ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.59.1
मम तु अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।
उष्णम् अश्रु विमुन्चन्तः रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ २.५९.१ ॥
ରାମ ବନକୁ ଯାତ୍ରା କଲାବେଳେ, ଫେରିଥିବା ମୋ ଘୋଡ଼ା ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଗରମ ଲୁହ ଝରାଉଥିଲେ।
2.59.2
उभाभ्याम् राज पुत्राभ्याम् अथ कृत्वा अहम् ज्ञलिम् ।
प्रस्थितः रथम् आस्थाय तत् दुह्खम् अपि धारयन् ॥ २.५९.२ ॥
ଏଥର ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି କରି ମୁଁ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲି; ସେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସହି।
2.59.3
गुहा इव सार्धम् तत्र एव स्थितः अस्मि दिवसान् बहून् ।
आशया यदि माम् रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥ २.५९.३ ॥
ସେଠାରେ ଗୁମ୍ଫା ପରି ମୁଁ ବହୁ ଦିନ ରହିଲି, ଆଶା ଥିଲା ରାମ ପୁଣି ମୋତେ ଡାକିବେ।
2.59.4
विषये ते महा राज माम व्यसन कर्शिताः ।
अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्प अन्कुर कोरकाः ॥ २.५९.४ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବିପଦରେ କ୍ଷୀଣ ମୋତେ ଦେଖି ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଫୁଲ, ଅଙ୍କୁର ଓ କଢ଼ି ସହିତ ମଳିନ ହୋଇଗଲେ।
2.59.5
उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सराम्सि च ।
परिष्कुपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥ २.५९.५ ॥
ନଦୀର ଜଳ ତାତିଯାଇଛି; ଛୋଟ ପୋଖରୀ ଓ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ; ବନ ଓ ଉପବନ ଶୁଖିଲା ପତ୍ରରେ ଭରିଯାଇଛି।
2.59.6
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च ।
राम शोक अभिभूतम् तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥ २.५९.६ ॥
ଜୀବଜନ୍ତୁ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ, ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଚରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ଶୋକରେ ଆବୃତ ସେ ବନ ନୀରବ ହୋଇଗଲା।
2.59.7
लीन पुष्कर पत्राः च नर इन्द्र कलुष उदकाः ।
सम्तप्त पद्माः पद्मिन्यो लीन मीन विहम्गमाः ॥ २.५९.७ ॥
ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମପତ୍ର ଡୁବିଯାଇଛି, ଜଳ ଘୋଳା ହୋଇଛି; ଶୁଖିଲା ପଦ୍ମ ଥିବା ପଦ୍ମସରୋବର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ମାଛ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଲୁଚିଯାଇଛନ୍ତି।
2.59.8
जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।
न अद्य भान्ति अल्प गन्धीनि फलानि च यथा पुरम् ॥ २.५९.८ ॥
ଜଳଜାତ ଓ ସ୍ଥଳଜାତ ଫୁଲ ଓ ମାଳା ଏବେ ପୂର୍ବପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶୁନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ସୁଗନ୍ଧ କମିଯାଇଛି; ନଗରର ଫଳ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବପରି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
2.59.9
अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगानि च ।
न चाभिरामानारामान् पश्यामि मनुजर्षभ ॥ २.५९.९ ॥
ଏଠାରେ ଉଦ୍ୟାନ ଶୂନ୍ୟ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଲୁଚିଯାଇଛନ୍ତି; ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସୁନ୍ଦର ଉପବନ ଦେଖୁନାହିଁ।
2.59.10
प्रविशन्तम् अयोध्याम् माम् न कश्चित् अभिनन्दति ।
नरा रामम् अपश्यन्तः निह्श्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥ २.५९.१० ॥
ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ମୋତେ କେହି ସ୍ୱାଗତ କରୁନାହାଁନ୍ତି; ରାମଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଲୋକେ ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଛନ୍ତି।
2.59.11
देव राजरथम् दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।
दुःखादश्रुमुखः सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥ २.५९.११ ॥
ରାମଙ୍କ ବିନା ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବା ରାଜରଥ ଦେଖି, ରାଜପଥରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁଭରା ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।
2.59.12
हर्म्यैः विमानैः प्रासादैः अवेक्ष्य रथम् आगतम् ।
हाहा कार कृता नार्यो राम अदर्शन कर्शिताः ॥ २.५९.१२ ॥
ପ୍ରାସାଦ, ବିମାନ ଓ ଅଟ୍ଟାଳିକାରୁ ରଥ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ନାରୀମାନେ "ହାୟ ହାୟ" ବୋଲି ବିଳାପ କଲେ; ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ପାଇ ସେମାନେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲେ।
2.59.13
आयतैः विमलैः नेत्रैः अश्रु वेग परिप्लुतैः ।
अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥ २.५९.१३ ॥
ଦୀର୍ଘ ନିର୍ମଳ ନୟନରେ ଅଶ୍ରୁ ବେଗରେ ଭାସମାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ନାରୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
2.59.14
न अमित्राणाम् न मित्राणाम् उदासीन जनस्य च ।
अहम् आर्ततया कम्चित् विशेषम् न उपलक्षये ॥ २.५९.१४ ॥
ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ମୁଁ ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର ଓ ଉଦାସୀନ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖୁ ନାହିଁ।
2.59.15
अप्रहृष्ट मनुष्या च दीन नाग तुरम्गमा ।
आर्त स्वर परिम्लाना विनिह्श्वसित निह्स्वना ॥ २.५९.१५ ॥
ଲୋକେ ଆନନ୍ଦହୀନ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦୀନ; ଆର୍ତ୍ତ ସ୍ୱରରେ ମ୍ଳାନ, ନିଃଶ୍ୱାସ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
2.59.16
निरानन्दा महा राज राम प्रव्राजन आतुला ।
कौसल्या पुत्र हीना इवायोध्या प्रतिभाति मा मा ॥ २.५९.१६ ॥
ହେ ମହାରାଜ! ରାମଙ୍କ ବନବାସରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ଅତୁଳନୀୟ ଭାବେ ଆନନ୍ଦହୀନ; କୌଶଲ୍ୟାପୁତ୍ରଙ୍କ ବିନା ଯେପରି ମୋତେ ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଛି।
2.59.17
सूतस्य वचनम् श्रुत्वा वाचा परम दीनया ।
बाष्प उपहतया राजा तम् सूतम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५९.१७ ॥
ସାରଥିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ, ଅଶ୍ରୁରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ ସେହି ସାରଥିଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.59.18
कैकेय्या विनियुक्तेन पाप अभिजन भावया ।
मया न मन्त्र कुशलैः वृद्धैः सह समर्थितम् ॥ २.५९.१८ ॥
କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ପାପ ସ୍ୱଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରକୁଶଳ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହ ଏହା ବିଚାର କରି ନ ଥିଲି।
2.59.19
न सुहृद्भिर् न च अमात्यैः मन्त्रयित्वा न नैगमैः ।
मया अयम् अर्थः सम्मोहात् स्त्री हेतोह् सहसा कृतः ॥ २.५९.१९ ॥
ସୁହୃଦ, ଅମାତ୍ୟ କିମ୍ବା ନଗରର ପ୍ରବୀଣମାନଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ ନ କରି, ମୋହବଶତଃ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହଠାତ୍ ନେଇଛି।
2.59.20
भवितव्यतया नूनम् इदम् वा व्यसनम् महत् ।
कुलस्य अस्य विनाशाय प्राप्तम् सूत यदृच्चया ॥ २.५९.२० ॥
ହେ ସୂତ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଭାଗ୍ୟର ଫଳ, ଅଥବା ଏହି କୁଳର ବିନାଶ ପାଇଁ ଏହି ମହାବିପଦ ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି।
2.59.21
सूत यद्य् अस्ति ते किम्चिन् मया अपि सुकृतम् कृतम् ।
त्वम् प्रापय आशु माम् रामम् प्राणाः सम्त्वरयन्ति माम् ॥ २.५९.२१ ॥
ହେ ସୂତ, ଯଦି ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ତୁମେ ଜାଣିଥାଅ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନିଅ; ମୋର ପ୍ରାଣ ମୋତେ ତ୍ୱରା କରାଉଛି।
2.59.22
यद् यद् या अपि मम एव आज्ञा निवर्तयतु राघवम् ।
न शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ २.५९.२२ ॥
ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣ; ରାମ ବିନା ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ପାରିବି ନାହିଁ।
2.59.23
अथवा अपि महा बाहुर् गतः दूरम् भविष्यति ।
माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रम् रामाय दर्शय ॥ २.५९.२३ ॥
ଅଥବା ସେହି ମହାବାହୁ ଯଦି ବହୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଥାନ୍ତି, ତଥାପି ମୋତେ ରଥରେ ବସାଇ ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଅ।
2.59.24
वृत्त दम्ष्ट्रः महा इष्वासः क्व असौ लक्ष्मण पूर्वजः ।
यदि जीवामि साध्व् एनम् पश्येयम् सह सीतया ॥ २.५९.२४ ॥
ସେହି ଗୋଲଦାନ୍ତ ମହାଧନୁର୍ଧର, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ମୁଁ ଯଦି ବଞ୍ଚିଥାଏ, ତେବେ ସୀତା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖି ପାରିବି।
2.59.25
लोहित अक्षम् महा बाहुम् आमुक्त मणि कुण्डलम् ।
रामम् यदि न पश्यामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.५९.२५ ॥
ଲାଲ ଆଖି, ବିଶାଳ ବାହୁ, ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଯଦି ମୁଁ ନ ଦେଖେ, ତେବେ ମୁଁ ଯମଲୋକକୁ ଯିବି।
2.59.26
अतः नु किम् दुह्खतरम् यो अहम् इक्ष्वाकु नन्दनम् ।
इमाम् अवस्थाम् आपन्नो न इह पश्यामि राघवम् ॥ २.५९.२६ ॥
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ ନ ଦେଖିବା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଆଉ କ'ଣ ହୋଇପାରେ?
2.59.27
हा राम राम अनुज हा हा वैदेहि तपस्विनी ।
न माम् जानीत दुह्खेन म्रियमाणम् अनाथवत् ॥ २.५९.२७ ॥
ହାୟ ରାମ! ରାମ! ହାୟ ଅନୁଜ! ହାୟ ହାୟ ତପସ୍ୱିନୀ ବୈଦେହୀ! ଦୁଃଖରେ ଅନାଥ ପରି ମରୁଥିବା ମୋତେ ତୁମେମାନେ ଜାଣୁନାହଁ।
2.59.28
स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।
अवगाढः सुदुष्पारम् शोकसागमब्रवीत् ॥ २.५९.२८ ॥
ସେହି ଦୁଃଖରେ ରାଜାଙ୍କ ଚେତନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚଳିତ ହେଲା; ଦୁସ୍ତର ଶୋକସାଗରରେ ବୁଡ଼ି ସେ କହିଲେ।
2.59.29
रामशोकमहाभोगः सीताविरहपारगः ।
श्वसितोर्मिमहावर्तो बाष्पफेनजलाविलः ॥ २.५९.२९ ॥
ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଶୋକ ହିଁ ବଡ଼ ଗୁଡ଼ି, ସୀତାବିରହର ପାରିକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ନିଃଶ୍ୱାସର ଲହରୀ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ସହିତ, ଲୁହ ଓ ଫେଣ ଜଳରେ ଘୋଳା (ସାଗର)।
2.59.30
बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दितमहास्वनः ।
प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥ २.५९.३० ॥
ବାହୁ ଆଲୋଡ଼ନର ମାଛ ଝାଙ୍କ ଥିବା, ବଡ଼ ବିଳାପର ଗର୍ଜନ ଥିବା, ବିଖେରିଥିବା କେଶ ଶୈବାଳ ଥିବା, କୈକେୟୀ ରୂପୀ ବଡ଼ବାଗ୍ନି ମୁଖରେ ଥିବା (ସାଗର)।
2.59.31
ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः ।
वरवेलो नृशम्साया रामप्रव्राजनायतः ॥ २.५९.३१ ॥
ମୋର ଲୁହ ବେଗରୁ ଜାତ, କୁବ୍ଜାର ବାକ୍ୟରୂପ ମହା ଆବର୍ତ୍ତ ଥିବା, ନିଷ୍ଠୁରା କୈକେୟୀଙ୍କ ବରର ତୀର, ଯାହା ରାମଙ୍କ ବନବାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ।
2.59.32
यस्मिन् बत निमग्नोऽहम् कौसल्ये राघवम् विना ।
दुस्तरः जीवता देवि मया अयम् शोक सागरः ॥ २.५९.३२ ॥
କୌଶଲ୍ୟେ, ରାମଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ଯେଉଁ ଶୋକସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଛି, ହେ ଦେବୀ, ଜୀବିତ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଶୋକସାଗର ପାର ହେବା କଷ୍ଟକର।
2.59.33
अशोभनम् यो अहम् इह अद्य राघवम् ।
दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्इति इव राजा विलपन् महा यहाशःपपात तूर्णम् शयने स मूर्चितः ॥ २.५९.३३ ॥
ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ପାଉନାହିଁ — ଏହା ଅଶୋଭନ; ଏପରି ବିଳାପ କରି ମହାଯଶସ୍ୱୀ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଶଯ୍ୟାରେ ପଡ଼ି ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ।
2.59.34
करुणतरम् द्विगुणम् च राम हेतोः ।
वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी ।
भयम् अगमत् पुनर् एव राम माता ॥ २.५९.३४ ॥
ରାମଙ୍କ ଯୋଗୁ ତାଙ୍କର ଅଧିକ କରୁଣ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବୀ, ରାମଙ୍କ ମାତା, ପୁଣି ଭୟରେ ଭରିଗଲେ।