Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 2.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.67.1
आक्रन्दितनिरानन्दा सास्रकम्ठजनाविला ।
आयोध्यायामतितता सा व्यतीयाय शर्वरी ॥ २.६७.१ ॥
That night, filled with lamentation and joyless, crowded with people whose throats and eyes were wet with tears, passed in Ayodhyā, stretching endlessly long.
2.67.2
व्यतीतायाम् तु शर्वर्याम् आदित्यस्य उदये ततः ।
समेत्य राज कर्तारः सभाम् ईयुर् द्विजातयः ॥ २.६७.२ ॥
When the night had passed and the sun rose, the king-makers and the twice-born gathered and went to the assembly hall.
2.67.3
मार्कण्डेयो अथ मौद्गल्यो वामदेवः च काश्यपः ।
कात्ययनो गौतमः च जाबालिः च महा यशाः ॥ २.६७.३ ॥
Mārkaṇḍeya, Maudgalya, Vāmadeva and Kāśyapa, Kātyāyana, Gautama, and Jābāli of great fame.
2.67.4
एते द्विजाः सह अमात्यैः पृथग् वाचम् उदीरयन् ।
वसिष्ठम् एव अभिमुखाः श्रेष्ठः राज पुरोहितम् ॥ २.६७.४ ॥
These twice-born, together with the ministers, spoke separately, turning their faces toward Vasiṣṭha, the best royal chaplain.
2.67.5
अतीता शर्वरी दुह्खम् या नो वर्ष शत उपमा ।
अस्मिन् पन्चत्वम् आपन्ने पुत्र शोकेन पार्थिवे ॥ २.६७.५ ॥
The night has passed, a grief that was like a hundred years to us, now that the king has attained dissolution, dying of grief for his son.
2.67.6
स्वर् गतः च महा राजो रामः च अरण्यम् आश्रितः ।
लक्ष्मणः च अपि तेजस्वी रामेण एव गतः सह ॥ २.६७.६ ॥
The great king has gone to heaven; Rāma has taken refuge in the forest; and the radiant Lakṣmaṇa too went forth together with Rāma.
2.67.7
उभौ भरत शत्रुघ्नौ क्केकयेषु परम् तपौ ।
पुरे राज गृहे रम्ये मातामह निवेशने ॥ २.६७.७ ॥
Both Bharata and Śatrughna, the scorchers of foes, were in the land of the Kekayas, in the delightful royal palace of the city, in the house of their maternal grandfather.
2.67.8
इक्ष्वाकूणाम् इह अद्य एव कश्चित् राजा विधीयताम् ।
अराजकम् हि नो राष्ट्रम् न विनाशम् अवाप्नुयात् ॥ २.६७.८ ॥
Let some king of the Ikṣvāku line be appointed here and now, so that our kingdom, lacking a king, may not come to ruin.
2.67.9
न अराजले जन पदे विद्युन् माली महा स्वनः ।
अभिवर्षति पर्जन्यो महीम् दिव्येन वारिणा ॥ २.६७.९ ॥
In a land without a king, the thundering cloud garlanded with lightning does not pour down; the rain-god does not drench the earth with heavenly water.
2.67.10
न अराजके जन पदे बीज मुष्टिः प्रकीर्यते ।
न अराकके पितुः पुत्रः भार्या वा वर्तते वशे ॥ २.६७.१० ॥
In a kingless country no handful of seed is scattered; in a kingless land a son does not remain under his father's control, nor a wife under her husband's.
2.67.11
अराजके धनम् न अस्ति न अस्ति भार्या अपि अराजके ।
इदम् अत्याहितम् च अन्यत् कुतः सत्यम् अराजके ॥ २.६७.११ ॥
In a kingless land there is no wealth, and no wife either; this is a great calamity, and there are other calamities besides. How can truth endure in a kingless land?
2.67.12
न अराजके जन पदे कारयन्ति सभाम् नराः ।
उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः पुण्य गृहाणि च ॥ २.६७.१२ ॥
In a kingless country men do not have assembly halls built, nor delightful gardens, nor, in joy, sacred dwellings.
2.67.13
न अराजके जन पदे यज्ञ शीला द्विजातयः ।
सत्राणि अन्वासते दान्ता ब्राह्मणाः सम्शित व्रताः ॥ २.६७.१३ ॥
Not in a realm without a king, where twice-born men devoted to sacrifice, self-controlled brahmins firm in their vows, perform long sacrificial sessions without pause.
2.67.14
न अराजके जनपदे महायज्ञेषु यज्वनः ।
ब्राह्मणा वसुसम्पन्ना विसृजन्त्याप्तदक्षिणाः ॥ २.६७.१४ ॥
Not in a realm without a king, where brahmins rich in wealth, sacrificers at the great sacrifices, give away abundant offerings.
2.67.15
न अराजके जन पदे प्रभूत नट नर्तकाः ।
उत्सवाः च समाजाः च वर्धन्ते राष्ट्र वर्धनाः ॥ २.६७.१५ ॥
Not in a realm without a king, where there are abundant actors and dancers, and festivals and public gatherings flourish, enhancing the prosperity of the realm.
2.67.16
न अरजके जन पदे सिद्ध अर्था व्यवहारिणः ।
कथाभिर् अनुरज्यन्ते कथा शीलाः कथा प्रियैः ॥ २.६७.१६ ॥
Not in a realm without a king, where successful traders, fond of storytelling, delight in tales and are pleased with those who love stories.
2.67.17
न अराजके जनपदे उद्यानानि समागताः ।
सायाह्ने क्रीडितुम् यान्ति कुमार्यो हेमभूषिताः ॥ २.६७.१७ ॥
Not in a realm without a king, where maidens adorned with gold gather in the evening and go to the gardens to play.
2.67.18
न अराजके जन पदे वाहनैः शीघ्र गामिभिः ।
नरा निर्यान्ति अरण्यानि नारीभिः सह कामिनः ॥ २.६७.१८ ॥
Not in a realm without a king, where lovers set out with their women in swift vehicles toward the forests.
2.67.19
न अराकजे जन पदे धनवन्तः सुरक्षिताः ।
शेरते विवृत द्वाराः कृषि गो रक्ष जीविनः ॥ २.६७.१९ ॥
In a land without a king, the wealthy are not safe; those who live by farming, cattle-keeping and guarding do not sleep with their doors left open.
2.67.20
न अराजके जनपदे बद्दघण्टा विषाणीनः ।
आटन्ति राजमार्गेषु कुञ्जराः षष्टिहायनाः ॥ २.६७.२० ॥
In a land without a king, tusked elephants of sixty years, with bells tied on, do not roam the royal roads.
2.67.21
न अराजके जनपदे शरान् सम्ततमस्यताम् ।
श्रूयते तलनिर्घोष इष्वस्त्राणामुपासने ॥ २.६७.२१ ॥
In a land without a king, the sound of constant arrow-shooting is not heard, nor the clap of palms in the practice of weapons.
2.67.22
न अराजके जन पदे वणिजो दूर गामिनः ।
गच्चन्ति क्षेमम् अध्वानम् बहु पुण्य समाचिताः ॥ २.६७.२२ ॥
In a land without a king, merchants who travel far, laden with much merchandise, do not safely go along the road.
2.67.23
न अराजके जन पदे चरति एक चरः वशी ।
भावयन्न् आत्मना आत्मानम् यत्र सायम् गृहो मुनिः ॥ २.६७.२३ ॥
In a land without a king, a sage who wanders alone, self-controlled, meditating on the self by the self, and who returns home at evening, does not roam about.
2.67.24
न अराजके जन पदे योग क्षेमम् प्रवर्तते ।
न च अपि अराजके सेना शत्रून् विषहते युधि ॥ २.६७.२४ ॥
In a land without a king, yoga and kṣema (acquisition and security) do not proceed; and even an army without a king cannot withstand enemies in battle.
2.67.25
न अराजके जनपदे हृष्टैः परमवाजिभिः ।
नराः सम्यान्ति सहसा रथैश्च परिमण्डिताः ॥ २.६७.२५ ॥
In a land without a king, joyful men do not suddenly set out in chariots yoked to the finest horses, adorned.
2.67.26
न अराजके जनपदे नराः शास्त्रविशारदाः ।
सम्पदन्तोऽवतिष्ठन्ते वनेषूपवनेषु च ॥ २.६७.२६ ॥
In a land without a king, men skilled in the scriptures do not gather and dwell in forests or groves.
2.67.27
न अराजके जनपदे माल्यमोदकदक्षिणाः ।
देवताभ्यर्चनार्थय कल्प्यन्ते नियतैर्जनैः ॥ २.६७.२७ ॥
In a land without a king, garlands, sweets and offerings are not prepared by disciplined people for worshipping the gods.
2.67.28
न अराजके जनपदे चन्दनागुरुरूषिताः ।
राजपुत्रा विराजन्ते वसन्त इव शाखिनः ॥ २.६७.२८ ॥
In a land without a king, princes anointed with sandal and aloeswood do not shine like trees in spring.
2.67.29
यथा हि अनुदका नद्यो यथा वा अपि अतृणम् वनम् ।
अगोपाला यथा गावः तथा राष्ट्रम् अराजकम् ॥ २.६७.२९ ॥
Just as rivers without water, or a forest without grass, or cows without herdsmen, so is a kingdom without a king.
2.67.30
ध्वजो रथस्य प्रज्ञानम् धूमो ज्ञानम् विभावसोः ।
तेषाम् यो नो ध्वजो राज स देवत्वमितो गतः ॥ २.६७.३० ॥
As a banner is the sign of a chariot and smoke the sign of fire, so the king who was our banner has gone from here to divinity.
2.67.31
न अराजके जन पदे स्वकम् भवति कस्यचित् ।
मत्स्या इव नरा नित्यम् भक्षयन्ति परस्परम् ॥ २.६७.३१ ॥
In a land without a king, nothing belongs to anyone; men always devour one another like fish.
2.67.32
येहि सम्भिन्न मर्यादा नास्तिकाः चिन्न सम्शयाः ।
ते अपि भावाय कल्पन्ते राज दण्ड निपीडिताः ॥ २.६७.३२ ॥
Even those unbelievers who have broken the bounds of conduct and are free of doubt become fit for well-being when oppressed by the king's punishment.
2.67.33
यथा दृष्टिः शरीरस्य नित्यमेवप्रवर्तते ।
तथा नरेन्द्रो राष्ट्रस्य प्रभवः सत्यधर्मयोः ॥ २.६७.३३ ॥
Just as the eye of the body always functions, so the lord of men is the source of truth and dharma in the realm.
2.67.34
राजा सत्यम् च धर्मश्च राजा कुलवताम् कुलम् ।
राजा माता पिता चैव राजा हितकरो नृणाम् ॥ २.६७.३४ ॥
The king is truth and the king is dharma; the king is the family of those who have family; the king is mother and father; the king alone is the benefactor of men.
2.67.35
यमो वैश्रवणः शक्रो वरुणश्च महाबलः ।
विशेष्यन्ते नरेन्द्रेण वृत्तेन महाता ततः ॥ २.६७.३५ ॥
Yama, Vaiśravaṇa (Kubera), Indra and the mighty Varuṇa are distinguished by the king through his conduct and greatness.
2.67.36
अहो तमैव इदम् स्यान् न प्रज्ञायेत किम्चन ।
राजा चेन् न भवेन् लोके विभजन् साध्व् असाधुनी ॥ २.६७.३६ ॥
Alas! If there were no king in the world to distinguish the good from the bad, all this would be pure darkness, and nothing would be recognized.
2.67.37
जीवति अपि महा राजे तव एव वचनम् वयम् ।
न अतिक्रमामहे सर्वे वेलाम् प्राप्य इव सागरः ॥ २.६७.३७ ॥
While the great king lives, we all shall not transgress your word, just as the ocean does not cross its shore.
2.67.38
स नः समीक्ष्य द्विज वर्य वृत्तम् ।
नृपम् विना राज्यम् अरण्य भूतम् ।
कुमारम् इक्ष्वाकु सुतम् वदान्यम् ।
त्वम् एव राजानम् इह अभिषिन्चय ॥ २.६७.३८ ॥
O best of the twice-born, having considered our situation: without a king, the kingdom has become a wilderness. Anoint the generous prince, the son of Ikṣvāku, yourself, here as king.