ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.74.1
ताम् तथा गर्हयित्वा तु मातरम् भरतः तदा ।
रोषेण महता आविष्टः पुनर् एव अब्रवीद् वचः ॥ २.७४.१ ॥
ଏହିପରି ମାତାଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି ଭରତ ତବେ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ପୁଣି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.74.2
राज्यात् भ्रम्शस्व कैकेयि नृशम्से दुष्ट चारिणि ।
परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतम् रुदती भव ॥ २.७४.२ ॥
ହେ କୈକେୟୀ, ରାଜ୍ୟରୁ ଖସିପଡ! ହେ ନିଷ୍ଠୁରା, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣକାରିଣୀ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତା, ମୃତ ପରି କାନ୍ଦି ରହ ନାହିଁ।
2.74.3
किम् नु ते अदूषयद् राजा रामः वा भृश धार्मिकः ।
ययोः मृत्युर् विवासः च त्वत् कृते तुल्यम् आगतौ ॥ २.७४.३ ॥
ରାଜା କିମ୍ବା ଅତି ଧାର୍ମିକ ରାମ ତୁମର କ'ଣ ଅପକାର କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ତୁମ ହେତୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବନବାସ ସମାନଭାବେ ଆସିଲା?
2.74.4
भ्रूणहत्याम् असि प्राप्ता कुलस्य अस्य विनाशनात् ।
कैकेयि नरकम् गच्च मा च भर्तुः सलोकताम् ॥ २.७४.४ ॥
ଏହି କୁଳର ବିନାଶ ହେତୁ ତୁମେ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାର ପାପ ପାଇଛ। ହେ କୈକେୟୀ, ନରକକୁ ଯାଅ; ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଲୋକ ପାଅ ନାହିଁ।
2.74.5
यत्त्वया हीदृशम् पापम् कृतम् घोरेण कर्मणा ।
सर्वलोकप्रियम् हित्वा ममाप्यापादितम् भयम् ॥ २.७४.५ ॥
ଭୟଙ୍କର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏପରି ପାପ କରିଛ; ସର୍ବଲୋକପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।
2.74.6
त्वत् कृते मे पिता वृत्तः रामः च अरण्यम् आश्रितः ।
अयशो जीव लोके च त्वया अहम् प्रतिपादितः ॥ २.७४.६ ॥
ତୁମ ହେତୁ ମୋ ପିତା ପରଲୋକ ଗଲେ; ରାମ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଜଗତରେ ଅପଯଶ ସହିତ ଜୀବନ ଧରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା।
2.74.7
मातृ रूपे मम अमित्रे नृशम्से राज्य कामुके ।
न ते अहम् अभिभाष्यो अस्मि दुर्वृत्ते पति घातिनि ॥ २.७४.७ ॥
ମାତାଙ୍କ ରୂପରେ ଥିବା ମୋର ଶତ୍ରୁ, କ୍ରୂର, ରାଜ୍ୟଲୋଭୀ! ଦୁରାଚାରିଣୀ, ପତିଘାତିନୀ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ କଥା ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
2.74.8
कौसल्या च सुमित्रा च याः च अन्या मम मातरः ।
दुह्खेन महता आविष्टाः त्वाम् प्राप्य कुल दूषिणीम् ॥ २.७४.८ ॥
କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା ଏବଂ ମୋର ଅନ୍ୟ ମାତାମାନେ ମହାଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ; କୁଳ ଦୂଷିତକାରିଣୀ ତୁମକୁ ପାଇ।
2.74.9
न त्वम् अश्व पतेः कन्या धर्म राजस्य धीमतः ।
राक्षसी तत्र जाता असि कुल प्रध्वम्सिनी पितुः ॥ २.७४.९ ॥
ତୁମେ ଅଶ୍ୱପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ନୁହଁ, ଧର୍ମରାଜ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ନୁହଁ; ସେଠାରେ ତୁମେ ରାକ୍ଷସୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ପିତାଙ୍କ କୁଳ ନାଶକାରିଣୀ।
2.74.10
यत् त्वया धार्मिको रामः नित्यम् सत्य परायणः ।
वनम् प्रस्थापितः दुह्खात् पिता च त्रिदिवम् गतः ॥ २.७४.१० ॥
ଧାର୍ମିକ ଓ ସଦା ସତ୍ୟପରାୟଣ ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ ବନକୁ ପଠାଇଛ; ଦୁଃଖରେ ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
2.74.11
यत् प्रधाना असि तत् पापम् मयि पित्रा विना कृते ।
भ्रातृभ्याम् च परित्यक्ते सर्व लोकस्य च अप्रिये ॥ २.७४.११ ॥
ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରଧାନା ଥିବାରୁ, ପିତା ବିନା କରାଯାଇଥିବା ସେ ପାପ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି; ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ ସମଗ୍ର ଜଗତର ଅପ୍ରିୟ ହୋଇଛି।
2.74.12
कौसल्याम् धर्म सम्युक्ताम् वियुक्ताम् पाप निश्चये ।
कृत्वा कम् प्राप्स्यसे तु अद्य लोकम् निरय गामिनी ॥ २.७४.१२ ॥
ଧର୍ମଯୁକ୍ତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପାପସଂକଳ୍ପରେ ବିୟୁକ୍ତ କରି, ତୁମେ ଏବେ କେଉଁ ଲୋକ ପାଇବ, ନରକଗାମିନୀ?
2.74.13
किम् न अवबुध्यसे क्रूरे नियतम् बन्धु सम्श्रयम् ।
ज्येष्ठम् पितृ समम् रामम् कौसल्याय आत्म सम्भवम् ॥ २.७४.१३ ॥
ହେ କ୍ରୂରା, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପିତାସମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଏହା କ'ଣ ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ?
2.74.14
अन्ग प्रत्यन्गजः पुत्रः हृदयाच् च अपि जायते ।
तस्मात् प्रियतरः मातुः प्रियत्वान् न तु बान्धवः ॥ २.७४.१४ ॥
ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରୁ ଜାତ ପୁତ୍ର ହୃଦୟରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ; ତେଣୁ ସେ ମାତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସ୍ନେହ ହେତୁ, କେବଳ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ।
2.74.15
अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभिः सुर सम्मता ।
वहमानौ ददर्श उर्व्याम् पुत्रौ विगत चेतसौ ॥ २.७४.१५ ॥
ଏକଦା ଧର୍ମଜ୍ଞା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତା ସୁରଭି, ଭାର ବହୁଥିବା ଓ ଅଚେତ ହୋଇଥିବା ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖିଲେ।
2.74.16
ताव् अर्ध दिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ मही तले ।
रुरोद पुत्र शोकेन बाष्प पर्याकुल ईक्षणा ॥ २.७४.१६ ॥
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପୁତ୍ରଶୋକରେ କାନ୍ଦିଲେ; ଲୁହରେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଭରିଗଲା।
2.74.17
अधस्तात् व्रजतः तस्याः सुर राज्ञो महात्मनः ।
बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्माः सुरभि गन्धिनः ॥ २.७४.१७ ॥
ତଳୁ ଗଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ ସେହି ମହାତ୍ମା ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରେ ସୁରଭିର ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା।
2.74.18
इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातम् तम् स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम् ।
सुरभिम् मन्यते दृष्ट्वा भूयसीम् ताम् सुरेश्वरः ॥ २.७४.१८ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶରୀରରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୁଣ୍ୟଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଲୁହ ବିନ୍ଦୁକୁ ଦେଖି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସୁରଭିର ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
2.74.19
निरीक्समाणः शक्रस्ताम् ददर्श सुरभिम् स्थिताम् ।
आकाशे विष्ठिताम् दीनाम् रुदतीम् भृशदुःखिताम् ॥ २.७४.१९ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଦେଖିଲେ — ଆକାଶରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ଦୀନ, କାନ୍ଦୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ସୁରଭିଙ୍କୁ।
2.74.20
ताम् दृष्ट्वा शोक सम्तप्ताम् वज्र पाणिर् यशस्विनीम् ।
इन्द्रः प्रान्जलिर् उद्विग्नः सुर राजो अब्रवीद् वचः ॥ २.७४.२० ॥
ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ସେହି ଯଶସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ହାତ ଯୋଡ଼ି ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଦେବରାଜ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.74.21
भयम् कच्चिन् न च अस्मासु कुतश्चित् विद्यते महत् ।
कुतः निमित्तः शोकः ते ब्रूहि सर्व हित एषिणि ॥ २.७४.२१ ॥
ଆମକୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଅଛି କି? ତୁମ ଶୋକର କାରଣ କ'ଣ? ହେ ସର୍ବହିତେଚ୍ଛୁ, କୁହ।
2.74.22
एवम् उक्ता तु सुरभिः सुर राजेन धीमता ।
पत्युवाच ततः धीरा वाक्यम् वाक्य विशारदा ॥ २.७४.२२ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବରାଜ ଏହିପରି କହିବାରୁ, ବାକ୍ୟନିପୁଣା ଧୀରା ସୁରଭି ତା'ପରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
2.74.23
शान्तम् पातम् न वः किम्चित् कुतश्चित् अमर अधिप ।
अहम् तु मग्नौ शोचामि स्व पुत्रौ विषमे स्थितौ ॥ २.७४.२३ ॥
ହେ ଅମରାଧିପ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ସ୍ଥାନରୁ କୌଣସି ପତନ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ବିଷମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମୋ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ଶୋକ କରୁଛି।
2.74.24
एतौ दृष्ट्वा कृषौ दीनौ सूर्य रश्मि प्रतापिनौ ।
अर्ध्यमानौ बली वर्दौ कर्षकेण सुर अधिप ॥ २.७४.२४ ॥
ହେ ସୁରାଧିପ, ଏହି ଦୁଇଙ୍କୁ ଦେଖ — ହଳ ଟାଣିବାରେ କୃଶ, ଦୀନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ତପ୍ତ, ବଳବାନ ଦୁଇ ବୃଷଭ କୃଷକ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି।
2.74.25
मम कायात् प्रसूतौ हि दुह्खितौ भार पीडितौ ।
यौ दृष्ट्वा परितप्ये अहम् न अस्ति पुत्र समः प्रियः ॥ २.७४.२५ ॥
ମୋ ଶରୀରରୁ ଜନ୍ମିତ ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭାରରେ ପୀଡ଼ିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ସନ୍ତାପିତ ହେଉଛି; ପୁତ୍ର ସମାନ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ।
2.74.26
यस्याः पुत्र सहस्त्रैस्तु कृत्स्नम् व्याप्तमिदम् जगत् ।
ताम् दृष्ट्वा रुदतीम् शक्रो न सुतान्मन्यते परम् ॥ २.७४.२६ ॥
ଯାହାର ହଜାର ପୁତ୍ରରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାହାକୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତାହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
2.74.27
सदाऽप्रतिमवृत्ताया लोकधारणकाम्यया ।
श्रीमत्या गुणनित्यायाः स्वभावपरिचेष्टया ॥ २.७४.२७ ॥
ଯାହାର ଆଚରଣ ସଦା ଅନୁପମ, ଯେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଯେ ଶ୍ରୀମତୀ ଓ ସଦା ଗୁଣବତୀ, ଏବଂ ଯାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଚେଷ୍ଟା ଶୁଭ।
2.74.28
यस्याः पुत्रसहस्राणि सापि शोचै कामधुक् ।
किम् पुनर् या विना रामम् कौसल्या वर्तयिष्यति ॥ २.७४.२८ ॥
ଯାହାର ହଜାର ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେ କାମଧେନୁ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରେ; ତେବେ ରାମଙ୍କ ବିନା କୌଶଲ୍ୟା କିପରି ବଞ୍ଚିବେ?
2.74.29
एक पुत्रा च साध्वी च विवत्सा इयम् त्वया कृता ।
तस्मात् त्वम् सततम् दुह्खम् प्रेत्य च इह च लप्स्यसे ॥ २.७४.२९ ॥
ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ରବତୀ ଓ ସାଧ୍ୱୀ ଏହି ନାରୀକୁ ତୁମେ ବତ୍ସହୀନ ଗାଈ କରିଦେଇଛ। ତେଣୁ ତୁମେ ସର୍ବଦା ଏ ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ପାଇବ।
2.74.30
अहम् हि अपचितिम् भ्रातुः पितुः च सकलाम् इमाम् ।
वर्धनम् यशसः च अपि करिष्यामि न सम्शयः ॥ २.७४.३० ॥
ମୁଁ ଭାଇ ଓ ପିତାଙ୍କର ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି, ଏବଂ ଯଶକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଇବି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
2.74.31
आनाययित्वा तनयम् कौसल्याया महा द्युतिम् ।
स्वयम् एव प्रवेक्ष्यामि वनम् मुनि निषेवितम् ॥ २.७४.३१ ॥
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ସେବିତ ବନରେ ମୁଁ ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
2.74.32
न ह्यहम् पापसम्कल्पे पापे पापम् त्वया कृतम् ।
शक्तो धारयितुम् पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः ॥ २.७४.३२ ॥
ହେ ପାପସଂକଳ୍ପା, ହେ ପାପିନୀ, ତୁମେ କରିଥିବା ପାପ ମୁଁ ବହିପାରିବି ନାହିଁ; ଅଶ୍ରୁରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠ ପୌରଜନ ମୋତେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
2.74.33
सा त्वमग्निम् प्रविश वा स्वयम् वा दण्डकान्विश ।
रज्जुम् बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम् ॥ २.७४.३३ ॥
ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କର, କିମ୍ବା ନିଜେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ଗଳାରେ ଦଉଡି ବାନ୍ଧ; ତୁମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
2.74.34
अहमप्यवनिम् प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे ।
कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः ॥ २.७४.३४ ॥
ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହେବି ଏବଂ ବନବାସ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାପ ଦୂର ହେବ।
2.74.35
पपात भुवि सम्क्रुद्धो निह्श्वसन्न् इव पन्नगः ॥ २.७४.३५ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଫୁସ୍ ଫୁସ୍ କରୁଥିବା ସାପ ପରି ସେ ଭୂମିରେ ଖସି ପଡ଼ିଲା।
2.74.36
सम्रक्त नेत्रः शिथिल अम्बरः तदा ।
विधूत सर्व आभरणः परम्तपः ।
बभूव भूमौ पतितः नृप आत्मजः ।
शची पतेः केतुर् इव उत्सव क्षये ॥ २.७४.३६ ॥
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି, ଶିଥିଳ ବସ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ଶତ୍ରୁତାପନ ସେ ରାଜକୁମାର ଭୂମିରେ ଖସି ପଡ଼ିଲେ; ଉତ୍ସବ ଶେଷରେ ଶଚୀପତିଙ୍କ ଧ୍ୱଜା ପଡ଼ିବା ପରି।