ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.57.1
कथयित्वा सुदुह्ख आर्तः सुमन्त्रेण चिरम् सह ।
रामे दक्षिण कूलस्थे जगाम स्व गृहम् गुहः ॥ २.५७.१ ॥
ସୁମନ୍ତ୍ର ସହ ବହୁ ସମୟ କଥା ହେଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଗୁହ, ରାମ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଥିବା ସମୟରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା।
2.57.2
भरद्वाजाभिगमनम् प्रयागे च सहासनम् ।
आगिरेर्गमनम् तेषाम् तत्रस्थैरभिलक्षितम् ॥ २.५७.२ ॥
ପ୍ରୟାଗରେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା, ଏକାସାଙ୍ଗରେ ବସିବା ଓ ପର୍ବତ ଆଡ଼କୁ ସେମାନଙ୍କର ଯିବା — ଏ ସବୁ ସେଠାକାର ଲୋକେ ଦେଖିଲେ।
2.57.3
अनुज्ञातः सुमन्त्रः अथ योजयित्वा हय उत्तमान् ।
अयोध्याम् एव नगरीम् प्रययौ गाढ दुर्मनाः ॥ २.५७.३ ॥
ଅନୁମତି ପାଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ମନରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
2.57.4
स वनानि सुगन्धीनि सरितः च सराम्सि च ।
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् ग्रामाणि नगराणि च ॥ २.५७.४ ॥
ସୁଗନ୍ଧିତ ବନ, ନଦୀ ଓ ସରୋବର ଦେଖି ସେ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରାମ ଓ ନଗର ପାର ହୋଇଗଲେ।
2.57.5
ततः साय अह्न समये तृतीये अहनि सारथिः ।
अयोध्याम् समनुप्राप्य निरानन्दाम् ददर्श ह ॥ २.५७.५ ॥
ତା'ପରେ ତୃତୀୟ ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ସାରଥି ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପହଞ୍ଚି ତାକୁ ଆନନ୍ଦହୀନ ଦେଖିଲେ।
2.57.6
स शून्याम् इव निह्शब्दाम् दृष्ट्वा परम दुर्मनाः ।
सुमन्त्रः चिन्तयाम् आस शोक वेग समाहतः ॥ २.५७.६ ॥
ତାହାକୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନୀରବ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୋକର ବେଗରେ ଆହତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
2.57.7
कच्चिन् न सगजा साश्वा सजना सजन अधिपा ।
राम सम्ताप दुह्खेन दग्धा शोक अग्निना पुरी ॥ २.५७.७ ॥
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଲୋକ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସହିତ ଏହି ନଗରୀ ରାମଙ୍କ ବିୟୋଗର ସନ୍ତାପ ଓ ଦୁଃଖରେ ଶୋକାଗ୍ନିରେ ଜଳି ଯାଇଛି କି?
2.57.8
नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह ॥ २.५७.८ ॥
ନଗର ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.57.9
सुमन्त्रम् अभियान्तम् तम् शतशो अथ सहस्रशः ।
क्व रामैति पृच्चन्तः सूतम् अभ्यद्रवन् नराः ॥ २.५७.९ ॥
ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଶହ ଶହ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ "ରାମ କେଉଁଠି?" ପଚାରି ସେହି ସାରଥି ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
2.57.10
तेषाम् शशम्स गङ्गायाम् अहम् आपृच्च्य राघवम् ।
अनुज्ञातः निवृत्तः अस्मि धार्मिकेण महात्मना ॥ २.५७.१० ॥
ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ରାଘବଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଧାର୍ମିକ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ମୁଁ ଫେରିଛି ବୋଲି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲି।
2.57.11
ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्प पूर्ण मुखा जनाः ।
अहो धिग् इति निश्श्वस्य हा राम इति च चुक्रुशुः ॥ २.५७.११ ॥
ସେମାନେ ନଦୀ ପାର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଜାଣି, ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ ଥିବା ଲୋକମାନେ "ଅହୋ, ଧିକ୍!" କହି ଦୀର୍ଘ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି "ହା ରାମ!" କହି ଚିତ୍କାର କଲେ।
2.57.12
शुश्राव च वचः तेषाम् बृन्दम् बृन्दम् च तिष्ठताम् ।
हताः स्म खलु ये न इह पश्यामैति राघवम् ॥ २.५७.१२ ॥
ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦଳ ଦଳ ଲୋକଙ୍କ କଥା ସେ ଶୁଣିଲେ: "ଏଠାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖି ନ ପାରୁଥିବା ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲୁ!"
2.57.13
दान यज्ञ विवाहेषु समाजेषु महत्सु च ।
न द्रक्ष्यामः पुनर् जातु धार्मिकम् रामम् अन्तरा ॥ २.५७.१३ ॥
ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ ଓ ମହତ୍ ସଭାରେ ଆଉ କେବେ ବି ଧାର୍ମିକ ରାମଙ୍କୁ ଆମେ ଦେଖିବୁ ନାହିଁ।
2.57.15
किम् समर्थम् जनस्य अस्य किम् प्रियम् किम् सुख आवहम् ।
वात अयन गतानाम् च स्त्रीणाम् अन्वन्तर आपणम् ।
राम शोक अभितप्तानाम् शुश्राव परिदेवनम् ॥ २.५७.१५ ॥
ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଉଚିତ, କଣ ପ୍ରିୟ, କଣ ସୁଖଦାୟକ? ରାମଙ୍କ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକଙ୍କ ବିଳାପ ଶୁଣାଗଲା।
2.57.16
स राज मार्ग मध्येन सुमन्त्रः पिहित आननः ।
यत्र राजा दशरथः तत् एव उपययौ गृहम् ॥ २.५७.१६ ॥
ମୁହଁ ଘୋଡ଼ିଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜପଥ ମଝି ଦେଇ ସିଧା ସେହି ଗୃହକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠି ରାଜା ଦଶରଥ ଥିଲେ।
2.57.17
सो अवतीर्य रथात् शीघ्रम् राज वेश्म प्रविश्य च ।
कक्ष्याः सप्त अभिचक्राम महा जन समाकुलाः ॥ २.५७.१७ ॥
ସେ ଶୀଘ୍ର ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇ ରାଜଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ମହାଜନସମାକୁଳ ସାତୋଟି ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
2.57.18
हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम् ।
हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः ॥ २.५७.१८ ॥
ହର୍ମ୍ୟ, ବିମାନ ଓ ପ୍ରାସାଦରୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି ନାରୀମାନେ 'ହାୟ ହାୟ' କରି ଉଠିଲେ; ରାମଦର୍ଶନର ଇଚ୍ଛାରେ ସେମାନେ କୃଶ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
2.57.19
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रीयः ॥ २.५७.१९ ॥
ବଡ଼ ଓ ନିର୍ମଳ ଆଖି ଲୁହ ବେଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ନାରୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚାହିଁଥିଲେ।
2.57.20
ततः दशरथ स्त्रीणाम् प्रासादेभ्यः ततः ततः ।
राम शोक अभितप्तानाम् मन्दम् शुश्राव जल्पितम् ॥ २.५७.२० ॥
ତା'ପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରାସାଦରୁ, ରାମଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ସେମାନଙ୍କର ମୃଦୁ ବିଳାପ ସେ ଶୁଣିଲେ।
2.57.21
सह रामेण निर्यातः विना रामम् इह आगतः ।
सूतः किम् नाम कौसल्याम् शोचन्तीम् प्रति वक्ष्यति ॥ २.५७.२१ ॥
ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯାଇଥିବା ସାରଥି, ରାମଙ୍କ ବିନା ଏଠାକୁ ଫେରିଛି; ଶୋକାକୁଳା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେ କ'ଣ କହିବ?
2.57.22
यथा च मन्ये दुर्जीवम् एवम् न सुकरम् ध्रुवम् ।
आच्चिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति ॥ २.५७.२२ ॥
ମୁଁ ଯେମିତି ଭାବୁଛି, ଏମିତି ବଞ୍ଚିବା ପ୍ରକୃତରେ କଷ୍ଟକର; ପୁଅ ଚାଲିଗଲା ପରେ ମଧ୍ୟ କୌଶଲ୍ୟା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
2.57.23
सत्य रूपम् तु तत् वाक्यम् राज्ञः स्त्रीणाम् निशामयन् ।
प्रदीप्तम् इव शोकेन विवेश सहसा गृहम् ॥ २.५७.२३ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସେହି ବାକ୍ୟ—ଯାହା ସତ୍ୟରୂପ ଥିଲା—ଶୁଣି, ଶୋକରେ ଜଳୁଥିବା ପରି ସେ ହଠାତ୍ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
2.57.24
स प्रविश्य अष्टमीम् कक्ष्याम् राजानम् दीनम् आतुलम् ।
पुत्र शोक परिम्लानम् अपश्यत् पाण्डुरे गृहे ॥ २.५७.२४ ॥
ସେ ଅଷ୍ଟମ କକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ମଳିନ, ଅତିଦୀନ ରାଜାଙ୍କୁ ସେ ଶ୍ୱେତ ଗୃହରେ ଦେଖିଲା।
2.57.25
अभिगम्य तम् आसीनम् नर इन्द्रम् अभिवाद्य च ।
सुमन्त्रः राम वचनम् यथा उक्तम् प्रत्यवेदयत् ॥ २.५७.२५ ॥
ଉପବିଷ୍ଟ ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପ୍ରଣାମ କରି, ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଯେମିତି କୁହାଯାଇଥିଲା ସେମିତି ଜଣାଇଲା।
2.57.26
स तूष्णीम् एव तत् श्रुत्वा राजा विभ्रान्त चेतनः ।
मूर्चितः न्यपतत् भूमौ राम शोक अभिपीडितः ॥ २.५७.२६ ॥
ସେ ନୀରବରେ ତାହା ଶୁଣି, ବିଭ୍ରାନ୍ତ ଚେତନାରେ, ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
2.57.27
ततः अन्तः पुरम् आविद्धम् मूर्चिते पृथिवी पतौ ।
उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतिते क्षितौ ॥ २.५७.२७ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ ଅନ୍ତଃପୁର ବିକଳ ହେଲା; ରାଜା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବାରୁ ସେମାନେ ବାହୁ ଉଠାଇ ଚିତ୍କାର କଲେ।
2.57.28
सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितम् पतिम् ।
उत्थापयाम् आस तदा वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ २.५७.२८ ॥
ତା'ପରେ ସୁମିତ୍ରା ସହିତ କୌଶଲ୍ୟା ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.57.29
इमम् तस्य महा भाग दूतम् दुष्कर कारिणः ।
वन वासात् अनुप्राप्तम् कस्मान् न प्रतिभाषसे ॥ २.५७.२९ ॥
ହେ ମହାଭାଗ! ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ଏହି ଦୂତ ବନବାସରୁ ଫେରିଛି; ତୁମେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହଁ?
2.57.30
अद्य इमम् अनयम् कृत्वा व्यपत्रपसि राघव ।
उत्तिष्ठ सुकृतम् ते अस्तु शोके न स्यात् सहायता ॥ २.५७.३० ॥
ହେ ରାଘବ! ଏବେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରି ତୁମେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଉଛ; ଉଠ, ତୁମ ପୁଣ୍ୟ ରହୁ; ଶୋକରେ ଯେପରି କୌଣସି ସହାୟତା ନ ଥାଉ।
2.57.31
देव यस्या भयात् रामम् न अनुपृच्चसि सारथिम् ।
न इह तिष्ठति कैकेयी विश्रब्धम् प्रतिभाष्यताम् ॥ २.५७.३१ ॥
ହେ ଦେବ! ଯାହାର ଭୟରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ସାରଥିଙ୍କୁ ପଚାରୁନ, ସେହି କୈକେୟୀ ଏଠାରେ ଠିଆ ହୋଇନାହାଁନ୍ତି; ନିର୍ଭୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।
2.57.32
सा तथा उक्त्वा महा राजम् कौसल्या शोक लालसा ।
धरण्याम् निपपात आशु बाष्प विप्लुत भाषिणी ॥ २.५७.३२ ॥
ଏପରି ମହାରାଜଙ୍କୁ କହି, ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ କୌଶଲ୍ୟା ଲୁହରେ ରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ କହୁଥିବାବେଳେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭୂମିରେ ଖସି ପଡ଼ିଲେ।
2.57.33
एवम् विलपतीम् दृष्ट्वा कौसल्याम् पतिताम् भुवि ।
पतिम् च अवेक्ष्य ताः सर्वाः सुस्वरम् रुरुदुः स्त्रियः ॥ २.५७.३३ ॥
ଏପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
2.57.34
ततः तम् अन्तः पुर नादम् उत्थितम् ।
समीक्ष्य वृद्धाः तरुणाः च मानवाः ।
स्त्रियः च सर्वा रुरुदुः समन्ततः ।
पुरम् तदा आसीत् पुनर् एव सम्कुलम् ॥ २.५७.३४ ॥
ସେତେବେଳେ ଅନ୍ତଃପୁରରୁ ଉଠିଥିବା ସେହି ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣି ବୃଦ୍ଧ, ଯୁବକ ପୁରୁଷ ଓ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଚାରିଆଡ଼େ କାନ୍ଦିଲେ; ନଗର ପୁଣି କୋଳାହଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।