વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.69

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

શબ્દાર્થ સાથે વાંચો

2.69.1

याम् एव रात्रिम् ते दूताः प्रविशन्ति स्म ताम् पुरीम् ।
भरतेन अपि ताम् रात्रिम् स्वप्नो दृष्टः अयम् अप्रियः ॥ २.६९.१ ॥

જે રાત્રે દૂતો તે નગરીમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા હતા, તે જ રાત્રે ભરતે પણ આ અપ્રિય સ્વપ્ન જોયું.

2.69.2

व्युष्टाम् एव तु ताम् रात्रिम् दृष्ट्वा तम् स्वप्नम् अप्रियम् ।
पुत्रः राज अधिराजस्य सुभृशम् पर्यतप्यत ॥ २.६९.२ ॥

તે રાત્રિ વીતી ગયા પછી, એ અપ્રિય સ્વપ્ન જોઈને રાજાધિરાજનો પુત્ર ભરત અત્યંત દુઃખી થયો.

2.69.3

तप्यमानम् समाज्ञाय वयस्याः प्रिय वादिनः ।
आयासम् हि विनेष्यन्तः सभायाम् चक्रिरे कथाः ॥ २.६९.३ ॥

તેને દુઃખી જોઈને પ્રિય બોલનારા મિત્રોએ તેનું દુઃખ દૂર કરવા સભામાં વાતો શરૂ કરી.

2.69.4

वादयन्ति तथा शान्तिम् लासयन्ति अपि च अपरे ।
नाटकानि अपरे प्राहुर् हास्यानि विविधानि च ॥ २.६९.४ ॥

કેટલાકે વાદ્યો વગાડ્યાં, કેટલાકે નૃત્ય કરાવ્યું; બીજાઓએ નાટકો કહ્યાં અને વિવિધ હાસ્યપ્રસંગો પણ કહ્યા.

2.69.5

स तैः महात्मा भरतः सखिभिः प्रिय वादिभिः ।
गोष्ठी हास्यानि कुर्वद्भिर् न प्राहृष्यत राघवः ॥ २.६९.५ ॥

તે પ્રિય બોલનારા મિત્રો સભામાં હાસ્ય કરતા હતા છતાં મહાત્મા ભરત પ્રસન્ન ન થયા.

2.69.6

तम् अब्रवीत् प्रिय सखो भरतम् सखिभिर् वृतम् ।
सुहृद्भिः पर्युपासीनः किम् सखे न अनुमोदसे ॥ २.६९.६ ॥

મિત્રો અને હિતેચ્છુઓથી ઘેરાયેલા ભરતને એક પ્રિય મિત્રે કહ્યું, "મિત્ર, તું કેમ પ્રસન્ન નથી?"

2.69.7

एवम् ब्रुवाणम् सुहृदम् भरतः प्रत्युवाच ह ।
शृणु त्वम् यन् निमित्तम्मे दैन्यम् एतत् उपागतम् ॥ २.६९.७ ॥

આમ બોલનાર મિત્રને ભરતે ઉત્તર આપ્યો: મારા પર આ દૈન્ય જે કારણે આવ્યું તે સાંભળ.

2.69.8

स्वप्ने पितरम् अद्राक्षम् मलिनम् मुक्त मूर्धजम् ।
पतन्तम् अद्रि शिखरात् कलुषे गोमये ह्रदे ॥ २.६९.८ ॥

સ્વપ્નમાં મેં પિતાને જોયા: મલિન, છૂટા વાળવાળા, પર્વતશિખરથી ગંદા છાણના કુંડમાં પડતા.

2.69.9

प्लवमानः च मे दृष्टः स तस्मिन् गोमय ह्रदे ।
पिबन्न् अन्जलिना तैलम् हसन्न् इव मुहुर् मुहुः ॥ २.६९.९ ॥

તે છાણના કુંડમાં તેઓ તરતા દેખાયા; અંજલિથી તેલ પીતા, જાણે વારંવાર હસતા હોય.

2.69.10

ततः तिलोदनम् भुक्त्वा पुनः पुनर् अधः शिराः ।
तैलेन अभ्यक्त सर्व अन्गः तैलम् एव अवगाहत ॥ २.६९.१० ॥

પછી તલનો ભાત ખાઈને, વારંવાર માથું નીચે રાખીને, સર્વ અંગે તેલ ચોપડીને તેઓ કેવળ તેલમાં જ ડૂબકી મારતા હતા.

2.69.11

स्वप्ने अपि सागरम् शुष्कम् चन्द्रम् च पतितम् भुवि ।
सहसा च अपि सम्शन्तम् ज्वलितम् जात वेदसम् ॥ २.६९.११ ॥

સ્વપ્નમાં મેં સાગરને સુકાયેલો, ચંદ્રને ધરતી પર પડેલો જોયો; અને અચાનક સળગતો અગ્નિ શાંત થયેલો જોયો.

2.69.12

औपवाह्यस्य नागस्य विषाणम् शकलीकृतम् ।
सहसा चापि सम्शान्तम् ज्वलितम् जातवेदसम् ॥ २.६९.१२ ॥

રાજસી હાથીનો દાંત ટુકડા થયેલો મેં જોયો; અને અચાનક સળગતો અગ્નિ પણ શાંત થયેલો જોયો.

2.69.13

अवदीर्णाम् च पृथिवीम् शुष्कामः च विविधान् द्रुमान् ।
अहम् पश्यामि विध्वस्तान् सधूमामः चैव पार्वतान् ॥ २.६९.१३ ॥

હું પૃથ્વી ફાટેલી, વિવિધ સૂકા વૃક્ષો તૂટેલા અને પર્વતો ધુમાડાથી ભરેલા જોઉં છું.

2.69.14

पीठे कार्ष्णायसे च एनम् निषण्णम् कृष्ण वाससम् ।
प्रहसन्ति स्म राजानम् प्रमदाः कृष्ण पिन्गलाः ॥ २.६९.१४ ॥

કાળા લોખંડના આસન પર કાળાં વસ્ત્ર પહેરીને બેઠેલા આ રાજા પર કાળી અને પીળી છાંયાવાળી સ્ત્રીઓ હસી રહી હતી.

2.69.15

त्वरमाणः च धर्म आत्मा रक्त माल्य अनुलेपनः ।
रथेन खर युक्तेन प्रयातः दक्षिणा मुखः ॥ २.६९.१५ ॥

ધર્માત્મા તે લાલ માળા અને લેપ ધારણ કરીને, ગધેડાં જોડેલા રથમાં ઉતાવળે દક્ષિણ દિશા તરફ ચાલ્યો.

2.69.16

प्रहसन्तीव राजानम् प्रमदा रक्तवासिनी ।
प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतासना ॥ २.६९.१६ ॥

રાજા પર જાણે હસતી લાલ વસ્ત્રો પહેરેલી એક સ્ત્રીને મેં જોઈ; તે વિકૃત આસનવાળી રાક્ષસી હતી, (કોઈને) ખેંચીને લઈ જતી હતી.

2.69.17

एवम् एतन् मया दृष्टम् इमाम् रात्रिम् भय आवहाम् ।
अहम् रामः अथ वा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥ २.६९.१७ ॥

આ ભયાવહ રાત્રિમાં મેં આ બધું જોયું છે; હું મરીશ, અથવા રામ, અથવા રાજા, અથવા લક્ષ્મણ મરશે.

2.69.18

नरः यानेन यः स्वप्ने खर युक्तेन याति हि ।
अचिरात् तस्य धूम अग्रम् चितायाम् सम्प्रदृश्यते ॥ २.६९.१८ ॥

સ્વપ્નમાં જે માણસ ગધેડાં જોડેલા વાહનમાં જાય છે, તેની ચિતા પર ટૂંક સમયમાં ધુમાડાની ટોચ દેખાશે.

2.69.19

एतन् निमित्तम् दीनो अहम् तन् न वः प्रतिपूजये ।
शुष्यति इव च मे कण्ठो न स्वस्थम् इव मे मनः ॥ २.६९.१९ ॥

આ અશુભ નિશાનીથી હું દુઃખી છું, તેથી હું તમને જવાબ આપતો નથી. મારું ગળું સુકાતું હોય એવું લાગે છે, અને મારું મન સ્થિર નથી.

2.69.20

न पश्यामि भयस्थानम् भयम् चैवोपधारये ।
भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे चाया चोपहता मम ॥ २.६९.२० ॥

ભયનું સ્થાન હું જોતો નથી, છતાં ભય અનુભવું છું. મારા સ્વરની સુરીલાઈ બગડી ગઈ છે, અને મારી કાંતિ પણ ઝાંખી પડી છે.

जुगुप्सन्न् इव च आत्मानम् न च पश्यामि कारणम् ।
इमाम् हि दुह्स्वप्न गतिम् निशाम्य ताम् ।
अनेक रूपाम् अवितर्किताम् पुरा ।
भयम् महत् तद्द् हृदयान् न याति मे ।
विचिन्त्य राजानम् अचिन्त्य दर्शनम् ॥ २.६९.२१ ॥

મને જાણે પોતાનો જ તિરસ્કાર થાય છે; તેનું કારણ પણ હું જોતો નથી. અનેક રૂપવાળા, પહેલાં ક્યારેય ન વિચારેલા આ દુઃસ્વપ્નની ગતિ સાંભળીને તે મોટો ભય મારા હૃદયમાંથી જતો નથી. અચિંત્ય દર્શનવાળા રાજાનો વિચાર કરીને—