వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.61.1
वनम् गते धर्म परे रामे रमयताम् वरे ।
कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.६१.१ ॥
ధర్మపరుడైన, ఆనందింపజేసేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు అడవికి వెళ్ళగా, దుఃఖితురాలైన కౌసల్య ఏడుస్తూ తన భర్తతో ఇలా అన్నది.
2.61.2
यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितम् ते मयद् यशः ।
सानुक्रोशो वदान्यः च प्रिय वादी च राघवः ॥ २.६१.२ ॥
మూడు లోకాలలోనూ నీ కీర్తి ప్రసిద్ధమైనప్పటికీ, రాఘవుడు దయగలవాడు, ఉదారుడు, ప్రియంగా మాట్లాడేవాడు.
2.61.3
कथम् नर वर श्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया ।
दुह्खितौ सुख सम्वृद्धौ वने दुह्खम् सहिष्यतः ॥ २.६१.३ ॥
నరశ్రేష్ఠా, సుఖంగా పెరిగిన ఆ ఇద్దరు కుమారులు సీతతో కలిసి అడవిలో దుఃఖంతో ఎలా కష్టాలను భరిస్తారు?
2.61.4
सा नूनम् तरुणी श्यामा सुकुमारी सुख उचिता ।
कथम् उष्णम् च शीतम् च मैथिली प्रसहिष्यते ॥ २.६१.४ ॥
ఆమె నిశ్చయంగా యువతి, శ్యామవర్ణ, సుకుమారి, సుఖానికి తగినది; మైథిలి వేడిని, చలిని ఎలా భరిస్తుంది?
2.61.5
भुक्त्वा अशनम् विशाल अक्षी सूप दम्श अन्वितम् शुभम् ।
वन्यम् नैवारम् आहारम् कथम् सीता उपभोक्ष्यते ॥ २.६१.५ ॥
విశాల నేత్రాలు గల సీత, సూపులు మరియు మసాలాలతో కూడిన మంచి భోజనం తిన్నది; అడవి నీవార అన్నాన్ని ఎలా తింటుంది?
2.61.6
गीत वादित्र निर्घोषम् श्रुत्वा शुभम् अनिन्दिता ।
कथम् क्रव्य अद सिम्हानाम् शब्दम् श्रोष्यति अशोभनम् ॥ २.६१.६ ॥
గీతాలు, వాద్యాల మధురధ్వనిని విన్న నిర్దోషి సీత, మాంసభక్షక సింహాల అశుభ గర్జనను ఎలా వింటుంది?
2.61.7
महा इन्द्र ध्वज सम्काशः क्व नु शेते महा भुजः ।
भुजम् परिघ सम्काशम् उपधाय महा बलः ॥ २.६१.७ ॥
మహేంద్రధ్వజంలా ఉన్న మహాబాహువు రాముడు ఇప్పుడు ఎక్కడ పడుకుని ఉన్నాడు? ఇనుపగడియలా ఉన్న తన బాహువును దిండుగా చేసుకుని ఆ మహాబలుడు ఎక్కడ నిద్రిస్తున్నాడు?
2.61.8
पद्म वर्णम् सुकेश अन्तम् पद्म निह्श्वासम् उत्तमम् ।
कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनम् पुष्कर ईक्षणम् ॥ २.६१.८ ॥
పద్మవర్ణం, అందమైన కేశాంతం, పద్మసుగంధ శ్వాస కలిగిన ఉత్తముడైన, పద్మనేత్రుడైన రాముని ముఖాన్ని నేను ఎప్పుడు చూస్తానో?
2.61.9
वज्र सारमयम् नूनम् हृदयम् मे न सम्शयः ।
अपश्यन्त्या न तम् यद् वै फलति इदम् सहस्रधा ॥ २.६१.९ ॥
నా హృదయం వజ్రసారంతో చేయబడినదే, సందేహం లేదు; ఆయనను చూడకుండానే ఇది వేయి ముక్కలుగా పగలడం లేదు.
2.61.10
यत्त्वया करुणम् कर्म व्यपोह्य मम बान्धवाः ।
निरस्ता परिधावन्ति सुखार्हः कृपणा वने ॥ २.६१.१० ॥
నువ్వు నా బంధువులను వదిలించి, తరిమివేసి ఇంతటి కరుణలేని పని చేశావు; సుఖానికి అర్హులైనవారు ఇప్పుడు అడవిలో దీనులై తిరుగుతున్నారు.
2.61.11
यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनरेष्यति ।
जह्याद्राज्यम् च कोशम् च भरतो नोपल्स्ख्यते ॥ २.६१.११ ॥
పదిహేనవ సంవత్సరంలో రాఘవుడు తిరిగి వస్తే, భరతుడు రాజ్యాన్ని, ఖజానాను వదులుకోడు; అతడు కనిపించడు.
2.61.12
भोजयन्ति किल श्राद्धे केचित्स्वनेव बान्धवान् ।
ततः पश्चात्समीक्षन्ते कृतकार्या द्विजर्षभान् ॥ २.६१.१२ ॥
కొందరు శ్రాద్ధంలో తమ స్వంత బంధువులకే భోజనం పెడతారు; తరువాత, తమ పని అయిపోయాక, శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను కూడా వారు చూడరు.
2.61.13
तत्र ये गुणवन्तश्च विद्वाम्सश्च द्विजातयः ।
न पश्चात्तेऽभिमन्यन्ते सुधामपि सुरोपमाः ॥ २.६१.१३ ॥
అక్కడ గుణవంతులు, విద్వాంసులు అయిన ద్విజులు, దేవతలతో సమానులైనప్పటికీ, అమృతమే లభించినా తరువాత దానిపై అసూయ చెందరు.
2.61.14
ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुम् द्विजर्षभाः ।
नाभ्युपैतुमलम् प्राज्ञाः शृङ्गच्चेदमिवर्ष्भाः ॥ २.६१.१४ ॥
బ్రాహ్మణులు తృప్తి చెందిన తర్వాత కూడా, తరువాత భోజనానికి శ్రేష్ఠ ద్విజులు, ప్రాజ్ఞులైనప్పటికీ, రాలేరు; కొమ్ములు విరిగిన ఎద్దుల వలె.
2.61.15
एवम् कनीयसा भ्रात्रा भुक्तम् राज्यम् विशाम् पते ।
भ्राता ज्येष्ठा वरिष्ठाः च किम् अर्थम् न अवमम्स्यते ॥ २.६१.१५ ॥
ఇలా, ప్రజల ప్రభువా, చిన్న తమ్ముడు రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు; పెద్దవాడు, శ్రేష్ఠుడైన అన్న ఎందుకు అవమానించబడుతున్నాడు?
2.61.16
न परेण आहृतम् भक्ष्यम् व्याघ्रः खादितुम् इच्चति ।
एवम् एव नर व्याघ्रः पर लीढम् न मम्स्यते ॥ २.६१.१६ ॥
పులి ఇతరులు తెచ్చిన ఆహారాన్ని తినడానికి ఇష్టపడదు; అలాగే, నరవ్యాఘ్రుడా, ఇతరులు నాకిన దానిని అది అంగీకరించదు.
2.61.17
हविर् आज्यम् पुरोडाशाः कुशा यूपाः च खादिराः ।
न एतानि यात यामानि कुर्वन्ति पुनर् अध्वरे ॥ २.६१.१७ ॥
హవిస్సు, నెయ్యి, పురోడాశం, దర్భలు, ఖదిర కర్రతో చేసిన యూపాలు—ఇవి యాతయామాలైతే, యజ్ఞంలో మళ్లీ ఉపయోగించరు.
2.61.18
तथा हि आत्तम् इदम् राज्यम् हृत साराम् सुराम् इव ।
न अभिमन्तुम् अलम् रामः नष्ट सोमम् इव अध्वरम् ॥ २.६१.१८ ॥
అలాగే, సారం అపహరించబడిన మద్యంలా ఈ రాజ్యం తీసుకోబడింది; సోమం నశించిన యజ్ఞంలా, రాముడు దీనిని తనదని భావించలేడు.
2.61.19
न एवम् विधम् असत्कारम् राघवो मर्षयिष्यति ।
बलवान् इव शार्दूलो बालधेर् अभिमर्शनम् ॥ २.६१.१९ ॥
రాఘవుడు ఇటువంటి అవమానాన్ని సహించడు; బలవంతుడైన పులి తోకను తాకడాన్ని సహించనట్లు.
2.61.20
नैतस्य सहिता लोका भयम् कुर्युर्महामृधे ।
अधर्मम् त्विह धर्मात्मा लोकम् धर्मेण योजयेत् ॥ २.६१.२० ॥
మహా యుద్ధంలో ఆయనకు కలిసిన లోకాలు కూడా భయం కలిగించలేవు; ధర్మాత్ముడు అధర్మాన్ని కూడా ధర్మంతో సమన్వయం చేస్తాడు.
2.61.21
नन्वसौ काञ्चनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः ।
युगान्त इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत् ॥ २.६१.२१ ॥
నిశ్చయంగా ఆ మహావీరుడు, విశాల బాహువులు గలవాడు, బంగారు బాణాలతో యుగాంతంలా ప్రాణులను సముద్రాలనూ కూడా దహించివేస్తాడు.
2.61.22
स तादृशः सिम्ह बलो वृषभ अक्षो नर ऋषभः ।
स्वयम् एव हतः पित्रा जलजेन आत्मजो यथा ॥ २.६१.२२ ॥
సింహబలం, వృషభనేత్రాలు గల ఆ నరశ్రేష్ఠుడు, తామరలో జన్మించినవాడు తన కుమారుని చంపినట్లు, తండ్రిచేతే స్వయంగా చంపబడ్డాడు.
2.61.23
द्विजाति चरितः धर्मः शास्त्र दृष्टः सनातनः ।
यदि ते धर्म निरते त्वया पुत्रे विवासिते ॥ २.६१.२३ ॥
ద్విజులు ఆచరించినదీ, శాస్త్రాలలో చెప్పబడినదీ అయిన సనాతన ధర్మం — నీవు ధర్మనిరతుడైన కుమారుడిని వనవాసానికి పంపినట్లయితే...
2.61.24
गतिर् एवाक् पतिर् नार्या द्वितीया गतिर् आत्मजः ।
तृतीया ज्ञातयो राजमः चतुर्थी न इह विद्यते ॥ २.६१.२४ ॥
స్త్రీకి మొదటి ఆశ్రయం భర్త; రెండవది కుమారుడు; మూడవది బంధువులు; ఓ రాజా, ఇక్కడ నాలుగవ ఆశ్రయం లేదు.
2.61.25
तत्र त्वम् चैव मे न अस्ति रामः च वनम् आश्रितः ।
न वनम् गन्तुम् इच्चामि सर्वथा हि हता त्वया ॥ २.६१.२५ ॥
అక్కడ నీకు గానీ నాకు గానీ చోటు లేదు; రాముడు వనాన్ని ఆశ్రయించాడు. నేను వనానికి వెళ్లాలనుకోను; అన్ని విధాలుగా నువ్వు నన్ను నాశనం చేశావు.
2.61.26
हतम् त्वया राज्यम् इदम् सराष्ट्रम् ।
हतः तथा आत्मा सह मन्त्रिभिः च ।
हता सपुत्रा अस्मि हताः च पौराः ।
सुतः च भार्या च तव प्रहृष्टौ ॥ २.६१.२६ ॥
నువ్వు ఈ రాజ్యాన్ని రాష్ట్రంతో సహా నాశనం చేశావు; మంత్రులతో పాటు రాజు కూడా నశించాడు. కొడుకుతో పాటు నేను నశించాను, పౌరులూ నశించారు; నీ కొడుకు, భార్య మాత్రం సంతోషంగా ఉన్నారు.
2.61.27
इमाम् गिरम् दारुण शब्द सम्श्रिताम् ।
निशम्य राजा अपि मुमोह दुह्खितः ।
ततः स शोकम् प्रविवेश पार्थिवः ।
स्वदुष्कृतम् च अपि पुनः तदा अस्मरत् ॥ २.६१.२७ ॥
ఈ భయంకర పదాలతో నిండిన మాటను విని రాజు కూడా దుఃఖంతో మూర్ఛపోయాడు. అప్పుడు ఆ రాజు శోకంలో మునిగిపోయాడు; తన స్వయంకృత తప్పిదాన్ని మళ్లీ గుర్తుచేసుకున్నాడు.