ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.61.1
वनम् गते धर्म परे रामे रमयताम् वरे ।
कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.६१.१ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਜਦੋਂ ਵਣ ਨੂੰ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਕੌਸਲਿਆ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੀ।
2.61.2
यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितम् ते मयद् यशः ।
सानुक्रोशो वदान्यः च प्रिय वादी च राघवः ॥ २.६१.२ ॥
ਭਾਵੇਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਦਿਆਲੂ, ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
2.61.3
कथम् नर वर श्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया ।
दुह्खितौ सुख सम्वृद्धौ वने दुह्खम् सहिष्यतः ॥ २.६१.३ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਵਣ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿਣਗੇ?
2.61.4
सा नूनम् तरुणी श्यामा सुकुमारी सुख उचिता ।
कथम् उष्णम् च शीतम् च मैथिली प्रसहिष्यते ॥ २.६१.४ ॥
ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜਵਾਨ, ਸਾਂਵਲੀ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਮੈਥਿਲੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਠੰਢ ਕਿਵੇਂ ਸਹੇਗੀ?
2.61.5
भुक्त्वा अशनम् विशाल अक्षी सूप दम्श अन्वितम् शुभम् ।
वन्यम् नैवारम् आहारम् कथम् सीता उपभोक्ष्यते ॥ २.६१.५ ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਸੂਪ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਹੈ; ਜੰਗਲੀ ਨੀਵਾਰ ਦਾ ਆਹਾਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਖਾਵੇਗੀ?
2.61.6
गीत वादित्र निर्घोषम् श्रुत्वा शुभम् अनिन्दिता ।
कथम् क्रव्य अद सिम्हानाम् शब्दम् श्रोष्यति अशोभनम् ॥ २.६१.६ ॥
ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਧੁਨੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੁਭ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣੇਗੀ?
2.61.7
महा इन्द्र ध्वज सम्काशः क्व नु शेते महा भुजः ।
भुजम् परिघ सम्काशम् उपधाय महा बलः ॥ २.६१.७ ॥
ਮਹੇਂਦਰ ਧਵਜ ਵਰਗਾ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ? ਲੋਹੇ ਦੀ ਅਰਗਲਾ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਸਿਰਹਾਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਕਿੱਥੇ ਲੇਟਿਆ ਹੈ?
2.61.8
पद्म वर्णम् सुकेश अन्तम् पद्म निह्श्वासम् उत्तमम् ।
कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनम् पुष्कर ईक्षणम् ॥ २.६१.८ ॥
ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਸਾਹ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ, ਕਮਲਨੇਤਰ ਰਾਮ ਦਾ ਮੁਖ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗੀ?
2.61.9
वज्र सारमयम् नूनम् हृदयम् मे न सम्शयः ।
अपश्यन्त्या न तम् यद् वै फलति इदम् सहस्रधा ॥ २.६१.९ ॥
ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਵਜਰ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਟਦਾ।
2.61.10
यत्त्वया करुणम् कर्म व्यपोह्य मम बान्धवाः ।
निरस्ता परिधावन्ति सुखार्हः कृपणा वने ॥ २.६१.१० ॥
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਤਰਸ-ਹੀਣ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਉਹ ਹੁਣ ਬਨ ਵਿੱਚ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
2.61.11
यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनरेष्यति ।
जह्याद्राज्यम् च कोशम् च भरतो नोपल्स्ख्यते ॥ २.६१.११ ॥
ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਾਲ ਜੇ ਰਾਘਵ ਮੁੜ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਉਹ ਲੱਭੇਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
2.61.12
भोजयन्ति किल श्राद्धे केचित्स्वनेव बान्धवान् ।
ततः पश्चात्समीक्षन्ते कृतकार्या द्विजर्षभान् ॥ २.६१.१२ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
2.61.13
तत्र ये गुणवन्तश्च विद्वाम्सश्च द्विजातयः ।
न पश्चात्तेऽभिमन्यन्ते सुधामपि सुरोपमाः ॥ २.६१.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦ੍ਵਿਜ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਰੁੱਸਦੇ ਨਹੀਂ।
2.61.14
ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुम् द्विजर्षभाः ।
नाभ्युपैतुमलम् प्राज्ञाः शृङ्गच्चेदमिवर्ष्भाः ॥ २.६१.१४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ, ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਸਿੰਗ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ।
2.61.15
एवम् कनीयसा भ्रात्रा भुक्तम् राज्यम् विशाम् पते ।
भ्राता ज्येष्ठा वरिष्ठाः च किम् अर्थम् न अवमम्स्यते ॥ २.६१.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਭੋਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਰਾ ਦਾ ਕਿਉਂ ਨਿਰਾਦਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?
2.61.16
न परेण आहृतम् भक्ष्यम् व्याघ्रः खादितुम् इच्चति ।
एवम् एव नर व्याघ्रः पर लीढम् न मम्स्यते ॥ २.६१.१६ ॥
ਬਾਘ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਲਿਆਂਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਚੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
2.61.17
हविर् आज्यम् पुरोडाशाः कुशा यूपाः च खादिराः ।
न एतानि यात यामानि कुर्वन्ति पुनर् अध्वरे ॥ २.६१.१७ ॥
ਹਵਿ, ਘੀ, ਪੁਰੋਡਾਸ਼, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਅਤੇ ਖਦਿਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਯੂਪ—ਇਹ ਜਦੋਂ ਯਾਤਯਾਮ (ਬਾਸੀ) ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ।
2.61.18
तथा हि आत्तम् इदम् राज्यम् हृत साराम् सुराम् इव ।
न अभिमन्तुम् अलम् रामः नष्ट सोमम् इव अध्वरम् ॥ २.६१.१८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰ ਚੁਰਾਈ ਹੋਈ ਸੁਰਾ ਵਾਂਗ ਇਹ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੋਮ ਗੁਆਚੇ ਯੱਗ ਵਾਂਗ, ਰਾਮ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ।
2.61.19
न एवम् विधम् असत्कारम् राघवो मर्षयिष्यति ।
बलवान् इव शार्दूलो बालधेर् अभिमर्शनम् ॥ २.६१.१९ ॥
ਰਾਘਵ ਅਜਿਹਾ ਅਪਮਾਨ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ੇਰ ਪੂਛ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਜਾਣਾ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
2.61.20
नैतस्य सहिता लोका भयम् कुर्युर्महामृधे ।
अधर्मम् त्विह धर्मात्मा लोकम् धर्मेण योजयेत् ॥ २.६१.२० ॥
ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵੀ ਭੈ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ; ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇਣਗੇ।
2.61.21
नन्वसौ काञ्चनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः ।
युगान्त इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत् ॥ २.६१.२१ ॥
ਯਕੀਨਨ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਗਾਂਤ ਵਾਂਗ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ।
2.61.22
स तादृशः सिम्ह बलो वृषभ अक्षो नर ऋषभः ।
स्वयम् एव हतः पित्रा जलजेन आत्मजो यथा ॥ २.६१.२२ ॥
ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਬਲਦ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2.61.23
द्विजाति चरितः धर्मः शास्त्र दृष्टः सनातनः ।
यदि ते धर्म निरते त्वया पुत्रे विवासिते ॥ २.६१.२३ ॥
ਦਵਿਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਚਰਿਤ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ — ਜੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ...
2.61.24
गतिर् एवाक् पतिर् नार्या द्वितीया गतिर् आत्मजः ।
तृतीया ज्ञातयो राजमः चतुर्थी न इह विद्यते ॥ २.६१.२४ ॥
ਔਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਹਾਰਾ ਪਤੀ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ; ਤੀਜੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਚੌਥਾ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
2.61.25
तत्र त्वम् चैव मे न अस्ति रामः च वनम् आश्रितः ।
न वनम् गन्तुम् इच्चामि सर्वथा हि हता त्वया ॥ २.६१.२५ ॥
ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਰਾਮ ਵਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਵਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
2.61.26
हतम् त्वया राज्यम् इदम् सराष्ट्रम् ।
हतः तथा आत्मा सह मन्त्रिभिः च ।
हता सपुत्रा अस्मि हताः च पौराः ।
सुतः च भार्या च तव प्रहृष्टौ ॥ २.६१.२६ ॥
ਤੂੰ ਇਹ ਰਾਜ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮੇਤ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਨਗਰਵਾਸੀ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ; ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ।
2.61.27
इमाम् गिरम् दारुण शब्द सम्श्रिताम् ।
निशम्य राजा अपि मुमोह दुह्खितः ।
ततः स शोकम् प्रविवेश पार्थिवः ।
स्वदुष्कृतम् च अपि पुनः तदा अस्मरत् ॥ २.६१.२७ ॥
ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।