വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.59.1
मम तु अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।
उष्णम् अश्रु विमुन्चन्तः रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ २.५९.१ ॥
രാമൻ കാട്ടിലേക്കു പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, മടങ്ങിവന്ന എന്റെ കുതിരകൾ വഴിയിൽ മുന്നോട്ടു നീങ്ങിയില്ല; ചൂടുള്ള കണ്ണീർ ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
2.59.2
उभाभ्याम् राज पुत्राभ्याम् अथ कृत्वा अहम् ज्ञलिम् ।
प्रस्थितः रथम् आस्थाय तत् दुह्खम् अपि धारयन् ॥ २.५९.२ ॥
പിന്നെ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാർക്കും അഞ്ജലി നമസ്കരിച്ച ശേഷം ഞാൻ രഥത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു; ആ ദുഃഖവും സഹിച്ചുകൊണ്ട്.
2.59.3
गुहा इव सार्धम् तत्र एव स्थितः अस्मि दिवसान् बहून् ।
आशया यदि माम् रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥ २.५९.३ ॥
അവിടെത്തന്നെ ഒരു ഗുഹപോലെ ഞാൻ പല ദിവസം തങ്ങി; രാമൻ എന്നെ വീണ്ടും വിളിക്കുമോ എന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ.
2.59.4
विषये ते महा राज माम व्यसन कर्शिताः ।
अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्प अन्कुर कोरकाः ॥ २.५९.४ ॥
മഹാരാജാവേ, അങ്ങയുടെ രാജ്യത്ത് ദുരിതത്താൽ മെലിഞ്ഞ എന്നെ കണ്ട് മരങ്ങൾപോലും പൂവും തളിരും മുകുളവുമായി വാടിപ്പോയി.
2.59.5
उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सराम्सि च ।
परिष्कुपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥ २.५९.५ ॥
നദികളിലെ വെള്ളം ചൂടായിരിക്കുന്നു; കുളങ്ങളും തടാകങ്ങളും; കാടുകളും ഉപവനങ്ങളും ഉണങ്ങിയ ഇലകളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
2.59.6
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च ।
राम शोक अभिभूतम् तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥ २.५९.६ ॥
ജീവികൾ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല, ഹിംസ്രജന്തുക്കളും വിഹരിക്കുന്നില്ല; രാമന്റെ ശോകത്താൽ മൂടപ്പെട്ട ആ കാട് ശബ്ദമില്ലാതായി.
2.59.7
लीन पुष्कर पत्राः च नर इन्द्र कलुष उदकाः ।
सम्तप्त पद्माः पद्मिन्यो लीन मीन विहम्गमाः ॥ २.५९.७ ॥
നരേന്ദ്രാ, താമരയിലകൾ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; വെള്ളം കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു; വാടിയ താമരകളുള്ള കുളങ്ങളുണ്ട്; മീനുകളും പക്ഷികളും ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.59.8
जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।
न अद्य भान्ति अल्प गन्धीनि फलानि च यथा पुरम् ॥ २.५९.८ ॥
ജലത്തിലും കരയിലും വിരിഞ്ഞ പൂക്കളും മാലകളും ഇപ്പോൾ മുൻപുപോലെ തിളങ്ങുന്നില്ല; സുഗന്ധം കുറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; നഗരത്തിൽ പഴങ്ങളും മുൻപുപോലെയില്ല.
2.59.9
अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगानि च ।
न चाभिरामानारामान् पश्यामि मनुजर्षभ ॥ २.५९.९ ॥
ഇവിടെ ഉദ്യാനങ്ങൾ ശൂന്യമാണ്, പക്ഷികൾ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു; മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, മനോഹരമായ തോപ്പുകൾ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
2.59.10
प्रविशन्तम् अयोध्याम् माम् न कश्चित् अभिनन्दति ।
नरा रामम् अपश्यन्तः निह्श्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥ २.५९.१० ॥
അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന എന്നെ ആരും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നില്ല; രാമനെ കാണാത്ത ജനങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നെടുവീർപ്പിടുന്നു.
2.59.11
देव राजरथम् दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।
दुःखादश्रुमुखः सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥ २.५९.११ ॥
രാമനില്ലാതെ ഇവിടേക്ക് വരുന്ന രാജരഥം കണ്ട്, രാജപാതയിലുള്ള ജനങ്ങളെല്ലാം ദുഃഖത്താൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ നിൽക്കുന്നു.
2.59.12
हर्म्यैः विमानैः प्रासादैः अवेक्ष्य रथम् आगतम् ।
हाहा कार कृता नार्यो राम अदर्शन कर्शिताः ॥ २.५९.१२ ॥
മാളികകളിൽ നിന്നും വിമാനങ്ങളിൽ നിന്നും കൊട്ടാരങ്ങളിൽ നിന്നും രഥം വരുന്നത് കണ്ട് സ്ത്രീകൾ "ഹാ! ഹാ!" എന്ന് വിലപിച്ചു; രാമനെ കാണാത്തതിനാൽ ക്ഷീണിച്ചു.
2.59.13
आयतैः विमलैः नेत्रैः अश्रु वेग परिप्लुतैः ।
अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥ २.५९.१३ ॥
നീണ്ടു വിമലമായ കണ്ണുകളിൽ കണ്ണീരിന്റെ പ്രവാഹം നിറഞ്ഞ, അത്യന്തം ദുഃഖിതരായ സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം വ്യക്തമായി നോക്കി.
2.59.14
न अमित्राणाम् न मित्राणाम् उदासीन जनस्य च ।
अहम् आर्ततया कम्चित् विशेषम् न उपलक्षये ॥ २.५९.१४ ॥
ദുഃഖത്താൽ വ്യാകുലനായതിനാൽ ഞാൻ ശത്രുക്കൾ, മിത്രങ്ങൾ, നിഷ്പക്ഷർ എന്നിവർക്കിടയിൽ ഒരു വ്യത്യാസവും കാണുന്നില്ല.
2.59.15
अप्रहृष्ट मनुष्या च दीन नाग तुरम्गमा ।
आर्त स्वर परिम्लाना विनिह्श्वसित निह्स्वना ॥ २.५९.१५ ॥
ജനങ്ങൾ സന്തോഷമില്ലാത്തവരാണ്, ആനകളും കുതിരകളും ദീനരായിരിക്കുന്നു; ദുഃഖസ്വരങ്ങളാൽ വാടി, ദീർഘനിശ്വാസങ്ങളും മന്ദസ്വരങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
2.59.16
निरानन्दा महा राज राम प्रव्राजन आतुला ।
कौसल्या पुत्र हीना इवायोध्या प्रतिभाति मा मा ॥ २.५९.१६ ॥
മഹാരാജാവേ! രാമന്റെ വനവാസത്താൽ അയോധ്യ അതുല്യമായി ആനന്ദരഹിതമായിരിക്കുന്നു; കൗസല്യയുടെ പുത്രനില്ലാതെയെന്നപോലെ അത് എനിക്ക് തോന്നുന്നു.
2.59.17
सूतस्य वचनम् श्रुत्वा वाचा परम दीनया ।
बाष्प उपहतया राजा तम् सूतम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५९.१७ ॥
സാരഥിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് അത്യന്തം ദീനമായ, കണ്ണീരാൽ ഇടറിയ വാക്കുകളോടെ ആ സാരഥിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.59.18
कैकेय्या विनियुक्तेन पाप अभिजन भावया ।
मया न मन्त्र कुशलैः वृद्धैः सह समर्थितम् ॥ २.५९.१८ ॥
കൈകേയിയാൽ പ്രേരിതനായി, പാപഭാവത്താൽ നയിക്കപ്പെട്ട ഞാൻ, മന്ത്രകുശലരായ വൃദ്ധരോടൊപ്പം ഇതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചില്ല.
2.59.19
न सुहृद्भिर् न च अमात्यैः मन्त्रयित्वा न नैगमैः ।
मया अयम् अर्थः सम्मोहात् स्त्री हेतोह् सहसा कृतः ॥ २.५९.१९ ॥
സുഹൃത്തുക്കളോടോ അമാത്യന്മാരോടോ നഗരത്തിലെ മുതിർന്നവരോടോ ആലോചിക്കാതെ, മോഹവശാൽ, ഒരു സ്ത്രീയുടെ കാരണത്താൽ ഞാൻ ഈ തീരുമാനം തിടുക്കത്തിൽ എടുത്തു.
2.59.20
भवितव्यतया नूनम् इदम् वा व्यसनम् महत् ।
कुलस्य अस्य विनाशाय प्राप्तम् सूत यदृच्चया ॥ २.५९.२० ॥
സൂതാ, ഇത് തീർച്ചയായും വിധിയുടെ ഫലമാണ്; അല്ലെങ്കിൽ ഈ കുലത്തിന്റെ നാശത്തിനായി ഈ മഹാവിപത്ത് യാദൃച്ഛികമായി വന്നെത്തിയതാണ്.
2.59.21
सूत यद्य् अस्ति ते किम्चिन् मया अपि सुकृतम् कृतम् ।
त्वम् प्रापय आशु माम् रामम् प्राणाः सम्त्वरयन्ति माम् ॥ २.५९.२१ ॥
സൂതാ, ഞാൻ ചെയ്ത വല്ല പുണ്യകർമവും നിനക്കറിയാമെങ്കിൽ, വേഗം എന്നെ രാമന്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുക; എന്റെ പ്രാണൻ എന്നെ ത്വരിപ്പിക്കുന്നു.
2.59.22
यद् यद् या अपि मम एव आज्ञा निवर्तयतु राघवम् ।
न शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ २.५९.२२ ॥
ഏതുവിധേനയും, എന്റെ കല്പനയാലും രാഘവനെ തിരിച്ചു വിളിക്കൂ; രാമനില്ലാതെ ഒരു നിമിഷംപോലും എനിക്ക് ജീവിക്കാനാവില്ല.
2.59.23
अथवा अपि महा बाहुर् गतः दूरम् भविष्यति ।
माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रम् रामाय दर्शय ॥ २.५९.२३ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, മഹാബാഹുവായവൻ ഏറെ ദൂരം പോയിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നാലും, എന്നെത്തന്നെ രഥത്തിൽ കയറ്റി വേഗം രാമനെ കാണിക്കുക.
2.59.24
वृत्त दम्ष्ट्रः महा इष्वासः क्व असौ लक्ष्मण पूर्वजः ।
यदि जीवामि साध्व् एनम् पश्येयम् सह सीतया ॥ २.५९.२४ ॥
ആ വൃത്തദംഷ്ട്രനും മഹാധനുർധരനും ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠനുമായവൻ എവിടെ? ഞാൻ ജീവിച്ചിരുന്നാൽ സീതയോടൊപ്പം അവനെ നന്നായി കാണാൻ കഴിയുമോ.
2.59.25
लोहित अक्षम् महा बाहुम् आमुक्त मणि कुण्डलम् ।
रामम् यदि न पश्यामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.५९.२५ ॥
ചുവന്ന കണ്ണുകളും വിശാലമായ ബാഹുക്കളും മണികുണ്ഡലങ്ങളും ധരിച്ച രാമനെ ഞാൻ കാണാതിരുന്നാൽ ഞാൻ യമലോകത്തേക്ക് പോകും.
2.59.26
अतः नु किम् दुह्खतरम् यो अहम् इक्ष्वाकु नन्दनम् ।
इमाम् अवस्थाम् आपन्नो न इह पश्यामि राघवम् ॥ २.५९.२६ ॥
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ രാമനെ ഈ അവസ്ഥയിൽ ഇവിടെ കാണാൻ കഴിയാത്തതിനേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖം എന്താണുള്ളത്?
2.59.27
हा राम राम अनुज हा हा वैदेहि तपस्विनी ।
न माम् जानीत दुह्खेन म्रियमाणम् अनाथवत् ॥ २.५९.२७ ॥
അയ്യോ രാമാ! രാമാ! അയ്യോ അനുജാ! അയ്യോ തപസ്വിനിയായ വൈദേഹീ! ദുഃഖത്താൽ അനാഥനെപ്പോലെ മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്നെ നിങ്ങൾ അറിയുന്നില്ലല്ലോ.
2.59.28
स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।
अवगाढः सुदुष्पारम् शोकसागमब्रवीत् ॥ २.५९.२८ ॥
ആ ദുഃഖത്താൽ രാജാവിന്റെ ബോധം ഏറെ കലങ്ങി; കടക്കാനാവാത്ത ശോകസാഗരത്തിൽ മുങ്ങി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
2.59.29
रामशोकमहाभोगः सीताविरहपारगः ।
श्वसितोर्मिमहावर्तो बाष्पफेनजलाविलः ॥ २.५९.२९ ॥
രാമനെക്കുറിച്ചുള്ള ശോകമാണ് വലിയ ചുരുളുകളായി, സീതാവിരഹത്തിന്റെ മറുകരവരെ വ്യാപിച്ച്, നെടുവീർപ്പുകളുടെ തിരകളും ചുഴികളുമുള്ള, കണ്ണീരും നുരയും കലർന്ന ജലംകൊണ്ട് കലങ്ങിയ (സാഗരം).
2.59.30
बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दितमहास्वनः ।
प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥ २.५९.३० ॥
കൈവീശലാകുന്ന മത്സ്യക്കൂട്ടങ്ങളുള്ള, വലിയ വിലാപശബ്ദമുള്ള, ചിതറിയ മുടിയാകുന്ന പായൽ ഉള്ള, കൈകേയിയാകുന്ന ബഡബാഗ്നി മുഖത്തുള്ള (സാഗരം).
2.59.31
ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः ।
वरवेलो नृशम्साया रामप्रव्राजनायतः ॥ २.५९.३१ ॥
എന്റെ കണ്ണീർവേഗത്തിൽ ജനിച്ചത്; കൂനിയുടെ വാക്കുകളാകുന്ന മഹാചുഴിയുള്ളത്; ക്രൂരയുടെ വരങ്ങളുടെ തീരം, രാമന്റെ പ്രവാസം വരെ നീളുന്നത്.
2.59.32
यस्मिन् बत निमग्नोऽहम् कौसल्ये राघवम् विना ।
दुस्तरः जीवता देवि मया अयम् शोक सागरः ॥ २.५९.३२ ॥
കൗസല്യേ, രാമനില്ലാതെ ഞാൻ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഈ ദുഃഖസാഗരം, ദേവീ, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന എനിക്ക് കടക്കാൻ പ്രയാസമാണ്.
2.59.33
अशोभनम् यो अहम् इह अद्य राघवम् ।
दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्इति इव राजा विलपन् महा यहाशःपपात तूर्णम् शयने स मूर्चितः ॥ २.५९.३३ ॥
ഇന്ന് ഞാൻ രാമനെ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും കിട്ടാത്തത് അനുചിതം — ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് മഹായശസ്വിയായ രാജാവ് വേഗം ശയ്യയിൽ വീണു മൂർച്ഛിതനായി.
2.59.34
करुणतरम् द्विगुणम् च राम हेतोः ।
वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी ।
भयम् अगमत् पुनर् एव राम माता ॥ २.५९.३४ ॥
രാമനെക്കുറിച്ചുള്ള അവന്റെ ഇരട്ടിയായ, അതിലേറെ കരുണനിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവി, രാമന്റെ മാതാവ്, വീണ്ടും ഭയത്തിലായി.