ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.61.1
वनम् गते धर्म परे रामे रमयताम् वरे ।
कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.६१.१ ॥
ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ, ಸಂತೋಷ ನೀಡುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ದುಃಖಿತಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಅಳುತ್ತಾ ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
2.61.2
यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितम् ते मयद् यशः ।
सानुक्रोशो वदान्यः च प्रिय वादी च राघवः ॥ २.६१.२ ॥
ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಘವನು ಕರುಣಾಮಯಿ, ಉದಾರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು.
2.61.3
कथम् नर वर श्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया ।
दुह्खितौ सुख सम्वृद्धौ वने दुह्खम् सहिष्यतः ॥ २.६१.३ ॥
ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ಹೇಗೆ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಹಿಸುವರು?
2.61.4
सा नूनम् तरुणी श्यामा सुकुमारी सुख उचिता ।
कथम् उष्णम् च शीतम् च मैथिली प्रसहिष्यते ॥ २.६१.४ ॥
ಅವಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯುವತಿ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣೆ, ಸುಕುಮಾರಿ, ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳು; ಮೈಥಿಲಿ ಬಿಸಿಲನ್ನೂ ಚಳಿಯನ್ನೂ ಹೇಗೆ ಸಹಿಸುವಳು?
2.61.5
भुक्त्वा अशनम् विशाल अक्षी सूप दम्श अन्वितम् शुभम् ।
वन्यम् नैवारम् आहारम् कथम् सीता उपभोक्ष्यते ॥ २.६१.५ ॥
ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರೆಯಾದ ಸೀತೆ, ಸಾರು ಮತ್ತು ಒಗ್ಗರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಊಟವನ್ನು ಉಂಡವಳು; ಕಾಡಿನ ನೀವಾರ ಆಹಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೇವಿಸುವಳು?
2.61.6
गीत वादित्र निर्घोषम् श्रुत्वा शुभम् अनिन्दिता ।
कथम् क्रव्य अद सिम्हानाम् शब्दम् श्रोष्यति अशोभनम् ॥ २.६१.६ ॥
ಗೀತೆ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳ ಮಂಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಿರ್ದೋಷೆ ಸೀತೆ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಸಿಂಹಗಳ ಅಮಂಗಳ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೇಳುವಳು?
2.61.7
महा इन्द्र ध्वज सम्काशः क्व नु शेते महा भुजः ।
भुजम् परिघ सम्काशम् उपधाय महा बलः ॥ २.६१.७ ॥
ಮಹೇಂದ್ರ ಧ್ವಜದಂತಿರುವ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಮ ಈಗ ಎಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ? ಅಡ್ಡಗಂಬಿಯಂತಿರುವ ತನ್ನ ತೋಳನ್ನು ದಿಂಬಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಮಹಾಬಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ?
2.61.8
पद्म वर्णम् सुकेश अन्तम् पद्म निह्श्वासम् उत्तमम् ।
कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनम् पुष्कर ईक्षणम् ॥ २.६१.८ ॥
ಕಮಲವರ್ಣದ, ಸುಂದರ ಕೂದಲಿನ ಅಂಚುಳ್ಳ, ಕಮಲಗಂಧದ ಉಸಿರಿನ ಉತ್ತಮ, ಕಮಲನಯನ ರಾಮನ ಮುಖವನ್ನು ನಾನು ಯಾವಾಗ ನೋಡುವೆನು?
2.61.9
वज्र सारमयम् नूनम् हृदयम् मे न सम्शयः ।
अपश्यन्त्या न तम् यद् वै फलति इदम् सहस्रधा ॥ २.६१.९ ॥
ನನ್ನ ಹೃದಯ ವಜ್ರಸಾರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ನೋಡದೆಯೂ ಇದು ಸಾವಿರ ತುಂಡಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ.
2.61.10
यत्त्वया करुणम् कर्म व्यपोह्य मम बान्धवाः ।
निरस्ता परिधावन्ति सुखार्हः कृपणा वने ॥ २.६१.१० ॥
ನೀನು ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಓಡಿಸಿ ಇಂಥ ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ; ಸುಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದವರು ಈಗ ವನದಲ್ಲಿ ದೀನರಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
2.61.11
यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनरेष्यति ।
जह्याद्राज्यम् च कोशम् च भरतो नोपल्स्ख्यते ॥ २.६१.११ ॥
ಹದಿನೈದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಘವ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದರೆ, ಭರತ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೋಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡನು ಎಂದು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕಾಣಸಿಗದೇ ಹೋಗುವನು.
2.61.12
भोजयन्ति किल श्राद्धे केचित्स्वनेव बान्धवान् ।
ततः पश्चात्समीक्षन्ते कृतकार्या द्विजर्षभान् ॥ २.६१.१२ ॥
ಕೆಲವರು ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ, ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೂ ತಿರುಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.61.13
तत्र ये गुणवन्तश्च विद्वाम्सश्च द्विजातयः ।
न पश्चात्तेऽभिमन्यन्ते सुधामपि सुरोपमाः ॥ २.६१.१३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಗುಣವಂತರೂ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಆದ ದ್ವಿಜರು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಮೃತವನ್ನೇ ಪಡೆದರೂ ನಂತರ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.61.14
ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुम् द्विजर्षभाः ।
नाभ्युपैतुमलम् प्राज्ञाः शृङ्गच्चेदमिवर्ष्भाः ॥ २.६१.१४ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತೃಪ್ತರಾದ ಬಳಿಕವೂ, ನಂತರ ಊಟಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು, ಪ್ರಾಜ್ಞರಾದರೂ, ಬರಲಾರರು; ಕೊಂಬು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಎತ್ತುಗಳಂತೆ.
2.61.15
एवम् कनीयसा भ्रात्रा भुक्तम् राज्यम् विशाम् पते ।
भ्राता ज्येष्ठा वरिष्ठाः च किम् अर्थम् न अवमम्स्यते ॥ २.६१.१५ ॥
ಹೀಗೆ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿಂದ ರಾಜ್ಯ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ; ಹಿರಿಯನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ಅಣ್ಣ ಏಕೆ ಅವಮಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?
2.61.16
न परेण आहृतम् भक्ष्यम् व्याघ्रः खादितुम् इच्चति ।
एवम् एव नर व्याघ्रः पर लीढम् न मम्स्यते ॥ २.६१.१६ ॥
ಹುಲಿ ಇತರರು ತಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ, ನರವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ಇತರರು ನೆಕ್ಕಿದ್ದನ್ನು ಅದು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.
2.61.17
हविर् आज्यम् पुरोडाशाः कुशा यूपाः च खादिराः ।
न एतानि यात यामानि कुर्वन्ति पुनर् अध्वरे ॥ २.६१.१७ ॥
ಹವಿಸ್ಸು, ತುಪ್ಪ, ಪುರೋಡಾಶ, ದರ್ಭೆ, ಖದಿರ ಮರದ ಯೂಪಗಳು—ಇವು ಯಾತಯಾಮವಾದರೆ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.61.18
तथा हि आत्तम् इदम् राज्यम् हृत साराम् सुराम् इव ।
न अभिमन्तुम् अलम् रामः नष्ट सोमम् इव अध्वरम् ॥ २.६१.१८ ॥
ಹಾಗೆಯೇ, ಸಾರವನ್ನು ಕಳೆದ ಮದ್ಯದಂತೆ ಈ ರಾಜ್ಯ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಸೋಮವಿಲ್ಲದ ಯಜ್ಞದಂತೆ, ರಾಮನು ಇದನ್ನು ತನ್ನದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾರನು.
2.61.19
न एवम् विधम् असत्कारम् राघवो मर्षयिष्यति ।
बलवान् इव शार्दूलो बालधेर् अभिमर्शनम् ॥ २.६१.१९ ॥
ರಾಘವನು ಇಂಥ ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಹುಲಿ ಬಾಲವನ್ನು ತುಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದಂತೆ.
2.61.20
नैतस्य सहिता लोका भयम् कुर्युर्महामृधे ।
अधर्मम् त्विह धर्मात्मा लोकम् धर्मेण योजयेत् ॥ २.६१.२० ॥
ಮಹಾ ರಣದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಒಟ್ಟಾದ ಲೋಕಗಳೂ ಭಯ ತರಲಾರವು; ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಅಧರ್ಮವನ್ನೂ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸುವನು.
2.61.21
नन्वसौ काञ्चनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः ।
युगान्त इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत् ॥ २.६१.२१ ॥
ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಆ ಮಹಾವೀರ್ಯನು, ವಿಶಾಲಬಾಹುವು, ಚಿನ್ನದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಯುಗಾಂತದಂತೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಸಾಗರಗಳನ್ನೂ ಸುಟ್ಟುಬಿಡುವನು.
2.61.22
स तादृशः सिम्ह बलो वृषभ अक्षो नर ऋषभः ।
स्वयम् एव हतः पित्रा जलजेन आत्मजो यथा ॥ २.६१.२२ ॥
ಸಿಂಹಬಲ, ವೃಷಭನೇತ್ರ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ತಾವರೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಂದಂತೆ ತಂದೆಯಿಂದಲೇ ಸ್ವತಃ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
2.61.23
द्विजाति चरितः धर्मः शास्त्र दृष्टः सनातनः ।
यदि ते धर्म निरते त्वया पुत्रे विवासिते ॥ २.६१.२३ ॥
ದ್ವಿಜರು ಆಚರಿಸುವ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ — ನೀನು ಧರ್ಮನಿರತ ಮಗನನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ್ದರೆ...
2.61.24
गतिर् एवाक् पतिर् नार्या द्वितीया गतिर् आत्मजः ।
तृतीया ज्ञातयो राजमः चतुर्थी न इह विद्यते ॥ २.६१.२४ ॥
ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಮೊದಲ ಆಶ್ರಯ ಪತಿ; ಎರಡನೆಯದು ಮಗ; ಮೂರನೆಯದು ಬಂಧುಗಳು; ಓ ರಾಜನೇ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.61.25
तत्र त्वम् चैव मे न अस्ति रामः च वनम् आश्रितः ।
न वनम् गन्तुम् इच्चामि सर्वथा हि हता त्वया ॥ २.६१.२५ ॥
ಅಲ್ಲಿ ನಿನಗೂ ನನಗೂ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ; ರಾಮನು ವನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಾನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದೀಯ.
2.61.26
हतम् त्वया राज्यम् इदम् सराष्ट्रम् ।
हतः तथा आत्मा सह मन्त्रिभिः च ।
हता सपुत्रा अस्मि हताः च पौराः ।
सुतः च भार्या च तव प्रहृष्टौ ॥ २.६१.२६ ॥
ನೀನು ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ನಾಶಮಾಡಿದ್ದೀಯ; ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜನೂ ನಾಶವಾದ. ಮಗನೊಡನೆ ನಾನು ನಾಶವಾದೆ, ಪೌರರೂ ನಾಶವಾದರು; ನಿನ್ನ ಮಗನೂ ಪತ್ನಿಯೂ ಹರ್ಷಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
2.61.27
इमाम् गिरम् दारुण शब्द सम्श्रिताम् ।
निशम्य राजा अपि मुमोह दुह्खितः ।
ततः स शोकम् प्रविवेश पार्थिवः ।
स्वदुष्कृतम् च अपि पुनः तदा अस्मरत् ॥ २.६१.२७ ॥
ಈ ಭಯಂಕರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನೂ ದುಃಖದಿಂದ ಮೂರ್ಛೆಹೋದ. ಆಗ ಆ ರಾಜನು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ; ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ತಪ್ಪು ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನೆದ.