వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.67.1
आक्रन्दितनिरानन्दा सास्रकम्ठजनाविला ।
आयोध्यायामतितता सा व्यतीयाय शर्वरी ॥ २.६७.१ ॥
ఏడుపులతో నిండి, ఆనందం లేకుండా, కన్నీటితో గొంతులు తడిసిన జనులతో నిండిన ఆ రాత్రి అయోధ్యలో అత్యంత సుదీర్ఘంగా గడిచిపోయింది.
2.67.2
व्यतीतायाम् तु शर्वर्याम् आदित्यस्य उदये ततः ।
समेत्य राज कर्तारः सभाम् ईयुर् द्विजातयः ॥ २.६७.२ ॥
రాత్రి గడిచి సూర్యోదయం కాగానే రాజును నిలబెట్టే పెద్దలు, ద్విజులు సమావేశమై సభకు వెళ్లారు.
2.67.3
मार्कण्डेयो अथ मौद्गल्यो वामदेवः च काश्यपः ।
कात्ययनो गौतमः च जाबालिः च महा यशाः ॥ २.६७.३ ॥
మార్కండేయుడు, మౌద్గల్యుడు, వామదేవుడు, కాశ్యపుడు, కాత్యాయనుడు, గౌతముడు, మహాయశస్వి జాబాలి (వచ్చారు).
2.67.4
एते द्विजाः सह अमात्यैः पृथग् वाचम् उदीरयन् ।
वसिष्ठम् एव अभिमुखाः श्रेष्ठः राज पुरोहितम् ॥ २.६७.४ ॥
ఈ ద్విజులు మంత్రులతో కలిసి వేర్వేరుగా మాటలు పలికారు; శ్రేష్ఠుడైన రాజపురోహితుడు వసిష్ఠుని వైపు తిరిగి.
2.67.5
अतीता शर्वरी दुह्खम् या नो वर्ष शत उपमा ।
अस्मिन् पन्चत्वम् आपन्ने पुत्र शोकेन पार्थिवे ॥ २.६७.५ ॥
కుమారుని శోకంతో రాజు పంచత్వం పొందిన తర్వాత, మాకు వందేళ్లలా దుఃఖంగా గడిచిపోయిన ఆ రాత్రి గడిచింది.
2.67.6
स्वर् गतः च महा राजो रामः च अरण्यम् आश्रितः ।
लक्ष्मणः च अपि तेजस्वी रामेण एव गतः सह ॥ २.६७.६ ॥
మహారాజు స్వర్గానికి వెళ్లారు; రాముడు అడవిని ఆశ్రయించాడు; తేజస్వి అయిన లక్ష్మణుడు కూడా రామునితోనే వెళ్లాడు.
2.67.7
उभौ भरत शत्रुघ्नौ क्केकयेषु परम् तपौ ।
पुरे राज गृहे रम्ये मातामह निवेशने ॥ २.६७.७ ॥
భరత, శత్రుఘ్నులు ఇద్దరూ, శత్రువులను తపింపజేసేవారు, కేకయ దేశంలో, నగరంలోని రమణీయ రాజగృహంలో, మాతామహుని నివాసంలో ఉన్నారు.
2.67.8
इक्ष्वाकूणाम् इह अद्य एव कश्चित् राजा विधीयताम् ।
अराजकम् हि नो राष्ट्रम् न विनाशम् अवाप्नुयात् ॥ २.६७.८ ॥
ఇక్ష్వాకు వంశీయులలో ఒకరిని ఇప్పుడే ఇక్కడ రాజుగా నియమించాలి; రాజు లేని మన రాజ్యం వినాశాన్ని పొందకూడదు.
2.67.9
न अराजले जन पदे विद्युन् माली महा स्वनः ।
अभिवर्षति पर्जन्यो महीम् दिव्येन वारिणा ॥ २.६७.९ ॥
రాజు లేని జనపదంలో మెరుపుల మాలలు ధరించిన, మహా గర్జనతో కూడిన మేఘం వర్షించదు; పర్జన్యుడు దివ్యమైన నీటితో భూమిని తడుపడు.
2.67.10
न अराजके जन पदे बीज मुष्टिः प्रकीर्यते ।
न अराकके पितुः पुत्रः भार्या वा वर्तते वशे ॥ २.६७.१० ॥
రాజు లేని జనపదంలో విత్తనాల పిడికిళ్ళు చల్లబడవు; రాజు లేని చోట తండ్రికి కొడుకు గాని, భార్య గాని వశంలో ఉండరు.
2.67.11
अराजके धनम् न अस्ति न अस्ति भार्या अपि अराजके ।
इदम् अत्याहितम् च अन्यत् कुतः सत्यम् अराजके ॥ २.६७.११ ॥
రాజు లేని చోట ధనం ఉండదు, భార్య కూడా ఉండదు; ఇది గొప్ప ఆపద. మరియు ఇతర కష్టాలూ ఉన్నాయి. రాజు లేని దేశంలో సత్యం ఎక్కడి నుండి నిలుస్తుంది?
2.67.12
न अराजके जन पदे कारयन्ति सभाम् नराः ।
उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः पुण्य गृहाणि च ॥ २.६७.१२ ॥
రాజు లేని జనపదంలో మనుషులు సభాభవనాలు కట్టించరు; రమణీయమైన ఉద్యానవనాలను, సంతోషంగా పుణ్యగృహాలను కూడా కట్టించరు.
2.67.13
न अराजके जन पदे यज्ञ शीला द्विजातयः ।
सत्राणि अन्वासते दान्ता ब्राह्मणाः सम्शित व्रताः ॥ २.६७.१३ ॥
రాజులేని జనపదంలో కాదు; యజ్ఞశీలురైన ద్విజులు, నియమంతులైన బ్రాహ్మణులు దృఢవ్రతులై నిరంతరం సత్ర యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తున్నారు.
2.67.14
न अराजके जनपदे महायज्ञेषु यज्वनः ।
ब्राह्मणा वसुसम्पन्ना विसृजन्त्याप्तदक्षिणाः ॥ २.६७.१४ ॥
రాజులేని జనపదంలో కాదు; ధనసంపన్నులైన బ్రాహ్మణులు మహాయజ్ఞాలలో యజమానులై సమృద్ధ దక్షిణలు ఇస్తున్నారు.
2.67.15
न अराजके जन पदे प्रभूत नट नर्तकाः ।
उत्सवाः च समाजाः च वर्धन्ते राष्ट्र वर्धनाः ॥ २.६७.१५ ॥
రాజులేని జనపదంలో కాదు; ఎక్కువమంది నటులు, నర్తకులు ఉన్నారు, రాష్ట్రాన్ని పెంచే ఉత్సవాలు, సభలు వర్ధిల్లుతున్నాయి.
2.67.16
न अरजके जन पदे सिद्ध अर्था व्यवहारिणः ।
कथाभिर् अनुरज्यन्ते कथा शीलाः कथा प्रियैः ॥ २.६७.१६ ॥
రాజులేని జనపదంలో కాదు; కార్యసిద్ధి పొందిన వ్యాపారులు కథలలో ఆనందిస్తూ, కథాప్రియులతో సంతోషిస్తున్నారు.
2.67.17
न अराजके जनपदे उद्यानानि समागताः ।
सायाह्ने क्रीडितुम् यान्ति कुमार्यो हेमभूषिताः ॥ २.६७.१७ ॥
రాజులేని జనపదంలో కాదు; బంగారు ఆభరణాలు ధరించిన కన్యలు సాయంకాలం కలిసి క్రీడించడానికి ఉద్యానవనాలకు వెళ్తున్నారు.
2.67.18
न अराजके जन पदे वाहनैः शीघ्र गामिभिः ।
नरा निर्यान्ति अरण्यानि नारीभिः सह कामिनः ॥ २.६७.१८ ॥
రాజులేని జనపదంలో కాదు; వేగంగా వెళ్ళే వాహనాలపై ప్రేమికులైన పురుషులు తమ స్త్రీలతో కలిసి అరణ్యాలకు బయలుదేరుతున్నారు.
2.67.19
न अराकजे जन पदे धनवन्तः सुरक्षिताः ।
शेरते विवृत द्वाराः कृषि गो रक्ष जीविनः ॥ २.६७.१९ ॥
రాజు లేని జనపదంలో ధనవంతులు సురక్షితంగా ఉండరు; వ్యవసాయం, గోపాలనం, రక్షణతో జీవించేవారు తలుపులు తెరిచి పెట్టి నిద్రించరు.
2.67.20
न अराजके जनपदे बद्दघण्टा विषाणीनः ।
आटन्ति राजमार्गेषु कुञ्जराः षष्टिहायनाः ॥ २.६७.२० ॥
రాజు లేని జనపదంలో గంటలు కట్టిన, దంతాలున్న, అరవై ఏళ్ల ఏనుగులు రాజమార్గాలలో తిరగవు.
2.67.21
न अराजके जनपदे शरान् सम्ततमस्यताम् ।
श्रूयते तलनिर्घोष इष्वस्त्राणामुपासने ॥ २.६७.२१ ॥
రాజు లేని జనపదంలో నిరంతరం బాణాలు వేయబడుతున్నట్లు, ఆయుధాభ్యాసంలో అరచేతి చప్పుడు వినిపించదు.
2.67.22
न अराजके जन पदे वणिजो दूर गामिनः ।
गच्चन्ति क्षेमम् अध्वानम् बहु पुण्य समाचिताः ॥ २.६७.२२ ॥
రాజు లేని జనపదంలో దూర ప్రాంతాలకు వెళ్ళే వర్తకులు, బహు సరుకులతో నిండినవారు, క్షేమంగా మార్గంలో ప్రయాణించరు.
2.67.23
न अराजके जन पदे चरति एक चरः वशी ।
भावयन्न् आत्मना आत्मानम् यत्र सायम् गृहो मुनिः ॥ २.६७.२३ ॥
రాజు లేని జనపదంలో ఒంటరిగా, ఇంద్రియనిగ్రహంతో, ఆత్మ ద్వారా ఆత్మను భావిస్తూ, సాయంకాలం ఇల్లు చేరే ముని సంచరించడు.
2.67.24
न अराजके जन पदे योग क्षेमम् प्रवर्तते ।
न च अपि अराजके सेना शत्रून् विषहते युधि ॥ २.६७.२४ ॥
రాజు లేని జనపదంలో యోగక్షేమాలు (పొందడం, రక్షణ) సాగవు; రాజు లేని సేన యుద్ధంలో శత్రువులను ఎదుర్కోలేదు.
2.67.25
न अराजके जनपदे हृष्टैः परमवाजिभिः ।
नराः सम्यान्ति सहसा रथैश्च परिमण्डिताः ॥ २.६७.२५ ॥
రాజు లేని జనపదంలో సంతోషంగా ఉన్న ప్రజలు ఉత్తమ గుర్రాలు పూన్చిన రథాలతో అలంకరించుకుని వెంటనే బయలుదేరరు.
2.67.26
न अराजके जनपदे नराः शास्त्रविशारदाः ।
सम्पदन्तोऽवतिष्ठन्ते वनेषूपवनेषु च ॥ २.६७.२६ ॥
రాజు లేని జనపదంలో శాస్త్రాలలో నిపుణులైన జనులు కలిసి అడవులలో, ఉపవనాలలో నిలవరు.
2.67.27
न अराजके जनपदे माल्यमोदकदक्षिणाः ।
देवताभ्यर्चनार्थय कल्प्यन्ते नियतैर्जनैः ॥ २.६७.२७ ॥
రాజు లేని జనపదంలో దేవతల పూజ కోసం నియమనిష్ఠలు గల జనులచేత మాలలు, మోదకాలు, దక్షిణలు సిద్ధం చేయబడవు.
2.67.28
न अराजके जनपदे चन्दनागुरुरूषिताः ।
राजपुत्रा विराजन्ते वसन्त इव शाखिनः ॥ २.६७.२८ ॥
రాజు లేని జనపదంలో చందనం, అగరు పూసుకున్న రాజకుమారులు వసంతంలో వృక్షాల్లా ప్రకాశించరు.
2.67.29
यथा हि अनुदका नद्यो यथा वा अपि अतृणम् वनम् ।
अगोपाला यथा गावः तथा राष्ट्रम् अराजकम् ॥ २.६७.२९ ॥
నీరులేని నదులు, గడ్డిలేని అడవి, గోపాలురు లేని ఆవులు ఎలాగో, రాజు లేని రాష్ట్రమూ అలాగే.
2.67.30
ध्वजो रथस्य प्रज्ञानम् धूमो ज्ञानम् विभावसोः ।
तेषाम् यो नो ध्वजो राज स देवत्वमितो गतः ॥ २.६७.३० ॥
రథానికి గుర్తు ధ్వజం, అగ్నికి గుర్తు పొగ; వారిలో మన ధ్వజమైన రాజు ఇక్కడి నుండి దేవత్వం పొందాడు.
2.67.31
न अराजके जन पदे स्वकम् भवति कस्यचित् ।
मत्स्या इव नरा नित्यम् भक्षयन्ति परस्परम् ॥ २.६७.३१ ॥
రాజు లేని దేశంలో ఎవరికీ ఏదీ స్వంతం కాదు; మనుషులు ఎల్లప్పుడూ చేపల వలె ఒకరినొకరు మింగుకుంటారు.
2.67.32
येहि सम्भिन्न मर्यादा नास्तिकाः चिन्न सम्शयाः ।
ते अपि भावाय कल्पन्ते राज दण्ड निपीडिताः ॥ २.६७.३२ ॥
మర్యాదలను అతిక్రమించిన నాస్తికులు, సందేహాలు తొలగినవారు కూడా రాజదండంతో పీడింపబడి శుభానికి అర్హులవుతారు.
2.67.33
यथा दृष्टिः शरीरस्य नित्यमेवप्रवर्तते ।
तथा नरेन्द्रो राष्ट्रस्य प्रभवः सत्यधर्मयोः ॥ २.६७.३३ ॥
శరీరానికి దృష్టి ఎల్లప్పుడూ పనిచేసినట్లు, నరేంద్రుడు (రాజు) రాష్ట్రంలో సత్యధర్మాలకు మూలం.
2.67.34
राजा सत्यम् च धर्मश्च राजा कुलवताम् कुलम् ।
राजा माता पिता चैव राजा हितकरो नृणाम् ॥ २.६७.३४ ॥
రాజే సత్యం, రాజే ధర్మం; రాజే కులవంతులకు కులం; రాజే తల్లి, తండ్రి; రాజే మనుషులకు హితుడు.
2.67.35
यमो वैश्रवणः शक्रो वरुणश्च महाबलः ।
विशेष्यन्ते नरेन्द्रेण वृत्तेन महाता ततः ॥ २.६७.३५ ॥
యముడు, వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు), ఇంద్రుడు, మహాబలుడైన వరుణుడు కూడా నడవడి, మహత్త్వం వల్ల నరేంద్రునితో విశేషులుగా నిలుస్తారు.
2.67.36
अहो तमैव इदम् स्यान् न प्रज्ञायेत किम्चन ।
राजा चेन् न भवेन् लोके विभजन् साध्व् असाधुनी ॥ २.६७.३६ ॥
అయ్యో! లోకంలో రాజు లేకపోతే సాధువు, అసాధువు అనే భేదాన్ని చూపేవాడు ఉండడు; అప్పుడు ఏదీ గుర్తింపబడదు, ఇదంతా చీకటే అవుతుంది.
2.67.37
जीवति अपि महा राजे तव एव वचनम् वयम् ।
न अतिक्रमामहे सर्वे वेलाम् प्राप्य इव सागरः ॥ २.६७.३७ ॥
మహారాజు జీవించి ఉండగా, మేమంతా నీ మాటను అతిక్రమించము; సముద్రం తీరాన్ని దాటనట్లు.
2.67.38
स नः समीक्ष्य द्विज वर्य वृत्तम् ।
नृपम् विना राज्यम् अरण्य भूतम् ।
कुमारम् इक्ष्वाकु सुतम् वदान्यम् ।
त्वम् एव राजानम् इह अभिषिन्चय ॥ २.६७.३८ ॥
ద్విజశ్రేష్ఠా! మన పరిస్థితిని చూసి, రాజు లేకుండా రాజ్యం అరణ్యమైంది. ఇక్ష్వాకు వంశపు ఉదారుడైన కుమారుడిని నీవే ఇక్కడ రాజుగా అభిషేకించు.