Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.59.1
मम तु अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।
उष्णम् अश्रु विमुन्चन्तः रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ २.५९.१ ॥
Cuando Rāma partió hacia el bosque, mis caballos, vueltos atrás, no avanzaban por el camino, derramando lágrimas ardientes.
2.59.2
उभाभ्याम् राज पुत्राभ्याम् अथ कृत्वा अहम् ज्ञलिम् ।
प्रस्थितः रथम् आस्थाय तत् दुह्खम् अपि धारयन् ॥ २.५९.२ ॥
Entonces, habiendo saludado con las manos juntas a ambos príncipes, partí montado en el carro, soportando también aquel dolor.
2.59.3
गुहा इव सार्धम् तत्र एव स्थितः अस्मि दिवसान् बहून् ।
आशया यदि माम् रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥ २.५९.३ ॥
Allí, como una cueva, permanecí durante muchos días, con la esperanza de que Rāma me llamara de nuevo.
2.59.4
विषये ते महा राज माम व्यसन कर्शिताः ।
अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्प अन्कुर कोरकाः ॥ २.५९.४ ॥
Oh gran rey, en vuestro reino, al verme consumido por la desgracia, incluso los árboles se han marchitado con sus flores, brotes y capullos.
2.59.5
उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सराम्सि च ।
परिष्कुपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥ २.५९.५ ॥
Los ríos tienen aguas calientes, y también los estanques y lagos; los bosques y arboledas están llenos de hojas marchitas.
2.59.6
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च ।
राम शोक अभिभूतम् तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥ २.५९.६ ॥
Las criaturas no se mueven, y las bestias feroces no vagan; el bosque, abrumado por el dolor de Rāma, se ha vuelto silencioso y sin voces.
2.59.7
लीन पुष्कर पत्राः च नर इन्द्र कलुष उदकाः ।
सम्तप्त पद्माः पद्मिन्यो लीन मीन विहम्गमाः ॥ २.५९.७ ॥
¡Oh señor de los hombres! Las hojas de loto se han hundido, el agua está turbia; hay estanques con lotos marchitos, y los peces y las aves se han escondido.
2.59.8
जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।
न अद्य भान्ति अल्प गन्धीनि फलानि च यथा पुरम् ॥ २.५९.८ ॥
Las flores nacidas en el agua y en la tierra, y las guirnaldas, ya no resplandecen como antes; su fragancia es tenue, y los frutos de la ciudad tampoco son como eran.
2.59.9
अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगानि च ।
न चाभिरामानारामान् पश्यामि मनुजर्षभ ॥ २.५९.९ ॥
Aquí los jardines de recreo están vacíos y sus aves se han escondido; ¡oh toro entre los hombres!, no veo los bellos bosquecillos.
2.59.10
प्रविशन्तम् अयोध्याम् माम् न कश्चित् अभिनन्दति ।
नरा रामम् अपश्यन्तः निह्श्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥ २.५९.१० ॥
Al entrar en Ayodhyā, nadie me saluda; la gente, al no ver a Rāma, suspira una y otra vez.
2.59.11
देव राजरथम् दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।
दुःखादश्रुमुखः सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥ २.५९.११ ॥
Al ver el carro real llegar aquí sin Rāma, todo el pueblo en la vía real tiene el rostro bañado en lágrimas de dolor.
2.59.12
हर्म्यैः विमानैः प्रासादैः अवेक्ष्य रथम् आगतम् ।
हाहा कार कृता नार्यो राम अदर्शन कर्शिताः ॥ २.५९.१२ ॥
Al ver llegar el carro desde las mansiones, palacios y torres, las mujeres gritaron «¡ay, ay!»; sin ver a Rāma, quedaron consumidas.
2.59.13
आयतैः विमलैः नेत्रैः अश्रु वेग परिप्लुतैः ।
अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥ २.५९.१३ ॥
Con ojos largos y limpios, inundados por el ímpetu de las lágrimas, las mujeres más afligidas se miraban abiertamente unas a otras.
2.59.14
न अमित्राणाम् न मित्राणाम् उदासीन जनस्य च ।
अहम् आर्ततया कम्चित् विशेषम् न उपलक्षये ॥ २.५९.१४ ॥
Abrumado por la aflicción, no logro distinguir diferencia alguna entre enemigos, amigos o gente indiferente.
2.59.15
अप्रहृष्ट मनुष्या च दीन नाग तुरम्गमा ।
आर्त स्वर परिम्लाना विनिह्श्वसित निह्स्वना ॥ २.५९.१५ ॥
Su gente no está alegre, sus elefantes y caballos están abatidos; marchita por lamentos de angustia, está llena de suspiros y sonidos apagados.
2.59.16
निरानन्दा महा राज राम प्रव्राजन आतुला ।
कौसल्या पुत्र हीना इवायोध्या प्रतिभाति मा मा ॥ २.५९.१६ ॥
Oh gran rey, por el exilio de Rāma Ayodhyā parece incomparablemente desprovista de alegría, como privada del hijo de Kausalyā; así me parece.
2.59.17
सूतस्य वचनम् श्रुत्वा वाचा परम दीनया ।
बाष्प उपहतया राजा तम् सूतम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५९.१७ ॥
Al oír las palabras del auriga, el rey, con voz sumamente afligida y ahogada por las lágrimas, le habló así.
2.59.18
कैकेय्या विनियुक्तेन पाप अभिजन भावया ।
मया न मन्त्र कुशलैः वृद्धैः सह समर्थितम् ॥ २.५९.१८ ॥
Impulsado por Kaikeyī y dominado por una disposición pecaminosa y vil, no lo deliberé con los ancianos expertos en consejo.
2.59.19
न सुहृद्भिर् न च अमात्यैः मन्त्रयित्वा न नैगमैः ।
मया अयम् अर्थः सम्मोहात् स्त्री हेतोह् सहसा कृतः ॥ २.५९.१९ ॥
Sin consultar a mis allegados, a mis ministros ni a los ancianos de la ciudad, por ofuscación, por causa de una mujer, tomé apresuradamente esta decisión.
2.59.20
भवितव्यतया नूनम् इदम् वा व्यसनम् महत् ।
कुलस्य अस्य विनाशाय प्राप्तम् सूत यदृच्चया ॥ २.५९.२० ॥
Oh auriga, sin duda esto es obra del destino, o esta gran desgracia ha llegado por azar para la ruina de esta familia.
2.59.21
सूत यद्य् अस्ति ते किम्चिन् मया अपि सुकृतम् कृतम् ।
त्वम् प्रापय आशु माम् रामम् प्राणाः सम्त्वरयन्ति माम् ॥ २.५९.२१ ॥
Oh auriga, si conoces alguna buena acción que yo haya hecho, llévame pronto ante Rāma; mis alientos vitales me apremian.
2.59.22
यद् यद् या अपि मम एव आज्ञा निवर्तयतु राघवम् ।
न शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ २.५९.२२ ॥
Por cualquier medio, por mi mandato, que vuelva Rāghava; no podré vivir ni un instante sin Rāma.
2.59.23
अथवा अपि महा बाहुर् गतः दूरम् भविष्यति ।
माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रम् रामाय दर्शय ॥ २.५९.२३ ॥
O si el de grandes brazos ya ha partido muy lejos, entonces súbeme al carro y muéstrame pronto a Rāma.
2.59.24
वृत्त दम्ष्ट्रः महा इष्वासः क्व असौ लक्ष्मण पूर्वजः ।
यदि जीवामि साध्व् एनम् पश्येयम् सह सीतया ॥ २.५९.२४ ॥
¿Dónde está aquel gran arquero de dientes redondeados, el hermano mayor de Lakṣmaṇa? Si sigo con vida, que pueda verlo bien junto a Sītā.
2.59.25
लोहित अक्षम् महा बाहुम् आमुक्त मणि कुण्डलम् ।
रामम् यदि न पश्यामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.५९.२५ ॥
Si no veo a Rāma, de ojos rojos, de grandes brazos, adornado con pendientes de gemas, iré a la morada de Yama.
2.59.26
अतः नु किम् दुह्खतरम् यो अहम् इक्ष्वाकु नन्दनम् ।
इमाम् अवस्थाम् आपन्नो न इह पश्यामि राघवम् ॥ २.५९.२६ ॥
¿Qué puede haber más doloroso que yo, habiendo llegado a este estado, no vea aquí a Rāghava, deleite de la estirpe de Ikṣvāku?
2.59.27
हा राम राम अनुज हा हा वैदेहि तपस्विनी ।
न माम् जानीत दुह्खेन म्रियमाणम् अनाथवत् ॥ २.५९.२७ ॥
¡Ay, Rāma! ¡Rāma! ¡Ay, hermano menor! ¡Ay, ay, asceta Vaidehī! No me conocéis, que muero de dolor como un desamparado.
2.59.28
स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।
अवगाढः सुदुष्पारम् शोकसागमब्रवीत् ॥ २.५९.२८ ॥
Abrumado en su mente por aquel dolor, el rey, sumergido en el océano de la pena, muy difícil de cruzar, habló.
2.59.29
रामशोकमहाभोगः सीताविरहपारगः ।
श्वसितोर्मिमहावर्तो बाष्पफेनजलाविलः ॥ २.५९.२९ ॥
Su gran pena por Rāma son sus enormes remolinos, que llega hasta la orilla lejana de la separación de Sītā, con grandes torbellinos y olas de suspiros, turbio por el agua de lágrimas y espuma.
2.59.30
बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दितमहास्वनः ।
प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥ २.५९.३० ॥
con cardúmenes de peces en el agitar de los brazos, gran estruendo de lamento, cabellos dispersos como algas, y Kaikeyī como el fuego submarino en su boca.
2.59.31
ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः ।
वरवेलो नृशम्साया रामप्रव्राजनायतः ॥ २.५९.३१ ॥
Nacido del ímpetu de mis lágrimas, con el gran remolino de las palabras de la jorobada, la orilla de los dones de la cruel, extendida hasta el destierro de Rāma.
2.59.32
यस्मिन् बत निमग्नोऽहम् कौसल्ये राघवम् विना ।
दुस्तरः जीवता देवि मया अयम् शोक सागरः ॥ २.५९.३२ ॥
Kausalyā, sin Rāghava me he hundido en este océano de dolor; oh reina, para mí, que aún vivo, este océano de dolor es difícil de cruzar.
2.59.33
अशोभनम् यो अहम् इह अद्य राघवम् ।
दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्इति इव राजा विलपन् महा यहाशःपपात तूर्णम् शयने स मूर्चितः ॥ २.५९.३३ ॥
«Es indecoroso que hoy yo, deseando ver a Rāma con Lakṣmaṇa, no los obtenga.» Lamentándose así, el rey de gran fama cayó pronto sobre el lecho y se desmayó.
2.59.34
करुणतरम् द्विगुणम् च राम हेतोः ।
वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी ।
भयम् अगमत् पुनर् एव राम माता ॥ २.५९.३४ ॥
Al oír sus palabras, aún más lastimeras y redobladas por causa de Rāma, la reina, madre de Rāma, se llenó de nuevo de temor.