
सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितम् पतिम् ।
उत्थापयाम् आस तदा वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ २.५७.२८ ॥
അപ്പോൾ സുമിത്രയോടൊപ്പം കൗസല്യ വീണുകിടന്ന ഭർത്താവിനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു; പിന്നെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.57.29
इमम् तस्य महा भाग दूतम् दुष्कर कारिणः ।
वन वासात् अनुप्राप्तम् कस्मान् न प्रतिभाषसे ॥ २.५७.२९ ॥
മഹാഭാഗ്യവാനേ! ദുഷ്കരകർമ്മം ചെയ്യുന്ന അവന്റെ ഈ ദൂതൻ വനവാസത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങി വന്നിരിക്കുന്നു; നീ എന്തുകൊണ്ട് മറുപടി പറയുന്നില്ല?
2.57.30
अद्य इमम् अनयम् कृत्वा व्यपत्रपसि राघव ।
उत्तिष्ठ सुकृतम् ते अस्तु शोके न स्यात् सहायता ॥ २.५७.३० ॥
ഹേ രാഘവാ! ഇപ്പോൾ ഈ അനീതി ചെയ്ത് നീ ലജ്ജിക്കുന്നു; എഴുന്നേൽക്കൂ, നിന്റെ പുണ്യം നിലനിൽക്കട്ടെ; ദുഃഖത്തിൽ സഹായം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.
2.57.31
देव यस्या भयात् रामम् न अनुपृच्चसि सारथिम् ।
न इह तिष्ठति कैकेयी विश्रब्धम् प्रतिभाष्यताम् ॥ २.५७.३१ ॥
ഹേ ദേവാ! ആരുടെ ഭയത്താൽ നീ രാമനെക്കുറിച്ച് സാരഥിയോട് ചോദിക്കുന്നില്ലയോ, ആ കൈകേയി ഇവിടെ നിൽക്കുന്നില്ല; ഭയമില്ലാതെ മറുപടി പറയട്ടെ.
2.57.32
सा तथा उक्त्वा महा राजम् कौसल्या शोक लालसा ।
धरण्याम् निपपात आशु बाष्प विप्लुत भाषिणी ॥ २.५७.३२ ॥
ഇങ്ങനെ മഹാരാജാവിനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, ദുഃഖാർത്തയായ കൗസല്യ കണ്ണീരിൽ കുതിർന്ന വാക്കുകളോടെ ഉടൻ നിലത്ത് വീണു.
2.57.33
एवम् विलपतीम् दृष्ट्वा कौसल्याम् पतिताम् भुवि ।
पतिम् च अवेक्ष्य ताः सर्वाः सुस्वरम् रुरुदुः स्त्रियः ॥ २.५७.३३ ॥
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച്, നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്ന കൗസല്യയെയും ഭർത്താവിനെയും കണ്ട് എല്ലാ സ്ത്രീകളും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
2.57.34
ततः तम् अन्तः पुर नादम् उत्थितम् ।
समीक्ष्य वृद्धाः तरुणाः च मानवाः ।
स्त्रियः च सर्वा रुरुदुः समन्ततः ।
पुरम् तदा आसीत् पुनर् एव सम्कुलम् ॥ २.५७.३४ ॥
അന്തഃപുരത്തിൽനിന്ന് ഉയർന്ന ആ നിലവിളി കേട്ട്, വൃദ്ധരും യുവാക്കളും പുരുഷന്മാരും എല്ലാ സ്ത്രീകളും എല്ലായിടത്തും കരഞ്ഞു; നഗരം വീണ്ടും കോലാഹലത്താൽ നിറഞ്ഞു.