ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.67.1
आक्रन्दितनिरानन्दा सास्रकम्ठजनाविला ।
आयोध्यायामतितता सा व्यतीयाय शर्वरी ॥ २.६७.१ ॥
ବିଳାପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆନନ୍ଦହୀନ, ଅଶ୍ରୁସିକ୍ତ କଣ୍ଠର ଲୋକମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ରାତ୍ରି ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଅତି ଦୀର୍ଘ ହୋଇ ବିତିଗଲା।
2.67.2
व्यतीतायाम् तु शर्वर्याम् आदित्यस्य उदये ततः ।
समेत्य राज कर्तारः सभाम् ईयुर् द्विजातयः ॥ २.६७.२ ॥
ରାତ୍ରି ବିତିଗଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହେଲେ ରାଜାଙ୍କୁ ଗଢ଼ୁଥିବା ଓ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସଭାକୁ ଗଲେ।
2.67.3
मार्कण्डेयो अथ मौद्गल्यो वामदेवः च काश्यपः ।
कात्ययनो गौतमः च जाबालिः च महा यशाः ॥ २.६७.३ ॥
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ବାମଦେବ, କାଶ୍ୟପ, କାତ୍ୟାୟନ, ଗୌତମ ଓ ମହାଯଶା ଜାବାଲି (ଆସିଲେ)।
2.67.4
एते द्विजाः सह अमात्यैः पृथग् वाचम् उदीरयन् ।
वसिष्ठम् एव अभिमुखाः श्रेष्ठः राज पुरोहितम् ॥ २.६७.४ ॥
ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କଥା କହିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ମୁଖ କରି।
2.67.5
अतीता शर्वरी दुह्खम् या नो वर्ष शत उपमा ।
अस्मिन् पन्चत्वम् आपन्ने पुत्र शोकेन पार्थिवे ॥ २.६७.५ ॥
ପୁତ୍ରଶୋକରେ ରାଜା ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପାଇବା ପରେ, ଆମ ପାଇଁ ଶହେ ବର୍ଷ ପରି ଦୁଃଖରେ କଟିଥିବା ସେ ରାତ୍ରି ବିତିଗଲା।
2.67.6
स्वर् गतः च महा राजो रामः च अरण्यम् आश्रितः ।
लक्ष्मणः च अपि तेजस्वी रामेण एव गतः सह ॥ २.६७.६ ॥
ମହାରାଜ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ରାମ ବନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ଗଲେ।
2.67.7
उभौ भरत शत्रुघ्नौ क्केकयेषु परम् तपौ ।
पुरे राज गृहे रम्ये मातामह निवेशने ॥ २.६७.७ ॥
ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ତାପ ଦେଉଥିବା ଉଭୟ, କେକୟ ଦେଶରେ, ନଗରର ରମଣୀୟ ରାଜଗୃହରେ, ମାତାମହଙ୍କ ଗୃହରେ ଥିଲେ।
2.67.8
इक्ष्वाकूणाम् इह अद्य एव कश्चित् राजा विधीयताम् ।
अराजकम् हि नो राष्ट्रम् न विनाशम् अवाप्नुयात् ॥ २.६७.८ ॥
ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର କାହାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଠାରେ ରାଜା ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଉ; ରାଜାବିହୀନ ଆମ ରାଷ୍ଟ୍ର ବିନାଶ ନ ପାଉ।
2.67.9
न अराजले जन पदे विद्युन् माली महा स्वनः ।
अभिवर्षति पर्जन्यो महीम् दिव्येन वारिणा ॥ २.६७.९ ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ମାଳାଧାରୀ, ମହାଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମେଘ ବର୍ଷେ ନାହିଁ; ପର୍ଜନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଜଳରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭିଜାଏ ନାହିଁ।
2.67.10
न अराजके जन पदे बीज मुष्टिः प्रकीर्यते ।
न अराकके पितुः पुत्रः भार्या वा वर्तते वशे ॥ २.६७.१० ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ବୀଜମୁଷ୍ଟି ବିଖେରାଯାଏ ନାହିଁ; ରାଜାବିହୀନ ସ୍ଥଳରେ ପିତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ବଶରେ ରହେ ନାହିଁ।
2.67.11
अराजके धनम् न अस्ति न अस्ति भार्या अपि अराजके ।
इदम् अत्याहितम् च अन्यत् कुतः सत्यम् अराजके ॥ २.६७.११ ॥
ରାଜାବିହୀନ ସ୍ଥଳରେ ଧନ ରହେ ନାହିଁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ; ଏହା ମହା ବିପଦ। ଆହୁରି ଅନ୍ୟ ବିପଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ରାଜାବିହୀନ ଦେଶରେ ସତ୍ୟ କେଉଁଠାରୁ ରହିବ?
2.67.12
न अराजके जन पदे कारयन्ति सभाम् नराः ।
उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः पुण्य गृहाणि च ॥ २.६७.१२ ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ଲୋକେ ସଭାଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରାନ୍ତି ନାହିଁ; ରମଣୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଣ୍ୟଗୃହ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରାନ୍ତି ନାହିଁ।
2.67.13
न अराजके जन पदे यज्ञ शीला द्विजातयः ।
सत्राणि अन्वासते दान्ता ब्राह्मणाः सम्शित व्रताः ॥ २.६७.१३ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ନୁହେଁ; ଯଜ୍ଞପ୍ରିୟ ଦ୍ବିଜମାନେ, ସଂଯମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ହୋଇ ନିରନ୍ତର ସତ୍ରଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
2.67.14
न अराजके जनपदे महायज्ञेषु यज्वनः ।
ब्राह्मणा वसुसम्पन्ना विसृजन्त्याप्तदक्षिणाः ॥ २.६७.१४ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ନୁହେଁ; ଧନସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଯଜମାନ ହୋଇ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କରନ୍ତି।
2.67.15
न अराजके जन पदे प्रभूत नट नर्तकाः ।
उत्सवाः च समाजाः च वर्धन्ते राष्ट्र वर्धनाः ॥ २.६७.१५ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ନୁହେଁ; ପ୍ରଚୁର ନଟ ଓ ନର୍ତ୍ତକ ଅଛନ୍ତି, ରାଷ୍ଟ୍ର ବଢ଼ାଉଥିବା ଉତ୍ସବ ଓ ସଭା ବଢ଼ନ୍ତି।
2.67.16
न अरजके जन पदे सिद्ध अर्था व्यवहारिणः ।
कथाभिर् अनुरज्यन्ते कथा शीलाः कथा प्रियैः ॥ २.६७.१६ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ନୁହେଁ; କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାନ୍ତି, କଥାପ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହ ଖୁସି ଥାନ୍ତି।
2.67.17
न अराजके जनपदे उद्यानानि समागताः ।
सायाह्ने क्रीडितुम् यान्ति कुमार्यो हेमभूषिताः ॥ २.६७.१७ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ନୁହେଁ; ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ କୁମାରୀମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଖେଳିବାକୁ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଆନ୍ତି।
2.67.18
न अराजके जन पदे वाहनैः शीघ्र गामिभिः ।
नरा निर्यान्ति अरण्यानि नारीभिः सह कामिनः ॥ २.६७.१८ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ନୁହେଁ; ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଯାନରେ କାମୀ ପୁରୁଷମାନେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ବନକୁ ବାହାରନ୍ତି।
2.67.19
न अराकजे जन पदे धनवन्तः सुरक्षिताः ।
शेरते विवृत द्वाराः कृषि गो रक्ष जीविनः ॥ २.६७.१९ ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ଧନୀମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି ନାହିଁ; କୃଷି, ଗୋପାଳନ ଓ ରକ୍ଷଣରେ ଜୀବିକା ଚଳାଉଥିବା ଲୋକେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ରଖି ଶୋଉନ୍ତି ନାହିଁ।
2.67.20
न अराजके जनपदे बद्दघण्टा विषाणीनः ।
आटन्ति राजमार्गेषु कुञ्जराः षष्टिहायनाः ॥ २.६७.२० ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ଘଣ୍ଟା ବାନ୍ଧିଥିବା, ଦାନ୍ତଥିବା, ଷାଠିଏ ବର୍ଷର ହାତୀମାନେ ରାଜପଥରେ ବୁଲନ୍ତି ନାହିଁ।
2.67.21
न अराजके जनपदे शरान् सम्ततमस्यताम् ।
श्रूयते तलनिर्घोष इष्वस्त्राणामुपासने ॥ २.६७.२१ ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ନିରନ୍ତର ବାଣ ନିକ୍ଷେପ ଓ ଅସ୍ତ୍ରାଭ୍ୟାସରେ କରତାଳିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ।
2.67.22
न अराजके जन पदे वणिजो दूर गामिनः ।
गच्चन्ति क्षेमम् अध्वानम् बहु पुण्य समाचिताः ॥ २.६७.२२ ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ଦୂର ଦେଶ ଯାଉଥିବା ବଣିକମାନେ, ବହୁ ସାମଗ୍ରୀରେ ଭରା, ନିରାପଦରେ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
2.67.23
न अराजके जन पदे चरति एक चरः वशी ।
भावयन्न् आत्मना आत्मानम् यत्र सायम् गृहो मुनिः ॥ २.६७.२३ ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ଏକାକୀ, ସଂଯମୀ, ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ମୁନି ବିଚରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
2.67.24
न अराजके जन पदे योग क्षेमम् प्रवर्तते ।
न च अपि अराजके सेना शत्रून् विषहते युधि ॥ २.६७.२४ ॥
ରାଜାବିହୀନ ଜନପଦରେ ଯୋଗ-କ୍ଷେମ (ଲାଭ ଓ ରକ୍ଷା) ଚାଲେ ନାହିଁ; ରାଜାବିହୀନ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସହି ପାରେ ନାହିଁ।
2.67.25
न अराजके जनपदे हृष्टैः परमवाजिभिः ।
नराः सम्यान्ति सहसा रथैश्च परिमण्डिताः ॥ २.६७.२५ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ହର୍ଷିତ ଲୋକେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାଯୋଡ଼ା ରଥରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସହସା ବାହାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
2.67.26
न अराजके जनपदे नराः शास्त्रविशारदाः ।
सम्पदन्तोऽवतिष्ठन्ते वनेषूपवनेषु च ॥ २.६७.२६ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ ଲୋକେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବନ ଓ ଉପବନରେ ରହନ୍ତି ନାହିଁ ।
2.67.27
न अराजके जनपदे माल्यमोदकदक्षिणाः ।
देवताभ्यर्चनार्थय कल्प्यन्ते नियतैर्जनैः ॥ २.६७.२७ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ନିୟମନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ମାଳ, ମୋଦକ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
2.67.28
न अराजके जनपदे चन्दनागुरुरूषिताः ।
राजपुत्रा विराजन्ते वसन्त इव शाखिनः ॥ २.६७.२८ ॥
ରାଜାହୀନ ଜନପଦରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଲିପ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ବସନ୍ତର ବୃକ୍ଷ ପରି ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।
2.67.29
यथा हि अनुदका नद्यो यथा वा अपि अतृणम् वनम् ।
अगोपाला यथा गावः तथा राष्ट्रम् अराजकम् ॥ २.६७.२९ ॥
ଜଳହୀନ ନଦୀ, ତୃଣହୀନ ବନ, ଗୋପାଳହୀନ ଗାଈ ପରି, ରାଜାହୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ହୁଏ ।
2.67.30
ध्वजो रथस्य प्रज्ञानम् धूमो ज्ञानम् विभावसोः ।
तेषाम् यो नो ध्वजो राज स देवत्वमितो गतः ॥ २.६७.३० ॥
ରଥର ଚିହ୍ନ ଧ୍ୱଜ, ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ ଧୂଆଁ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମର ଧ୍ୱଜ ସ୍ୱରୂପ ଯେଉଁ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଏଠାରୁ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି ।
2.67.31
न अराजके जन पदे स्वकम् भवति कस्यचित् ।
मत्स्या इव नरा नित्यम् भक्षयन्ति परस्परम् ॥ २.६७.३१ ॥
ରାଜାବିହୀନ ଦେଶରେ କାହାରି କିଛି ନିଜର ରହେ ନାହିଁ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସର୍ବଦା ମାଛ ପରି ପରସ୍ପରକୁ ଗ୍ରାସ କରନ୍ତି।
2.67.32
येहि सम्भिन्न मर्यादा नास्तिकाः चिन्न सम्शयाः ।
ते अपि भावाय कल्पन्ते राज दण्ड निपीडिताः ॥ २.६७.३२ ॥
ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଙ୍ଘନ କରୁଥିବା ନାସ୍ତିକ ଓ ସଂଶୟହୀନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜଦଣ୍ଡରେ ପୀଡିତ ହୋଇ କଲ୍ୟାଣର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
2.67.33
यथा दृष्टिः शरीरस्य नित्यमेवप्रवर्तते ।
तथा नरेन्द्रो राष्ट्रस्य प्रभवः सत्यधर्मयोः ॥ २.६७.३३ ॥
ଶରୀରର ଦୃଷ୍ଟି ଯେପରି ସର୍ବଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେହିପରି ନରେନ୍ଦ୍ର (ରାଜା) ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଉତ୍ସ।
2.67.34
राजा सत्यम् च धर्मश्च राजा कुलवताम् कुलम् ।
राजा माता पिता चैव राजा हितकरो नृणाम् ॥ २.६७.३४ ॥
ରାଜା ସତ୍ୟ, ରାଜା ଧର୍ମ; ରାଜା କୁଳବାନମାନଙ୍କର କୁଳ; ରାଜା ମାତା ଓ ପିତା; ରାଜା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ହିତକାରୀ।
2.67.35
यमो वैश्रवणः शक्रो वरुणश्च महाबलः ।
विशेष्यन्ते नरेन्द्रेण वृत्तेन महाता ततः ॥ २.६७.३५ ॥
ଯମ, ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର), ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାବଳୀ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
2.67.36
अहो तमैव इदम् स्यान् न प्रज्ञायेत किम्चन ।
राजा चेन् न भवेन् लोके विभजन् साध्व् असाधुनी ॥ २.६७.३६ ॥
ଆହା! ଜଗତରେ ରାଜା ନଥିଲେ ସାଧୁ ଓ ଅସାଧୁର ଭେଦ କରିବା କେହି ରହନ୍ତା ନାହିଁ; ତେବେ ଏସବୁ କେବଳ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଯାଆନ୍ତା ଏବଂ କିଛି ଚିହ୍ନିହେଇ ନ ପାରନ୍ତା।
2.67.37
जीवति अपि महा राजे तव एव वचनम् वयम् ।
न अतिक्रमामहे सर्वे वेलाम् प्राप्य इव सागरः ॥ २.६७.३७ ॥
ମହାରାଜ ଜୀବିତ ଥାଉଁ ଥାଉଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ବଚନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ନାହିଁ, ଯେପରି ସାଗର ତଟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ।
2.67.38
स नः समीक्ष्य द्विज वर्य वृत्तम् ।
नृपम् विना राज्यम् अरण्य भूतम् ।
कुमारम् इक्ष्वाकु सुतम् वदान्यम् ।
त्वम् एव राजानम् इह अभिषिन्चय ॥ २.६७.३८ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆମ ସ୍ଥିତି ଦେଖି, ରାଜା ବିନା ରାଜ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉଦାର କୁମାରଙ୍କୁ ତୁମେ ହିଁ ଏଠାରେ ରାଜା ରୂପେ ଅଭିଷେକ କର।