ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.59.1
मम तु अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।
उष्णम् अश्रु विमुन्चन्तः रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ २.५९.१ ॥
ਰਾਮ ਜਦੋਂ ਬਨ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੇ; ਉਹ ਗਰਮ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾ ਰਹੇ ਸਨ।
2.59.2
उभाभ्याम् राज पुत्राभ्याम् अथ कृत्वा अहम् ज्ञलिम् ।
प्रस्थितः रथम् आस्थाय तत् दुह्खम् अपि धारयन् ॥ २.५९.२ ॥
ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਵੀ ਸਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ।
2.59.3
गुहा इव सार्धम् तत्र एव स्थितः अस्मि दिवसान् बहून् ।
आशया यदि माम् रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥ २.५९.३ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੁਫਾ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਠਹਿਰਿਆ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਕਿ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਬੁਲਾਵੇਗਾ।
2.59.4
विषये ते महा राज माम व्यसन कर्शिताः ।
अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्प अन्कुर कोरकाः ॥ २.५९.४ ॥
ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਫੁੱਲਾਂ, ਕੋਂਪਲਾਂ ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੁਰਝਾ ਗਏ ਹਨ।
2.59.5
उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सराम्सि च ।
परिष्कुपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥ २.५९.५ ॥
ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤਪ ਗਿਆ ਹੈ; ਛੋਟੇ ਛੱਪੜ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੀ; ਬਨ ਤੇ ਉਪਬਨ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਹਨ।
2.59.6
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च ।
राम शोक अभिभूतम् तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥ २.५९.६ ॥
ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੇ, ਖ਼ੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿਚਰਦੇ; ਰਾਮ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਬਨ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
2.59.7
लीन पुष्कर पत्राः च नर इन्द्र कलुष उदकाः ।
सम्तप्त पद्माः पद्मिन्यो लीन मीन विहम्गमाः ॥ २.५९.७ ॥
ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਗੰਦਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੁਰਝਾਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਲੁਕ ਗਏ ਹਨ।
2.59.8
जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।
न अद्य भान्ति अल्प गन्धीनि फलानि च यथा पुरम् ॥ २.५९.८ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ; ਫਲ ਵੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੇ।
2.59.9
अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगानि च ।
न चाभिरामानारामान् पश्यामि मनुजर्षभ ॥ २.५९.९ ॥
ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਸੁੰਨੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਲੁਕ ਗਏ ਹਨ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਬਗ਼ੀਚੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ।
2.59.10
प्रविशन्तम् अयोध्याम् माम् न कश्चित् अभिनन्दति ।
नरा रामम् अपश्यन्तः निह्श्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥ २.५९.१० ॥
ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੌਕੇ ਭਰਦੇ ਹਨ।
2.59.11
देव राजरथम् दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।
दुःखादश्रुमुखः सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥ २.५९.११ ॥
ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਰਹੇ ਰਾਜ-ਰੱਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
2.59.12
हर्म्यैः विमानैः प्रासादैः अवेक्ष्य रथम् आगतम् ।
हाहा कार कृता नार्यो राम अदर्शन कर्शिताः ॥ २.५९.१२ ॥
ਮਹਿਲਾਂ, ਵਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਤੋਂ ਰੱਥ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਔਰਤਾਂ "ਹਾਏ ਹਾਏ" ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ; ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।
2.59.13
आयतैः विमलैः नेत्रैः अश्रु वेग परिप्लुतैः ।
अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥ २.५९.१३ ॥
ਲੰਮੀਆਂ ਨਿਰਮਲ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਸਾਫ਼ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
2.59.14
न अमित्राणाम् न मित्राणाम् उदासीन जनस्य च ।
अहम् आर्ततया कम्चित् विशेषम् न उपलक्षये ॥ २.५९.१४ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ।
2.59.15
अप्रहृष्ट मनुष्या च दीन नाग तुरम्गमा ।
आर्त स्वर परिम्लाना विनिह्श्वसित निह्स्वना ॥ २.५९.१५ ॥
ਲੋਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀਨ ਹਨ; ਦੁੱਖ ਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਇਆ, ਸਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
2.59.16
निरानन्दा महा राज राम प्रव्राजन आतुला ।
कौसल्या पुत्र हीना इवायोध्या प्रतिभाति मा मा ॥ २.५९.१६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਰਾਮ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਕਾਰਨ ਅਯੋਧਿਆ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਹੈ; ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
2.59.17
सूतस्य वचनम् श्रुत्वा वाचा परम दीनया ।
बाष्प उपहतया राजा तम् सूतम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५९.१७ ॥
ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੀਨ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਧੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ।
2.59.18
कैकेय्या विनियुक्तेन पाप अभिजन भावया ।
मया न मन्त्र कुशलैः वृद्धैः सह समर्थितम् ॥ २.५९.१८ ॥
ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋਇਆ ਮੈਂ, ਮੰਤਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
2.59.19
न सुहृद्भिर् न च अमात्यैः मन्त्रयित्वा न नैगमैः ।
मया अयम् अर्थः सम्मोहात् स्त्री हेतोह् सहसा कृतः ॥ २.५९.१९ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਨਗਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।
2.59.20
भवितव्यतया नूनम् इदम् वा व्यसनम् महत् ।
कुलस्य अस्य विनाशाय प्राप्तम् सूत यदृच्चया ॥ २.५९.२० ॥
ਹੇ ਸੂਤ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣੀ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਆ ਪਈ ਹੈ।
2.59.21
सूत यद्य् अस्ति ते किम्चिन् मया अपि सुकृतम् कृतम् ।
त्वम् प्रापय आशु माम् रामम् प्राणाः सम्त्वरयन्ति माम् ॥ २.५९.२१ ॥
ਹੇ ਸੂਤ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਛੇਤੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਲੈ ਚੱਲ; ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਹਲੇ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।
2.59.22
यद् यद् या अपि मम एव आज्ञा निवर्तयतु राघवम् ।
न शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ २.५९.२२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆ; ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ।
2.59.23
अथवा अपि महा बाहुर् गतः दूरम् भविष्यति ।
माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रम् रामाय दर्शय ॥ २.५९.२३ ॥
ਜਾਂ ਜੇ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਦੂਰ ਚਲੇ ਵੀ ਗਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਛੇਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦੇ।
2.59.24
वृत्त दम्ष्ट्रः महा इष्वासः क्व असौ लक्ष्मण पूर्वजः ।
यदि जीवामि साध्व् एनम् पश्येयम् सह सीतया ॥ २.५९.२४ ॥
ਉਹ ਗੋਲ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਧਨੁੱਖਧਾਰੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
2.59.25
लोहित अक्षम् महा बाहुम् आमुक्त मणि कुण्डलम् ।
रामम् यदि न पश्यामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.५९.२५ ॥
ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਣੀਆਂ ਜੜੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਵੇਖਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਮਲੋਕ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.59.26
अतः नु किम् दुह्खतरम् यो अहम् इक्ष्वाकु नन्दनम् ।
इमाम् अवस्थाम् आपन्नो न इह पश्यामि राघवम् ॥ २.५९.२६ ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਨੰਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
2.59.27
हा राम राम अनुज हा हा वैदेहि तपस्विनी ।
न माम् जानीत दुह्खेन म्रियमाणम् अनाथवत् ॥ २.५९.२७ ॥
ਹਾਏ ਰਾਮ! ਰਾਮ! ਹਾਏ ਛੋਟੇ ਭਰਾ! ਹਾਏ ਹਾਏ ਤਪਸਵਣੀ ਵੈਦੇਹੀ! ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਮਰ ਰਹੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
2.59.28
स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।
अवगाढः सुदुष्पारम् शोकसागमब्रवीत् ॥ २.५९.२८ ॥
ਉਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈ; ਅਪਾਰ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।
2.59.29
रामशोकमहाभोगः सीताविरहपारगः ।
श्वसितोर्मिमहावर्तो बाष्पफेनजलाविलः ॥ २.५९.२९ ॥
ਰਾਮ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਹੀ ਵੱਡੇ ਵਲ-ਵਲੇਵੇਂ, ਸੀਤਾ-ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ, ਹਾਉਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਤੇ ਝੱਗ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗੰਦਲਾ (ਸਾਗਰ)।
2.59.30
बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दितमहास्वनः ।
प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥ २.५९.३० ॥
ਬਾਹਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲਾ, ਖਿੰਡੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਵਾਲ ਵਾਲਾ, ਕੈਕੇਈ ਰੂਪੀ ਬੜਵਾਗਨੀ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ (ਸਾਗਰ)।
2.59.31
ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः ।
वरवेलो नृशम्साया रामप्रव्राजनायतः ॥ २.५९.३१ ॥
ਮੇਰੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੇ ਵੇਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਮਹਾ ਭੰਵਰ ਰੱਖਦਾ, ਕਰੂਰ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਰਾਂ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2.59.32
यस्मिन् बत निमग्नोऽहम् कौसल्ये राघवम् विना ।
दुस्तरः जीवता देवि मया अयम् शोक सागरः ॥ २.५९.३२ ॥
ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਜਿਸ ਸੋਗ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੀਉਂਦੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸੋਗ-ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
2.59.33
अशोभनम् यो अहम् इह अद्य राघवम् ।
दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्इति इव राजा विलपन् महा यहाशःपपात तूर्णम् शयने स मूर्चितः ॥ २.५९.३३ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਹਿਤ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਪਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ — ਇਹ ਅਸ਼ੋਭਨੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ ਝੱਟ ਬਿਸਤਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
2.59.34
करुणतरम् द्विगुणम् च राम हेतोः ।
वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी ।
भयम् अगमत् पुनर् एव राम माता ॥ २.५९.३४ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਰੁਣਾਮਈ, ਦੁੱਗਣੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਗਈ।