वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.70.1
भरते ब्रुवति स्वप्नम् दूताः ते क्लान्त वाहनाः ।
प्रविश्य असह्य परिखम् रम्यम् राज गृहम् पुरम् ॥ २.७०.१ ॥
भरत स्वप्नाविषयी बोलत असतानाच थकलेल्या वाहनांसह ते दूत दुर्लंघ्य खंदकांनी वेढलेल्या सुंदर राजनगरात प्रविष्ट झाले.
2.70.2
समागम्य तु राज्ञा च राज पुत्रेण च अर्चिताः ।
राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तम् ऊचुर् भरतम् वचः ॥ २.७०.२ ॥
राजा व राजपुत्र यांची भेट घेऊन, त्यांनी सन्मानित केलेले दूत राजाचे पाय धरून भरताला हे शब्द म्हणाले.
2.70.3
पुरोहितः त्वा कुशलम् प्राह सर्वे च मन्त्रिणः ।
त्वरमाणः च निर्याहि कृत्यम् आत्ययिकम् त्वया ॥ २.७०.३ ॥
पुरोहित आणि सर्व मंत्र्यांनी तुझी खुशाली विचारून म्हटले: 'त्वरा कर आणि निघ; तुला एक तातडीचे कार्य करायचे आहे.'
2.70.4
इमानि च महार्हाणि वस्त्राण्याभरणानि च ।
प्रतिगृह्य विशालाक्ष मातुलस्य च दापय ॥ २.७०.४ ॥
हे विशालाक्षा, ही मौल्यवान वस्त्रे व अलंकार स्वीकारून तुझ्या मामाकडे पाठव.
2.70.5
अत्र विम्शति कोट्यः तु नृपतेर् मातुलस्य ते ।
दश कोट्यः तु सम्पूर्णाः तथैव च नृप आत्मज ॥ २.७०.५ ॥
येथे राजासाठी वीस कोटी आणि तुझ्या मामासाठी दहा कोटी पूर्ण आहेत; तसेच, हे राजपुत्रा.
2.70.6
प्रतिगृह्य च तत् सर्वम् स्वनुरक्तः सुहृज् जने ।
दूतान् उवाच भरतः कामैः सम्प्रतिपूज्य तान् ॥ २.७०.६ ॥
ते सर्व स्वीकारून, मित्रजनांवर प्रेम ठेवणाऱ्या भरताने इच्छित वस्तूंनी त्या दूतांचा उत्तम सत्कार करून त्यांना म्हटले.
2.70.7
कच्चित् सुकुशली राजा पिता दशरथो मम ।
कच्चिच् च अरागता रामे लक्ष्मणे वा महात्मनि ॥ २.७०.७ ॥
माझे पिता राजा दशरथ कुशल आहेत का? महात्मा राम आणि लक्ष्मण आरोग्यसंपन्न आहेत का?
2.70.8
आर्या च धर्म निरता धर्मज्ञा धर्म दर्शिनी ।
अरोगा च अपि कौसल्या माता रामस्य धीमतः ॥ २.७०.८ ॥
धर्मनिरत, धर्मज्ञ, धर्मदर्शिनी आर्या कौसल्या, बुद्धिमान रामाची माता, आरोग्यसंपन्न आहे का?
2.70.9
कच्चित् सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या ।
शत्रुघ्नस्य च वीरस्य सारोगा च अपि मध्यमा ॥ २.७०.९ ॥
लक्ष्मणाची माता धर्मज्ञ सुमित्रा आणि वीर शत्रुघ्नाची माता मध्यमा पूर्णपणे आरोग्यसंपन्न आहेत का?
2.70.10
आत्म कामा सदा चण्डी क्रोधना प्राज्ञ मानिनी ।
अरोगा च अपि कैकेयी माता मे किम् उवाच ह ॥ २.७०.१० ॥
नेहमी स्वेच्छाचारी, उग्र, क्रोधी, प्राज्ञ, अभिमानी माझी माता कैकेयी आरोग्यसंपन्न आहे का? तिने काय सांगितले?
2.70.11
एवम् उक्ताः तु ते दूता भरतेन महात्मना ।
ऊचुः सम्प्रश्रितम् वाक्यम् इदम् तम् भरतम् तदा ॥ २.७०.११ ॥
महात्मा भरताने असे विचारल्यावर ते दूत तेव्हा नम्रपणे भरताला हे वचन म्हणाले.
2.70.12
कुशलाः ते नर व्याघ्र येषाम् कुशलम् इच्चसि ।
श्रीश्च त्वाम् वृणुते पद्मा युज्यताम् चापि ते रकः ॥ २.७०.१२ ॥
हे नरव्याघ्रा, तू ज्यांचे कल्याण इच्छितोस ते कुशल आहेत; श्री आणि पद्मा तुला वरोत, तुझे ऐश्वर्यही तुला मिळो.
2.70.13
भरतः च अपि तान् दूतान् एवम् उक्तः अभ्यभाषत ।
आपृच्चे अहम् महा राजम् दूताः सम्त्वरयन्ति माम् ॥ २.७०.१३ ॥
त्या दूतांना असे सांगितल्यावर भरतानेही उत्तर दिले — "महाराजांचा निरोप घेतो; दूत मला घाई करत आहेत."
2.70.14
एवम् उक्त्वा तु तान् दूतान् भरतः पार्थिव आत्मजः ।
दूतैः सम्चोदितः वाक्यम् मातामहम् उवाच ह ॥ २.७०.१४ ॥
त्या दूतांना असे सांगून राजपुत्र भरत दूतांनी प्रेरित होऊन मातामहांना हे वचन म्हणाला.
2.70.15
राजन् पितुर् गमिष्यामि सकाशम् दूत चोदितः ।
पुनर् अपि अहम् एष्यामि यदा मे त्वम् स्मरिष्यसि ॥ २.७०.१५ ॥
"हे राजा! दूतांच्या प्रेरणेने मी पित्याजवळ जाईन. तुम्ही मला आठवाल तेव्हा मी पुन्हा येईन."
2.70.16
भरतेन एवम् उक्तः तु नृपो मातामहः तदा ।
तम् उवाच शुभम् वाक्यम् शिरस्य् आघ्राय राघवम् ॥ २.७०.१६ ॥
भरताने असे म्हटल्यावर, तेव्हा राजा मातामह राघवाचे (भरताचे) मस्तक हुंगून त्याला हे शुभ वचन म्हणाले.
2.70.17
गच्च तात अनुजाने त्वाम् कैकेयी सुप्रजाः त्वया ।
मातरम् कुशलम् ब्रूयाः पितरम् च परम् तप ॥ २.७०.१७ ॥
"जा, वत्सा! तुला अनुमती देतो. तुझ्यामुळे कैकेयी सुपुत्रवती आहे. मातेला कुशल सांग; पित्यालाही सांग, हे तपस्वी."
2.70.18
पुरोहितम् च कुशलम् ये च अन्ये द्विज सत्तमाः ।
तौ च तात महा इष्वासौ भ्रातरु राम लक्ष्मणौ ॥ २.७०.१८ ॥
"पुरोहितांना आणि इतर श्रेष्ठ ब्राह्मणांनाही कुशल सांग. वत्सा, त्या दोन महान धनुर्धर बंधूंना, राम आणि लक्ष्मणाला, (माझे कुशल सांग)."
2.70.19
तस्मै हस्ति उत्तमामः चित्रान् कम्बलान् अजिनानि च ।
अभिसत्कृत्य कैकेयो भरताय धनम् ददौ ॥ २.७०.१९ ॥
केकयराजाने आदराने भरताला उत्तम हत्ती, रंगीबेरंगी कांबळे व मृगचर्मे दिली आणि धन दिले.
2.70.20
रुक्म निष्क सहस्रे द्वे षोडश अश्व शतानि च ।
सत्कृत्य कैकेयी पुत्रम् केकयो धनम् आदिशत् ॥ २.७०.२० ॥
दोन हजार सुवर्णनिष्क आणि सोळाशे घोडे कैकेयीच्या पुत्राला आदराने देण्याची आज्ञा केकयराजाने दिली.
2.70.21
तथा अमात्यान् अभिप्रेतान् विश्वास्यामः च गुण अन्वितान् ।
ददाव् अश्व पतिः शीघ्रम् भरताय अनुयायिनः ॥ २.७०.२१ ॥
त्याचप्रमाणे अश्वपतीने प्रिय, विश्वासू व गुणवान अमात्य आणि अनुचर भरताला तत्काळ दिले.
2.70.22
ऐरावतान् ऐन्द्र शिरान् नागान् वै प्रिय दर्शनान् ।
खरान् शीघ्रान् सुसम्युक्तान् मातुलो अस्मै धनम् ददौ ॥ २.७०.२२ ॥
मामाने त्याला ऐरावतासारखे, इंद्राच्या हत्तीसारख्या मस्तकाचे, दिसायला सुंदर हत्ती आणि वेगवान, नीट जुंपलेली गाढवे धन म्हणून दिली.
2.70.23
अन्तः पुरे अतिसम्वृद्धान् व्याघ्र वीर्य बल अन्वितान् ।
दम्ष्ट्र आयुधान् महा कायान् शुनः च उपायनम् ददौ ॥ २.७०.२३ ॥
अंतःपुरात चांगले वाढवलेले, वाघाचे वीर्य व बल असलेले, सुळे हेच शस्त्र असलेले, मोठ्या शरीराचे कुत्रेही भेट म्हणून दिले.
2.70.24
स मातामहम् आपृच्च्य मातुलम् च युधा जितम् ।
रथम् आरुह्य भरतः शत्रुघ्न सहितः ययौ ॥ २.७०.२४ ॥
भरताने आजोबा व मामा युधाजित यांचा निरोप घेऊन रथावर आरूढ होऊन शत्रुघ्नासह प्रयाण केले.
2.70.25
बभूव ह्यस्य हृदते चिन्ता सुमहती तदा ।
त्वरया चापि दूतानाम् स्वप्नस्यापि च दर्शनात् ॥ २.७०.२५ ॥
तेव्हा त्याच्या हृदयात मोठी चिंता निर्माण झाली, दूतांच्या घाईमुळे आणि स्वप्न पाहिल्यामुळेही.
2.70.26
स स्ववेश्माभ्यतिक्रम्य नरनागश्वसम्वृतम् ।
प्रपेदे सुमहच्छ्रीमान् राजमार्गमनुत्तमम् ॥ २.७०.२६ ॥
तो आपल्या निवासस्थानातून बाहेर पडून, माणसे, हत्ती आणि घोड्यांनी वेढलेल्या उत्तम राजमार्गावर गेला.
2.70.27
अभ्यतीत्य ततोऽपश्यदन्तः पुरमुदारधीः ।
ततस्तद्भरतः श्रीमानाविवेशानिवारितः ॥ २.७०.२७ ॥
पुढे जाऊन उदारबुद्धी त्याने अंतःपुर पाहिले; मग तो तेजस्वी भरत कोणीही अडवले नसताना आत शिरला.
2.70.28
स माता महमापृच्च्य मातुलम् च युधाजितम् ।
रथमारुह्य भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ २.७०.२८ ॥
मातामह आणि मामा युधाजित यांचा निरोप घेऊन, रथावर आरूढ होऊन भरत शत्रुघ्नासह निघाला.
2.70.29
रथान् मण्डल चक्रामः च योजयित्वा परः शतम् ।
उष्ट्र गो अश्व खरैः भृत्या भरतम् यान्तम् अन्वयुः ॥ २.७०.२९ ॥
शंभराहून अधिक रथ आणि गोलचक्र गाड्या जुंपून, उंट, गायी, घोडे व गाढवांसह सेवक निघालेल्या भरताच्या मागे गेले.
2.70.30
बलेन गुप्तः भरतः महात्मा ।
सह आर्यकस्य आत्म समैः अमात्यैः ।
आदाय शत्रुघ्नम् अपेत शत्रुर् ।
गृहात् ययौ सिद्धैव इन्द्र लोकात् ॥ २.७०.३० ॥
सैन्याने संरक्षित महात्मा भरत, आर्यकासह, आपल्या बरोबरीच्या अमात्यांसह, शत्रुघ्नाला घेऊन, शत्रुरहित होऊन घरातून निघाला; जणू सिद्ध इंद्रलोकातून जात आहेत.