ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.59.1
मम तु अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।
उष्णम् अश्रु विमुन्चन्तः रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ २.५९.१ ॥
ರಾಮ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟಾಗ, ಹಿಂತಿರುಗಿದ ನನ್ನ ಕುದುರೆಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲಿಲ್ಲ; ಬಿಸಿ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
2.59.2
उभाभ्याम् राज पुत्राभ्याम् अथ कृत्वा अहम् ज्ञलिम् ।
प्रस्थितः रथम् आस्थाय तत् दुह्खम् अपि धारयन् ॥ २.५९.२ ॥
ಆಗ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರಿಗೆ ಅಂಜಲಿ ಮಾಡಿ, ನಾನು ರಥವೇರಿ ಹೊರಟೆ; ಆ ದುಃಖವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು.
2.59.3
गुहा इव सार्धम् तत्र एव स्थितः अस्मि दिवसान् बहून् ।
आशया यदि माम् रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥ २.५९.३ ॥
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಗುಹೆಯಂತೆ ನಾನು ಬಹಳ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿದೆನು; ರಾಮ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕರೆಸಬಹುದೆಂಬ ಆಶೆಯಿಂದ.
2.59.4
विषये ते महा राज माम व्यसन कर्शिताः ।
अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्प अन्कुर कोरकाः ॥ २.५९.४ ॥
ಮಹಾರಾಜ, ನಿಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕೃಶನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಮರಗಳೂ ಹೂ, ಚಿಗುರು, ಮೊಗ್ಗುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಡಿಹೋದವು.
2.59.5
उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सराम्सि च ।
परिष्कुपलाशानि वनान्युपवनानि च ॥ २.५९.५ ॥
ನದಿಗಳ ನೀರು ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ; ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಉಪವನಗಳು ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.
2.59.6
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च ।
राम शोक अभिभूतम् तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥ २.५९.६ ॥
ಜೀವಿಗಳು ಓಡಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ರಾಮನ ಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಆ ಕಾಡು ಮೌನವಾಗಿದೆ.
2.59.7
लीन पुष्कर पत्राः च नर इन्द्र कलुष उदकाः ।
सम्तप्त पद्माः पद्मिन्यो लीन मीन विहम्गमाः ॥ २.५९.७ ॥
ಓ ನರೇಂದ್ರ, ತಾವರೆ ಎಲೆಗಳು ಮುಳುಗಿವೆ; ನೀರು ಕಲುಷಿತವಾಗಿದೆ; ಬಾಡಿದ ತಾವರೆಗಳ ಕೊಳಗಳು ಇವೆ; ಮೀನು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ.
2.59.8
जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।
न अद्य भान्ति अल्प गन्धीनि फलानि च यथा पुरम् ॥ २.५९.८ ॥
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಹೂಗಳು, ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಹೂಗಳು, ಮಾಲೆಗಳು ಈಗ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಪರಿಮಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ; ಹಣ್ಣುಗಳೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನಂತಿಲ್ಲ.
2.59.9
अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगानि च ।
न चाभिरामानारामान् पश्यामि मनुजर्षभ ॥ २.५९.९ ॥
ಇಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗಿವೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ; ಓ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸುಂದರವಾದ ತೋಪುಗಳನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.59.10
प्रविशन्तम् अयोध्याम् माम् न कश्चित् अभिनन्दति ।
नरा रामम् अपश्यन्तः निह्श्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥ २.५९.१० ॥
ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ಯಾರೂ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ರಾಮನನ್ನು ಕಾಣದ ಜನರು ಪದೇ ಪದೇ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
2.59.11
देव राजरथम् दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।
दुःखादश्रुमुखः सर्वो राजमार्गगतो जनः ॥ २.५९.११ ॥
ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ರಾಜರಥವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಜನರು ದುಃಖದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಮುಖದವರಾದರು.
2.59.12
हर्म्यैः विमानैः प्रासादैः अवेक्ष्य रथम् आगतम् ।
हाहा कार कृता नार्यो राम अदर्शन कर्शिताः ॥ २.५९.१२ ॥
ಮಹಡಿಗಳು, ವಿಮಾನಗಳು, ಅರಮನೆಗಳಿಂದ ರಥ ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು "ಹಾಯ್! ಹಾಯ್!" ಎಂದು ಕೂಗಿದರು; ರಾಮನ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದೆ ಕೃಶರಾದರು.
2.59.13
आयतैः विमलैः नेत्रैः अश्रु वेग परिप्लुतैः ।
अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥ २.५९.१३ ॥
ಉದ್ದವಾದ ನಿರ್ಮಲ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.
2.59.14
न अमित्राणाम् न मित्राणाम् उदासीन जनस्य च ।
अहम् आर्ततया कम्चित् विशेषम् न उपलक्षये ॥ २.५९.१४ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ನಾನು ಶತ್ರುಗಳು, ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಉದಾಸೀನರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.59.15
अप्रहृष्ट मनुष्या च दीन नाग तुरम्गमा ।
आर्त स्वर परिम्लाना विनिह्श्वसित निह्स्वना ॥ २.५९.१५ ॥
ಜನರು ಹರ್ಷರಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆನೆ ಕುದುರೆಗಳು ದೀನವಾಗಿವೆ; ನೋವಿನ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಬಾಡಿ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಮತ್ತು ಮಂದ ಸದ್ದುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
2.59.16
निरानन्दा महा राज राम प्रव्राजन आतुला ।
कौसल्या पुत्र हीना इवायोध्या प्रतिभाति मा मा ॥ २.५९.१६ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ! ರಾಮನ ವನವಾಸದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಅನುಪಮವಾಗಿ ಆನಂದರಹಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ; ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮಗನಿಲ್ಲದಂತೆ ಅದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ.
2.59.17
सूतस्य वचनम् श्रुत्वा वाचा परम दीनया ।
बाष्प उपहतया राजा तम् सूतम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.५९.१७ ॥
ಸಾರಥಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ದೀನವಾದ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದ್ಗದಿತವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಆ ಸಾರಥಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.59.18
कैकेय्या विनियुक्तेन पाप अभिजन भावया ।
मया न मन्त्र कुशलैः वृद्धैः सह समर्थितम् ॥ २.५९.१८ ॥
ಕೈಕೇಯಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ಪಾಪ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ನಾನು, ಮಂತ್ರಕುಶಲರಾದ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ.
2.59.19
न सुहृद्भिर् न च अमात्यैः मन्त्रयित्वा न नैगमैः ।
मया अयम् अर्थः सम्मोहात् स्त्री हेतोह् सहसा कृतः ॥ २.५९.१९ ॥
ಹಿತೈಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಗರದ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಆಲೋಚಿಸದೆ, ಮೋಹದಿಂದ, ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡೆ.
2.59.20
भवितव्यतया नूनम् इदम् वा व्यसनम् महत् ।
कुलस्य अस्य विनाशाय प्राप्तम् सूत यदृच्चया ॥ २.५९.२० ॥
ಸೂತನೇ, ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಿಧಿಯ ಫಲವೇ, ಅಥವಾ ಈ ವಂಶದ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಂದೊದಗಿದೆಯೇ.
2.59.21
सूत यद्य् अस्ति ते किम्चिन् मया अपि सुकृतम् कृतम् ।
त्वम् प्रापय आशु माम् रामम् प्राणाः सम्त्वरयन्ति माम् ॥ २.५९.२१ ॥
ಸೂತನೇ, ನಾನು ಮಾಡಿದ ಯಾವುದಾದರೂ ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯ ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಬೇಗನೆ ನನ್ನನ್ನು ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು; ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ನನ್ನನ್ನು ತ್ವರೆಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.
2.59.22
यद् यद् या अपि मम एव आज्ञा निवर्तयतु राघवम् ।
न शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ २.५९.२२ ॥
ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ, ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲಾದರೂ ರಾಘವನನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸು; ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬದುಕಲಾರೆ.
2.59.23
अथवा अपि महा बाहुर् गतः दूरम् भविष्यति ।
माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रम् रामाय दर्शय ॥ २.५९.२३ ॥
ಅಥವಾ ಆ ಮಹಾಬಾಹುವು ಬಹಳ ದೂರ ಹೋಗಿದ್ದರೂ, ನನ್ನನ್ನೇ ರಥದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ, ಬೇಗನೆ ರಾಮನಿಗೆ ತೋರಿಸು.
2.59.24
वृत्त दम्ष्ट्रः महा इष्वासः क्व असौ लक्ष्मण पूर्वजः ।
यदि जीवामि साध्व् एनम् पश्येयम् सह सीतया ॥ २.५९.२४ ॥
ಆ ದುಂಡುಹಲ್ಲಿನ ಮಹಾಧನುರ್ಧರ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ನಾನು ಬದುಕಿದ್ದರೆ, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಬಲ್ಲೆನೇನೋ.
2.59.25
लोहित अक्षम् महा बाहुम् आमुक्त मणि कुण्डलम् ।
रामम् यदि न पश्यामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥ २.५९.२५ ॥
ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳ, ವಿಶಾಲ ಭುಜಗಳ, ಮಣಿಕುಂಡಲ ಧರಿಸಿದ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ನೋಡದಿದ್ದರೆ, ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
2.59.26
अतः नु किम् दुह्खतरम् यो अहम् इक्ष्वाकु नन्दनम् ।
इमाम् अवस्थाम् आपन्नो न इह पश्यामि राघवम् ॥ २.५९.२६ ॥
ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಆನಂದವಾದ ರಾಮನನ್ನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಃಖವೇನಿದೆ?
2.59.27
हा राम राम अनुज हा हा वैदेहि तपस्विनी ।
न माम् जानीत दुह्खेन म्रियमाणम् अनाथवत् ॥ २.५९.२७ ॥
ಅಯ್ಯೋ ರಾಮ! ರಾಮ! ಅಯ್ಯೋ ತಮ್ಮ! ಅಯ್ಯೋ ತಪಸ್ವಿನಿ ವೈದೇಹಿ! ದುಃಖದಿಂದ ಅನಾಥನಂತೆ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.59.28
स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।
अवगाढः सुदुष्पारम् शोकसागमब्रवीत् ॥ २.५९.२८ ॥
ಆ ದುಃಖದಿಂದ ರಾಜನ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಲಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ದಾಟಲಾಗದ ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಅವನು ಮಾತನಾಡಿದನು.
2.59.29
रामशोकमहाभोगः सीताविरहपारगः ।
श्वसितोर्मिमहावर्तो बाष्पफेनजलाविलः ॥ २.५९.२९ ॥
ರಾಮನ ಕುರಿತ ಶೋಕವೇ ದೊಡ್ಡ ಸುರುಳಿಗಳಾಗಿ, ಸೀತಾ ವಿರಹದ ದಡದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನ ಅಲೆ ಸುಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಣ್ಣೀರು ನೊರೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಕಲಕಿದ (ಸಾಗರ).
2.59.30
बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दितमहास्वनः ।
प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः ॥ २.५९.३० ॥
ಕೈ ಬೀಸುವ ಮೀನುಗಳ ಗುಂಪುಳ್ಳ, ದೊಡ್ಡ ಆಕ್ರಂದನ ಧ್ವನಿಯ, ಚೆದರಿದ ಕೂದಲೆಂಬ ಪಾಚಿಯುಳ್ಳ, ಕೈಕೇಯಿ ಎಂಬ ಬಡಬಾಗ್ನಿ ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ (ಸಾಗರ).
2.59.31
ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः ।
वरवेलो नृशम्साया रामप्रव्राजनायतः ॥ २.५९.३१ ॥
ನನ್ನ ಕಣ್ಣೀರ ವೇಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಕುಬ್ಜೆಯ ಮಾತುಗಳೆಂಬ ಮಹಾ ಸುಳಿಯುಳ್ಳ, ಕ್ರೂರೆಯ ವರಗಳ ತೀರ, ರಾಮನ ವನವಾಸದವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವುದು.
2.59.32
यस्मिन् बत निमग्नोऽहम् कौसल्ये राघवम् विना ।
दुस्तरः जीवता देवि मया अयम् शोक सागरः ॥ २.५९.३२ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆ, ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಮುಳುಗಿರುವ ಈ ದುಃಖಸಾಗರವನ್ನು, ದೇವಿ, ಬದುಕಿರುವ ನನಗೆ ದಾಟುವುದು ಕಷ್ಟ.
2.59.33
अशोभनम् यो अहम् इह अद्य राघवम् ।
दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्इति इव राजा विलपन् महा यहाशःपपात तूर्णम् शयने स मूर्चितः ॥ २.५९.३३ ॥
ಇಂದು ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ನೋಡಲು ಬಯಸಿ ಪಡೆಯದಿರುವುದು ಅನುಚಿತ — ಹೀಗೆ ಗೋಳಾಡುತ್ತಾ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಜನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಮೂರ್ಛೆಗೊಂಡನು.
2.59.34
करुणतरम् द्विगुणम् च राम हेतोः ।
वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी ।
भयम् अगमत् पुनर् एव राम माता ॥ २.५९.३४ ॥
ರಾಮನ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕರುಣಾಜನಕವಾದ, ದ್ವಿಗುಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಿ, ರಾಮನ ತಾಯಿ, ಮತ್ತೆ ಭಯಗೊಂಡಳು.