వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.59.1
मम तु अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।
उष्णम् अश्रु विमुन्चन्तः रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ २.५९.१ ॥
రాముడు అడవికి బయలుదేరినప్పుడు, వెనక్కి తిరిగిన నా గుర్రాలు దారిలో ముందుకు సాగలేదు; వేడి కన్నీళ్లు కారుస్తూ ఉన్నాయి.
2.59.2
उभाभ्याम् राज पुत्राभ्याम् अथ कृत्वा अहम् ज्ञलिम् ।
प्रस्थितः रथम् आस्थाय तत् दुह्खम् अपि धारयन् ॥ २.५९.२ ॥
అప్పుడు ఇద్దరు రాకుమారులకు అంజలి ఘటించి, నేను రథమెక్కి బయలుదేరాను; ఆ దుఃఖాన్ని కూడా భరిస్తూ.
2.59.3
गुहा इव सार्धम् तत्र एव स्थितः अस्मि दिवसान् बहून् ।
आशया यदि माम् रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥ २.५९.३ ॥
అక్కడే గుహలా చాలా రోజులు నేను ఉండిపోయాను; రాముడు నన్ను మళ్ళీ పిలుస్తాడేమో అనే ఆశతో.
2.59.4
विषये ते महा राज माम व्यसन कर्शिताः ।
अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्प अन्कुर कोरकाः ॥ २.५९.४ ॥
మహారాజా, మీ రాజ్యంలో విపత్తుతో కృశించిన నన్ను చూసి చెట్లు కూడా పువ్వులు, మొలకలు, మొగ్గలతో వాడిపోయాయి.
2.59.5
उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सराम्सि च ।
परिष्कुपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥ २.५९.५ ॥
నదుల నీరు వేడెక్కిపోయింది; చిన్న కొలనులు, సరస్సులు కూడా; అడవులు, ఉపవనాలు ఎండిన ఆకులతో నిండిపోయాయి.
2.59.6
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च ।
राम शोक अभिभूतम् तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥ २.५९.६ ॥
ప్రాణులు తిరగడం లేదు, క్రూర మృగాలూ సంచరించడం లేదు; రాముని శోకంతో ఆవరించిన ఆ అడవి శబ్దం లేకుండా మారిపోయింది.
2.59.7
लीन पुष्कर पत्राः च नर इन्द्र कलुष उदकाः ।
सम्तप्त पद्माः पद्मिन्यो लीन मीन विहम्गमाः ॥ २.५९.७ ॥
ఓ నరేంద్రా, తామర ఆకులు మునిగిపోయాయి; నీరు కలుషితమైంది; వాడిన తామరలతో కొలనులు ఉన్నాయి; చేపలు, పక్షులు దాగిపోయాయి.
2.59.8
जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।
न अद्य भान्ति अल्प गन्धीनि फलानि च यथा पुरम् ॥ २.५९.८ ॥
నీటిలో పుట్టిన పువ్వులు, నేలపై పుట్టిన పువ్వులు, మాలలు ఇప్పుడు ముందులా ప్రకాశించడం లేదు; వాటి సువాసన తగ్గింది; పండ్లు కూడా నగరంలో ముందులా లేవు.
2.59.9
अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगानि च ।
न चाभिरामानारामान् पश्यामि मनुजर्षभ ॥ २.५९.९ ॥
ఇక్కడ ఉద్యానవనాలు శూన్యంగా ఉన్నాయి, పక్షులు దాగిపోయాయి; ఓ మనుష్యులలో శ్రేష్ఠుడా, అందమైన తోటలను నేను చూడడం లేదు.
2.59.10
प्रविशन्तम् अयोध्याम् माम् न कश्चित् अभिनन्दति ।
नरा रामम् अपश्यन्तः निह्श्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥ २.५९.१० ॥
అయోధ్యలో ప్రవేశిస్తున్న నన్ను ఎవరూ స్వాగతించడం లేదు; రాముడిని చూడని ప్రజలు మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూరుస్తున్నారు.
2.59.11
देव राजरथम् दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।
दुःखादश्रुमुखः सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥ २.५९.११ ॥
రాముడు లేకుండా ఇక్కడికి వస్తున్న రాజరథాన్ని చూసి, రాజమార్గంపై ఉన్న ప్రజలందరూ దుఃఖంతో కన్నీళ్లు కారుస్తున్న ముఖాలతో ఉన్నారు.
2.59.12
हर्म्यैः विमानैः प्रासादैः अवेक्ष्य रथम् आगतम् ।
हाहा कार कृता नार्यो राम अदर्शन कर्शिताः ॥ २.५९.१२ ॥
మేడలు, విమానాలు, ప్రాసాదాల నుండి రథం వస్తుండటం చూసి స్త్రీలు "అయ్యో! అయ్యో!" అని విలపించారు; రాముని దర్శనం లేక కృశించిపోయారు.
2.59.13
आयतैः विमलैः नेत्रैः अश्रु वेग परिप्लुतैः ।
अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥ २.५९.१३ ॥
పొడవైన నిర్మలమైన కన్నులలో కన్నీటి వేగంతో నిండిన, అత్యంత వ్యథ చెందిన స్త్రీలు ఒకరినొకరు స్పష్టంగా చూసుకున్నారు.
2.59.14
न अमित्राणाम् न मित्राणाम् उदासीन जनस्य च ।
अहम् आर्ततया कम्चित् विशेषम् न उपलक्षये ॥ २.५९.१४ ॥
దుఃఖంతో వ్యాకులుడనై నేను శత్రువులకు, మిత్రులకు, ఉదాసీనులకు మధ్య ఏ భేదమూ గమనించలేకున్నాను.
2.59.15
अप्रहृष्ट मनुष्या च दीन नाग तुरम्गमा ।
आर्त स्वर परिम्लाना विनिह्श्वसित निह्स्वना ॥ २.५९.१५ ॥
ప్రజలు ఆనందంగా లేరు, ఏనుగులు గుర్రాలు దీనంగా ఉన్నాయి; వ్యథా ధ్వనులతో వాడిపోయి, నిట్టూర్పులు మందస్వరాలతో నిండి ఉంది.
2.59.16
निरानन्दा महा राज राम प्रव्राजन आतुला ।
कौसल्या पुत्र हीना इवायोध्या प्रतिभाति मा मा ॥ २.५९.१६ ॥
మహారాజా! రాముని ప్రవాసం వల్ల అయోధ్య అసమానంగా ఆనందరహితంగా కనిపిస్తోంది; కౌసల్య కుమారుడు లేనట్లు అది నాకు తోస్తోంది.
2.59.17
सूतस्य वचनम् श्रुत्वा वाचा परम दीनया ।
बाष्प उपहतया राजा तम् सूतम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५९.१७ ॥
సారథి మాటలు విని రాజు అత్యంత దీనమైన, కన్నీటితో రుద్ధమైన కంఠంతో ఆ సారథితో ఇలా అన్నాడు.
2.59.18
कैकेय्या विनियुक्तेन पाप अभिजन भावया ।
मया न मन्त्र कुशलैः वृद्धैः सह समर्थितम् ॥ २.५९.१८ ॥
కైకేయి ప్రేరణతో, పాపపు స్వభావంతో ప్రభావితుడనై నేను మంత్రకుశలులైన వృద్ధులతో దీనిని చర్చించలేదు.
2.59.19
न सुहृद्भिर् न च अमात्यैः मन्त्रयित्वा न नैगमैः ।
मया अयम् अर्थः सम्मोहात् स्त्री हेतोह् सहसा कृतः ॥ २.५९.१९ ॥
మిత్రులతో, మంత్రులతో, నగరంలోని పెద్దలతో ఆలోచించకుండా, మోహంతో, ఒక స్త్రీ కారణంగా, నేను ఈ నిర్ణయాన్ని తొందరపడి తీసుకున్నాను.
2.59.20
भवितव्यतया नूनम् इदम् वा व्यसनम् महत् ।
कुलस्य अस्य विनाशाय प्राप्तम् सूत यदृच्चया ॥ २.५९.२० ॥
సూతుడా, ఇది నిశ్చయంగా విధి ఫలితమే, లేదా ఈ వంశ వినాశం కోసం ఈ మహా విపత్తు యాదృచ్ఛికంగా వచ్చిపడింది.
2.59.21
सूत यद्य् अस्ति ते किम्चिन् मया अपि सुकृतम् कृतम् ।
त्वम् प्रापय आशु माम् रामम् प्राणाः सम्त्वरयन्ति माम् ॥ २.५९.२१ ॥
సూతుడా, నేను చేసిన ఏదైనా పుణ్యకార్యం నీకు తెలిసి ఉంటే, త్వరగా నన్ను రాముని వద్దకు తీసుకెళ్లు; నా ప్రాణాలు నన్ను త్వరపెడుతున్నాయి.
2.59.22
यद् यद् या अपि मम एव आज्ञा निवर्तयतु राघवम् ।
न शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ २.५९.२२ ॥
ఏ విధంగానైనా, నా ఆజ్ఞతోనైనా రాఘవుని తిరిగి రప్పించు; రాముడు లేకుండా నేను ఒక్క క్షణం కూడా బ్రతకలేను.
2.59.23
अथवा अपि महा बाहुर् गतः दूरम् भविष्यति ।
माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रम् रामाय दर्शय ॥ २.५९.२३ ॥
లేదా మహాబాహువైన అతడు చాలా దూరం వెళ్లిపోయి ఉన్నా, నన్నే రథంపై ఎక్కించి, త్వరగా రాముడికి చూపించు.
2.59.24
वृत्त दम्ष्ट्रः महा इष्वासः क्व असौ लक्ष्मण पूर्वजः ।
यदि जीवामि साध्व् एनम् पश्येयम् सह सीतया ॥ २.५९.२४ ॥
ఆ గుండ్రని దంతాల మహా విలుకాడు, లక్ష్మణుని అన్నయ్య ఎక్కడ ఉన్నాడు? నేను బ్రతికి ఉంటే, సీతతో కలిసి అతడిని బాగా చూడగలనేమో.
2.59.25
लोहित अक्षम् महा बाहुम् आमुक्त मणि कुण्डलम् ।
रामम् यदि न पश्यामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.५९.२५ ॥
ఎర్రని కళ్ళు, విశాలమైన భుజాలు, మణికుండలాలు ధరించిన రాముడిని నేను చూడకపోతే, యమలోకానికి వెళ్లిపోతాను.
2.59.26
अतः नु किम् दुह्खतरम् यो अहम् इक्ष्वाकु नन्दनम् ।
इमाम् अवस्थाम् आपन्नो न इह पश्यामि राघवम् ॥ २.५९.२६ ॥
ఇక్ష్వాకు వంశానికి ఆనందమైన రాముడిని ఈ స్థితిలో ఇక్కడ చూడలేకపోవడం కంటే ఎక్కువ దుఃఖం ఏముంది?
2.59.27
हा राम राम अनुज हा हा वैदेहि तपस्विनी ।
न माम् जानीत दुह्खेन म्रियमाणम् अनाथवत् ॥ २.५९.२७ ॥
అయ్యో రామా! రామా! అయ్యో తమ్ముడా! అయ్యో తపస్విని వైదేహీ! దుఃఖంతో అనాథలా చనిపోతున్న నన్ను మీరు తెలుసుకోరు.
2.59.28
स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।
अवगाढः सुदुष्पारम् शोकसागमब्रवीत् ॥ २.५९.२८ ॥
ఆ దుఃఖంతో రాజు చైతన్యం బాగా కలత చెందింది; దాటలేని శోకసముద్రంలో మునిగి అతను ఇలా పలికాడు.
2.59.29
रामशोकमहाभोगः सीताविरहपारगः ।
श्वसितोर्मिमहावर्तो बाष्पफेनजलाविलः ॥ २.५९.२९ ॥
రాముని కోసం శోకమే పెద్ద చుట్టలుగా, సీతా విరహం అవతలి తీరం వరకు విస్తరించి, నిట్టూర్పుల అలలు సుడులతో, కన్నీళ్ళు నురుగుతో కలిసిన నీటితో కలుషితమైన (సముద్రం).
2.59.30
बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दितमहास्वनः ।
प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥ २.५९.३० ॥
చేతులు ఊపడం అనే చేపల గుంపులతో, గొప్ప విలాప ధ్వనితో, చెదిరిన జుట్టే పాచిగా, కైకేయి అనే సముద్రాగ్ని (బడబామానలం) ముఖద్వారం వద్ద కలిగి (సముద్రం).
2.59.31
ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः ।
वरवेलो नृशम्साया रामप्रव्राजनायतः ॥ २.५९.३१ ॥
నా కన్నీటి వేగం నుండి పుట్టినది; కుబ్జ మాటలనే మహా సుడి కలిగినది; క్రూర కైకేయి వరాల తీరం, రాముని ప్రవాసం వరకు విస్తరించినది.
2.59.32
यस्मिन् बत निमग्नोऽहम् कौसल्ये राघवम् विना ।
दुस्तरः जीवता देवि मया अयम् शोक सागरः ॥ २.५९.३२ ॥
కౌసల్యా, రాముడు లేకుండా నేను ఏ శోక సముద్రంలో మునిగిపోయానో, దేవీ, జీవించి ఉన్న నాకు ఈ శోక సముద్రం దాటడం కష్టం.
2.59.33
अशोभनम् यो अहम् इह अद्य राघवम् ।
दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्इति इव राजा विलपन् महा यहाशःपपात तूर्णम् शयने स मूर्चितः ॥ २.५९.३३ ॥
ఈరోజు నేను రాముణ్ణి లక్ష్మణుడితో కలిసి చూడాలనుకుంటూ పొందలేకపోవడం అనుచితం — ఇలా విలపిస్తూ మహాయశస్వి రాజు త్వరగా శయ్యపై పడి మూర్ఛపోయాడు.
2.59.34
करुणतरम् द्विगुणम् च राम हेतोः ।
वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी ।
भयम् अगमत् पुनर् एव राम माता ॥ २.५९.३४ ॥
రాముని కారణంగా అతని మరింత కరుణామయమైన, రెట్టింపు మాటలు విని దేవి, రాముని తల్లి, మళ్లీ భయంతో నిండిపోయింది.