ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.61.1
वनम् गते धर्म परे रामे रमयताम् वरे ।
कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.६१.१ ॥
ଧର୍ମପରାୟଣ, ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବନକୁ ଗଲେ, ଦୁଃଖିତା କୌଶଲ୍ୟା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.61.2
यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितम् ते मयद् यशः ।
सानुक्रोशो वदान्यः च प्रिय वादी च राघवः ॥ २.६१.२ ॥
ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ଯଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଘବ ଦୟାଳୁ, ଉଦାର ଏବଂ ପ୍ରିୟବାଦୀ ଅଟନ୍ତି।
2.61.3
कथम् नर वर श्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया ।
दुह्खितौ सुख सम्वृद्धौ वने दुह्खम् सहिष्यतः ॥ २.६१.३ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଖରେ ବଢ଼ିଥିବା ସେହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ବନରେ ଦୁଃଖରେ କିପରି କଷ୍ଟ ସହିବେ?
2.61.4
सा नूनम् तरुणी श्यामा सुकुमारी सुख उचिता ।
कथम् उष्णम् च शीतम् च मैथिली प्रसहिष्यते ॥ २.६१.४ ॥
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଯୁବତୀ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ସୁକୁମାରୀ ଓ ସୁଖ ଯୋଗ୍ୟ; ମୈଥିଲୀ ଗରମ ଓ ଶୀତ କିପରି ସହିବେ?
2.61.5
भुक्त्वा अशनम् विशाल अक्षी सूप दम्श अन्वितम् शुभम् ।
वन्यम् नैवारम् आहारम् कथम् सीता उपभोक्ष्यते ॥ २.६१.५ ॥
ବିଶାଳ ନେତ୍ରା ସୀତା, ସୂପ ଓ ମସଲାଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଖାଇଛନ୍ତି; ବନର ନୀବାର ଆହାର କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବେ?
2.61.6
गीत वादित्र निर्घोषम् श्रुत्वा शुभम् अनिन्दिता ।
कथम् क्रव्य अद सिम्हानाम् शब्दम् श्रोष्यति अशोभनम् ॥ २.६१.६ ॥
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ସୀତା, ମାଂସାହାରୀ ସିଂହଙ୍କ ଅଶୁଭ ଗର୍ଜନ କିପରି ଶୁଣିବେ?
2.61.7
महा इन्द्र ध्वज सम्काशः क्व नु शेते महा भुजः ।
भुजम् परिघ सम्काशम् उपधाय महा बलः ॥ २.६१.७ ॥
ମହେନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ସଦୃଶ ମହାବାହୁ ରାମ ଏବେ କେଉଁଠାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି? ଅର୍ଗଳ ସଦୃଶ ନିଜ ବାହୁକୁ ବାଲିସ କରି ସେ ମହାବଳୀ କେଉଁଠାରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି?
2.61.8
पद्म वर्णम् सुकेश अन्तम् पद्म निह्श्वासम् उत्तमम् ।
कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनम् पुष्कर ईक्षणम् ॥ २.६१.८ ॥
ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣ, ସୁନ୍ଦର କେଶାନ୍ତବିଶିଷ୍ଟ, ପଦ୍ମଗନ୍ଧୀ ନିଃଶ୍ୱାସଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତମ, ପଦ୍ମନୟନ ରାମଙ୍କ ମୁଖ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିବି?
2.61.9
वज्र सारमयम् नूनम् हृदयम् मे न सम्शयः ।
अपश्यन्त्या न तम् यद् वै फलति इदम् सहस्रधा ॥ २.६१.९ ॥
ମୋ ହୃଦୟ ବଜ୍ରସାରରେ ନିର୍ମିତ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଏହା ହଜାରେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟୁନାହିଁ।
2.61.10
यत्त्वया करुणम् कर्म व्यपोह्य मम बान्धवाः ।
निरस्ता परिधावन्ति सुखार्हः कृपणा वने ॥ २.६१.१० ॥
ତୁମେ ମୋ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତଡ଼ିଦେଇ ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦୟ କର୍ମ କଲ; ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ ସେମାନେ ଏବେ ବନରେ ଦୀନ ହୋଇ ବୁଲୁଛନ୍ତି।
2.61.11
यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनरेष्यति ।
जह्याद्राज्यम् च कोशम् च भरतो नोपल्स्ख्यते ॥ २.६१.११ ॥
ପନ୍ଦର ବର୍ଷରେ ଯଦି ରାଘବ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି, ତେବେ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଓ କୋଷ ଛାଡ଼ିବେ ବୋଲି ମନେ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ମିଳିବେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
2.61.12
भोजयन्ति किल श्राद्धे केचित्स्वनेव बान्धवान् ।
ततः पश्चात्समीक्षन्ते कृतकार्या द्विजर्षभान् ॥ २.६१.१२ ॥
କେହି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି; ପରେ, କାମ ସରିଗଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ।
2.61.13
तत्र ये गुणवन्तश्च विद्वाम्सश्च द्विजातयः ।
न पश्चात्तेऽभिमन्यन्ते सुधामपि सुरोपमाः ॥ २.६१.१३ ॥
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଗୁଣବାନ ଓ ବିଦ୍ବାନ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦେବତୁଲ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅମୃତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପରେ ତାହା ପ୍ରତି ରୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
2.61.14
ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुम् द्विजर्षभाः ।
नाभ्युपैतुमलम् प्राज्ञाः शृङ्गच्चेदमिवर्ष्भाः ॥ २.६१.१४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୃପ୍ତ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ପରେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପ୍ରାଜ୍ଞ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆସିବାକୁ ସକ୍ଷମ ନୁହଁନ୍ତି; ଶିଙ୍ଗ କଟା ଷଣ୍ଢ ପରି।
2.61.15
एवम् कनीयसा भ्रात्रा भुक्तम् राज्यम् विशाम् पते ।
भ्राता ज्येष्ठा वरिष्ठाः च किम् अर्थम् न अवमम्स्यते ॥ २.६१.१५ ॥
ଏହିପରି, ହେ ପ୍ରଜାପତି, କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରାଯାଉଛି; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ କାହିଁକି ଅବମାନନା କରାଯାଉଛି?
2.61.16
न परेण आहृतम् भक्ष्यम् व्याघ्रः खादितुम् इच्चति ।
एवम् एव नर व्याघ्रः पर लीढम् न मम्स्यते ॥ २.६१.१६ ॥
ବାଘ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଆଣିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ; ସେହିପରି, ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଅନ୍ୟ ଚାଟିଥିବା ଜିନିଷ ସେ ମାନେ ନାହିଁ।
2.61.17
हविर् आज्यम् पुरोडाशाः कुशा यूपाः च खादिराः ।
न एतानि यात यामानि कुर्वन्ति पुनर् अध्वरे ॥ २.६१.१७ ॥
ହବିଃ, ଘିଅ, ପୁରୋଡାଶ, କୁଶ ଓ ଖଦିର କାଠର ଯୂପ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଯାତଯାମ (ବାସି) ହେଲେ ଯଜ୍ଞରେ ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ।
2.61.18
तथा हि आत्तम् इदम् राज्यम् हृत साराम् सुराम् इव ।
न अभिमन्तुम् अलम् रामः नष्ट सोमम् इव अध्वरम् ॥ २.६१.१८ ॥
ସେହିପରି, ସାର ହରଣ ହୋଇଥିବା ସୁରା ପରି ଏହି ରାଜ୍ୟ ଅଧିକୃତ ହୋଇଛି; ସୋମହୀନ ଯଜ୍ଞ ପରି ରାମ ଏହାକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବି ପାରିବେ ନାହିଁ।
2.61.19
न एवम् विधम् असत्कारम् राघवो मर्षयिष्यति ।
बलवान् इव शार्दूलो बालधेर् अभिमर्शनम् ॥ २.६१.१९ ॥
ରାଘବ ଏପରି ଅପମାନ ସହିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ବଳବାନ ବାଘ ଲାଞ୍ଜ ଛୁଇଁବାକୁ ସହେ ନାହିଁ।
2.61.20
नैतस्य सहिता लोका भयम् कुर्युर्महामृधे ।
अधर्मम् त्विह धर्मात्मा लोकम् धर्मेण योजयेत् ॥ २.६१.२० ॥
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଧର୍ମାତ୍ମା ଅଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବେ।
2.61.21
नन्वसौ काञ्चनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः ।
युगान्त इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत् ॥ २.६१.२१ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ସେ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, ବିଶାଳବାହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାଣରେ ଯୁଗାନ୍ତ ପରି ପ୍ରାଣୀ ଓ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବେ।
2.61.22
स तादृशः सिम्ह बलो वृषभ अक्षो नर ऋषभः ।
स्वयम् एव हतः पित्रा जलजेन आत्मजो यथा ॥ २.६१.२२ ॥
ସିଂହ ବଳ, ବୃଷଭନେତ୍ର, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ, ଯେପରି କମଳଜାତ ପୁତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେପରି ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
2.61.23
द्विजाति चरितः धर्मः शास्त्र दृष्टः सनातनः ।
यदि ते धर्म निरते त्वया पुत्रे विवासिते ॥ २.६१.२३ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଚରିତ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ସନାତନ ଧର୍ମ — ଧର୍ମନିରତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯଦି ତୁମେ ନିର୍ବାସିତ କରିଛ...
2.61.24
गतिर् एवाक् पतिर् नार्या द्वितीया गतिर् आत्मजः ।
तृतीया ज्ञातयो राजमः चतुर्थी न इह विद्यते ॥ २.६१.२४ ॥
ନାରୀର ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ୱାମୀ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର; ତୃତୀୟ ଜ୍ଞାତିମାନେ; ହେ ରାଜନ୍, ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରୟ ମିଳେ ନାହିଁ।
2.61.25
तत्र त्वम् चैव मे न अस्ति रामः च वनम् आश्रितः ।
न वनम् गन्तुम् इच्चामि सर्वथा हि हता त्वया ॥ २.६१.२५ ॥
ସେଠାରେ ତୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ରାମ ବନର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ; ସର୍ବଥା ତୁମେ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିଛ।
2.61.26
हतम् त्वया राज्यम् इदम् सराष्ट्रम् ।
हतः तथा आत्मा सह मन्त्रिभिः च ।
हता सपुत्रा अस्मि हताः च पौराः ।
सुतः च भार्या च तव प्रहृष्टौ ॥ २.६१.२६ ॥
ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ସହିତ ନଷ୍ଟ କରିଛ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ପୁତ୍ର ସହିତ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି, ପୌରମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ; ତୁମ ପୁତ୍ର ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଆନନ୍ଦିତ।
2.61.27
इमाम् गिरम् दारुण शब्द सम्श्रिताम् ।
निशम्य राजा अपि मुमोह दुह्खितः ।
ततः स शोकम् प्रविवेश पार्थिवः ।
स्वदुष्कृतम् च अपि पुनः तदा अस्मरत् ॥ २.६१.२७ ॥
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣୀ ଶୁଣି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ। ତା'ପରେ ସେ ରାଜା ଶୋକରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ନିଜର ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ପୁଣି ସ୍ମରଣ କଲେ।