ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.57.1
कथयित्वा सुदुह्ख आर्तः सुमन्त्रेण चिरम् सह ।
रामे दक्षिण कूलस्थे जगाम स्व गृहम् गुहः ॥ २.५७.१ ॥
ਸੁਮੰਤਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ, ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਗੁਹ, ਰਾਮ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਨ ਤਦ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
2.57.2
भरद्वाजाभिगमनम् प्रयागे च सहासनम् ।
आगिरेर्गमनम् तेषाम् तत्रस्थैरभिलक्षितम् ॥ २.५७.२ ॥
ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣਾ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਾਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
2.57.3
अनुज्ञातः सुमन्त्रः अथ योजयित्वा हय उत्तमान् ।
अयोध्याम् एव नगरीम् प्रययौ गाढ दुर्मनाः ॥ २.५७.३ ॥
ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਜੋੜ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ।
2.57.4
स वनानि सुगन्धीनि सरितः च सराम्सि च ।
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् ग्रामाणि नगराणि च ॥ २.५७.४ ॥
ਸੁਗੰਧ ਭਰੇ ਜੰਗਲ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਗਿਆ।
2.57.5
ततः साय अह्न समये तृतीये अहनि सारथिः ।
अयोध्याम् समनुप्राप्य निरानन्दाम् ददर्श ह ॥ २.५७.५ ॥
ਫਿਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰਥੀ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਨੰਦਹੀਣ ਵੇਖਿਆ।
2.57.6
स शून्याम् इव निह्शब्दाम् दृष्ट्वा परम दुर्मनाः ।
सुमन्त्रः चिन्तयाम् आस शोक वेग समाहतः ॥ २.५७.६ ॥
ਉਸਨੂੰ ਸੁੰਨਸਾਨ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਸੁਮੰਤਰ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਆਹਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
2.57.7
कच्चिन् न सगजा साश्वा सजना सजन अधिपा ।
राम सम्ताप दुह्खेन दग्धा शोक अग्निना पुरी ॥ २.५७.७ ॥
ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਨਗਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸ਼ੋਕ-ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਈ ਹੈ ਕੀ?
2.57.8
नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह ॥ २.५७.८ ॥
ਨਗਰ ਦੇ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
2.57.9
सुमन्त्रम् अभियान्तम् तम् शतशो अथ सहस्रशः ।
क्व रामैति पृच्चन्तः सूतम् अभ्यद्रवन् नराः ॥ २.५७.९ ॥
ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ "ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" ਪੁੱਛਦੇ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
2.57.10
तेषाम् शशम्स गङ्गायाम् अहम् आपृच्च्य राघवम् ।
अनुज्ञातः निवृत्तः अस्मि धार्मिकेण महात्मना ॥ २.५७.१० ॥
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
2.57.11
ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्प पूर्ण मुखा जनाः ।
अहो धिग् इति निश्श्वस्य हा राम इति च चुक्रुशुः ॥ २.५७.११ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ ਹਨ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ "ਅਹੋ, ਧਿੱਕਾਰ!" ਕਹਿ ਕੇ ਹਾਉਕਾ ਭਰਿਆ ਅਤੇ "ਹਾ ਰਾਮ!" ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
2.57.12
शुश्राव च वचः तेषाम् बृन्दम् बृन्दम् च तिष्ठताम् ।
हताः स्म खलु ये न इह पश्यामैति राघवम् ॥ २.५७.१२ ॥
ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਟੋਲੇ-ਟੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ: "ਏਥੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ!"
2.57.13
दान यज्ञ विवाहेषु समाजेषु महत्सु च ।
न द्रक्ष्यामः पुनर् जातु धार्मिकम् रामम् अन्तरा ॥ २.५७.१३ ॥
ਦਾਨ, ਯੱਗ, ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾਂਗੇ।
2.57.15
किम् समर्थम् जनस्य अस्य किम् प्रियम् किम् सुख आवहम् ।
वात अयन गतानाम् च स्त्रीणाम् अन्वन्तर आपणम् ।
राम शोक अभितप्तानाम् शुश्राव परिदेवनम् ॥ २.५७.१५ ॥
ਇਸ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਯੋਗ, ਕੀ ਪਿਆਰਾ, ਕੀ ਸੁਖਦਾਈ? ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤੜਫਦਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।
2.57.16
स राज मार्ग मध्येन सुमन्त्रः पिहित आननः ।
यत्र राजा दशरथः तत् एव उपययौ गृहम् ॥ २.५७.१६ ॥
ਮੂੰਹ ਢਕੀ ਬੈਠਾ ਸੁਮੰਤਰ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸਨ।
2.57.17
सो अवतीर्य रथात् शीघ्रम् राज वेश्म प्रविश्य च ।
कक्ष्याः सप्त अभिचक्राम महा जन समाकुलाः ॥ २.५७.१७ ॥
ਉਹ ਛੇਤੀ ਰੱਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ, ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੱਤ ਵਿਹੜੇ ਪਾਰ ਕੀਤੇ।
2.57.18
हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम् ।
हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः ॥ २.५७.१८ ॥
ਹਵੇਲੀਆਂ, ਵਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਔਰਤਾਂ 'ਹਾਏ ਹਾਏ' ਕਰ ਉੱਠੀਆਂ; ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਸਨ।
2.57.19
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रीयः ॥ २.५७.१९ ॥
ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਅੱਖਾਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਧੁੰਦਲਾ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
2.57.20
ततः दशरथ स्त्रीणाम् प्रासादेभ्यः ततः ततः ।
राम शोक अभितप्तानाम् मन्दम् शुश्राव जल्पितम् ॥ २.५७.२० ॥
ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਤੋਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੀਮੇ ਵਿਰਲਾਪ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣੇ।
2.57.21
सह रामेण निर्यातः विना रामम् इह आगतः ।
सूतः किम् नाम कौसल्याम् शोचन्तीम् प्रति वक्ष्यति ॥ २.५७.२१ ॥
ਰਾਮ ਨਾਲ ਗਿਆ ਸਾਰਥੀ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈ; ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਉਹ ਕੀ ਆਖੇਗਾ?
2.57.22
यथा च मन्ये दुर्जीवम् एवम् न सुकरम् ध्रुवम् ।
आच्चिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति ॥ २.५७.२२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਣਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ।
2.57.23
सत्य रूपम् तु तत् वाक्यम् राज्ञः स्त्रीणाम् निशामयन् ।
प्रदीप्तम् इव शोकेन विवेश सहसा गृहम् ॥ २.५७.२३ ॥
ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਉਸ ਬੋਲ ਨੂੰ—ਜੋ ਸੱਚ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ—ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਬਲਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।
2.57.24
स प्रविश्य अष्टमीम् कक्ष्याम् राजानम् दीनम् आतुलम् ।
पुत्र शोक परिम्लानम् अपश्यत् पाण्डुरे गृहे ॥ २.५७.२४ ॥
ਉਹ ਅੱਠਵੇਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਏ, ਅਤਿ ਦੀਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਚਿੱਟੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
2.57.25
अभिगम्य तम् आसीनम् नर इन्द्रम् अभिवाद्य च ।
सुमन्त्रः राम वचनम् यथा उक्तम् प्रत्यवेदयत् ॥ २.५७.२५ ॥
ਬੈਠੇ ਨਰੇਂਦਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ।
2.57.26
स तूष्णीम् एव तत् श्रुत्वा राजा विभ्रान्त चेतनः ।
मूर्चितः न्यपतत् भूमौ राम शोक अभिपीडितः ॥ २.५७.२६ ॥
ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੇਚੈਨ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
2.57.27
ततः अन्तः पुरम् आविद्धम् मूर्चिते पृथिवी पतौ ।
उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतिते क्षितौ ॥ २.५७.२७ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਤਾਂ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਰਾਜੇ ਦੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ।
2.57.28
सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितम् पतिम् ।
उत्थापयाम् आस तदा वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥ २.५७.२८ ॥
ਤਦ ਸੁਮਿਤਰਾ ਸਮੇਤ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਨੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.57.29
इमम् तस्य महा भाग दूतम् दुष्कर कारिणः ।
वन वासात् अनुप्राप्तम् कस्मान् न प्रतिभाषसे ॥ २.५७.२९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਔਖੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਦੂਤ ਬਨਵਾਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?
2.57.30
अद्य इमम् अनयम् कृत्वा व्यपत्रपसि राघव ।
उत्तिष्ठ सुकृतम् ते अस्तु शोके न स्यात् सहायता ॥ २.५७.३० ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ! ਹੁਣ ਇਹ ਅਨਿਆਂ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋ; ਉੱਠੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੰਨ ਕਾਇਮ ਰਹੇ; ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
2.57.31
देव यस्या भयात् रामम् न अनुपृच्चसि सारथिम् ।
न इह तिष्ठति कैकेयी विश्रब्धम् प्रतिभाष्यताम् ॥ २.५७.३१ ॥
ਹੇ ਦੇਵ! ਜਿਸ ਦੇ ਡਰੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੇ, ਉਹ ਕੈਕਈ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹੀ; ਬੇਖੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।
2.57.32
सा तथा उक्त्वा महा राजम् कौसल्या शोक लालसा ।
धरण्याम् निपपात आशु बाष्प विप्लुत भाषिणी ॥ २.५७.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਤੜਫਦੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਨੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੀ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
2.57.33
एवम् विलपतीम् दृष्ट्वा कौसल्याम् पतिताम् भुवि ।
पतिम् च अवेक्ष्य ताः सर्वाः सुस्वरम् रुरुदुः स्त्रियः ॥ २.५७.३३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਈਆਂ।
2.57.34
ततः तम् अन्तः पुर नादम् उत्थितम् ।
समीक्ष्य वृद्धाः तरुणाः च मानवाः ।
स्त्रियः च सर्वा रुरुदुः समन्ततः ।
पुरम् तदा आसीत् पुनर् एव सम्कुलम् ॥ २.५७.३४ ॥
ਫਿਰ ਅੰਤਹਪੁਰ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਉਸ ਚੀਖ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਜਵਾਨ ਮਰਦ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਤਦ ਨਗਰ ਫਿਰ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।