वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.69

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

शब्दार्थांसह वाचा

2.69.1

याम् एव रात्रिम् ते दूताः प्रविशन्ति स्म ताम् पुरीम् ।
भरतेन अपि ताम् रात्रिम् स्वप्नो दृष्टः अयम् अप्रियः ॥ २.६९.१ ॥

ज्या रात्री दूत त्या नगरीत प्रवेश करत होते, त्याच रात्री भरतानेही हे अप्रिय स्वप्न पाहिले.

2.69.2

व्युष्टाम् एव तु ताम् रात्रिम् दृष्ट्वा तम् स्वप्नम् अप्रियम् ।
पुत्रः राज अधिराजस्य सुभृशम् पर्यतप्यत ॥ २.६९.२ ॥

ती रात्र संपल्यावर, ते अप्रिय स्वप्न पाहून राजाधिराजाचा पुत्र भरत अत्यंत व्यथित झाला.

2.69.3

तप्यमानम् समाज्ञाय वयस्याः प्रिय वादिनः ।
आयासम् हि विनेष्यन्तः सभायाम् चक्रिरे कथाः ॥ २.६९.३ ॥

तो व्यथित आहे हे जाणून प्रिय बोलणाऱ्या मित्रांनी त्याचे दुःख दूर करण्यासाठी सभेत गप्पा सुरू केल्या.

2.69.4

वादयन्ति तथा शान्तिम् लासयन्ति अपि च अपरे ।
नाटकानि अपरे प्राहुर् हास्यानि विविधानि च ॥ २.६९.४ ॥

कोणी वाद्ये वाजवली, कोणी नृत्य करवले; इतरांनी नाटके सांगितली आणि विविध विनोदी प्रसंगही सांगितले.

2.69.5

स तैः महात्मा भरतः सखिभिः प्रिय वादिभिः ।
गोष्ठी हास्यानि कुर्वद्भिर् न प्राहृष्यत राघवः ॥ २.६९.५ ॥

ते प्रिय बोलणारे मित्र सभेत विनोद करत असतानाही महात्मा भरत आनंदित झाला नाही.

2.69.6

तम् अब्रवीत् प्रिय सखो भरतम् सखिभिर् वृतम् ।
सुहृद्भिः पर्युपासीनः किम् सखे न अनुमोदसे ॥ २.६९.६ ॥

मित्र आणि हितचिंतकांनी वेढलेल्या भरताला एक प्रिय मित्र म्हणाला, "मित्रा, तू आनंदित का नाहीस?"

2.69.7

एवम् ब्रुवाणम् सुहृदम् भरतः प्रत्युवाच ह ।
शृणु त्वम् यन् निमित्तम्मे दैन्यम् एतत् उपागतम् ॥ २.६९.७ ॥

असे बोलणाऱ्या मित्राला भरताने उत्तर दिले: माझ्यावर हे दैन्य ज्या कारणाने आले ते ऐक.

2.69.8

स्वप्ने पितरम् अद्राक्षम् मलिनम् मुक्त मूर्धजम् ।
पतन्तम् अद्रि शिखरात् कलुषे गोमये ह्रदे ॥ २.६९.८ ॥

स्वप्नात मी वडिलांना पाहिले: मलिन, मोकळ्या केसांचे, पर्वताच्या शिखरावरून अशुद्ध शेणाच्या डोहात पडत असलेले.

2.69.9

प्लवमानः च मे दृष्टः स तस्मिन् गोमय ह्रदे ।
पिबन्न् अन्जलिना तैलम् हसन्न् इव मुहुर् मुहुः ॥ २.६९.९ ॥

त्या शेणाच्या डोहात ते पोहत असलेले मला दिसले; ओंजळीने तेल पीत, जणू वारंवार हसत होते.

2.69.10

ततः तिलोदनम् भुक्त्वा पुनः पुनर् अधः शिराः ।
तैलेन अभ्यक्त सर्व अन्गः तैलम् एव अवगाहत ॥ २.६९.१० ॥

मग तिळाचा भात खाऊन, वारंवार डोके खाली करून, सर्वांगाला तेल लावून ते केवळ तेलातच डुबकी मारत होते.

2.69.11

स्वप्ने अपि सागरम् शुष्कम् चन्द्रम् च पतितम् भुवि ।
सहसा च अपि सम्शन्तम् ज्वलितम् जात वेदसम् ॥ २.६९.११ ॥

स्वप्नात समुद्र सुकलेला, चंद्र भूमीवर पडलेला मी पाहिला; आणि अचानक पेटलेला अग्नी विझलेला पाहिला.

2.69.12

औपवाह्यस्य नागस्य विषाणम् शकलीकृतम् ।
सहसा चापि सम्शान्तम् ज्वलितम् जातवेदसम् ॥ २.६९.१२ ॥

राजवाहन हत्तीचा दात तुकडे तुकडे झालेला मी पाहिला; आणि अचानक पेटलेला अग्नीही विझलेला पाहिला.

2.69.13

अवदीर्णाम् च पृथिवीम् शुष्कामः च विविधान् द्रुमान् ।
अहम् पश्यामि विध्वस्तान् सधूमामः चैव पार्वतान् ॥ २.६९.१३ ॥

मी पृथ्वी फाटलेली, विविध सुकलेले वृक्ष मोडलेले आणि पर्वत धुराने भरलेले पाहत आहे.

2.69.14

पीठे कार्ष्णायसे च एनम् निषण्णम् कृष्ण वाससम् ।
प्रहसन्ति स्म राजानम् प्रमदाः कृष्ण पिन्गलाः ॥ २.६९.१४ ॥

काळ्या लोखंडी आसनावर काळी वस्त्रे नेसून बसलेल्या या राजाकडे पाहून काळ्या व पिंगट वर्णाच्या स्त्रिया हसत होत्या.

2.69.15

त्वरमाणः च धर्म आत्मा रक्त माल्य अनुलेपनः ।
रथेन खर युक्तेन प्रयातः दक्षिणा मुखः ॥ २.६९.१५ ॥

धर्मात्मा तो लाल माळा व लेप धारण करून, गाढवे जुंपलेल्या रथातून घाईने दक्षिणेकडे निघाला.

2.69.16

प्रहसन्तीव राजानम् प्रमदा रक्तवासिनी ।
प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतासना ॥ २.६९.१६ ॥

राजाकडे पाहून हसत असलेली लाल वस्त्रे नेसलेली एक स्त्री मी पाहिली; ती विकृत आसनाची राक्षसी होती, (कोणाला तरी) ओढत नेत होती.

2.69.17

एवम् एतन् मया दृष्टम् इमाम् रात्रिम् भय आवहाम् ।
अहम् रामः अथ वा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥ २.६९.१७ ॥

या भयाण रात्री मी हे सर्व पाहिले आहे; मी मरेन, किंवा राम, किंवा राजा, किंवा लक्ष्मण मरेल.

2.69.18

नरः यानेन यः स्वप्ने खर युक्तेन याति हि ।
अचिरात् तस्य धूम अग्रम् चितायाम् सम्प्रदृश्यते ॥ २.६९.१८ ॥

स्वप्नात जो मनुष्य गाढवे जुंपलेल्या वाहनातून जातो, त्याच्या चितेवर लवकरच धुराचा शेंडा दिसेल.

2.69.19

एतन् निमित्तम् दीनो अहम् तन् न वः प्रतिपूजये ।
शुष्यति इव च मे कण्ठो न स्वस्थम् इव मे मनः ॥ २.६९.१९ ॥

या अशुभ चिन्हामुळे मी दुःखी आहे, म्हणून मी तुम्हाला उत्तर देत नाही. माझा घसा कोरडा पडल्यासारखा वाटतो आणि माझे मन स्थिर नाही.

2.69.20

न पश्यामि भयस्थानम् भयम् चैवोपधारये ।
भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे चाया चोपहता मम ॥ २.६९.२० ॥

भयाचे स्थान मला दिसत नाही, तरीही भय जाणवते. माझ्या स्वराचा सूर बिघडला आहे, आणि माझी कांतीही क्षीण झाली आहे.

जुगुप्सन्न् इव च आत्मानम् न च पश्यामि कारणम् ।
इमाम् हि दुह्स्वप्न गतिम् निशाम्य ताम् ।
अनेक रूपाम् अवितर्किताम् पुरा ।
भयम् महत् तद्द् हृदयान् न याति मे ।
विचिन्त्य राजानम् अचिन्त्य दर्शनम् ॥ २.६९.२१ ॥

मला स्वतःचीच घृणा वाटत आहे; त्याचे कारणही दिसत नाही. अनेक रूपांच्या, पूर्वी कधी न विचारलेल्या या दुःस्वप्नाची गती ऐकून ते मोठे भय माझ्या हृदयातून जात नाही. ज्यांचे दर्शन अचिंत्य आहे अशा राजाचा विचार करून—