ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.74.1
ताम् तथा गर्हयित्वा तु मातरम् भरतः तदा ।
रोषेण महता आविष्टः पुनर् एव अब्रवीद् वचः ॥ २.७४.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ ਭਰਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
2.74.2
राज्यात् भ्रम्शस्व कैकेयि नृशम्से दुष्ट चारिणि ।
परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतम् रुदती भव ॥ २.७४.२ ॥
ਕੈਕੇਈ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾ! ਹੇ ਜ਼ਾਲਮ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀ, ਧਰਮ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਹੋਈ, ਮਰੀ ਵਾਂਗ ਰੋਂਦੀ ਨਾ ਰਹਿ।
2.74.3
किम् नु ते अदूषयद् राजा रामः वा भृश धार्मिकः ।
ययोः मृत्युर् विवासः च त्वत् कृते तुल्यम् आगतौ ॥ २.७४.३ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਾਂ ਅਤਿ ਧਰਮੀ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਅਤੇ ਬਨਵਾਸ ਬਰਾਬਰ ਆ ਪਏ?
2.74.4
भ्रूणहत्याम् असि प्राप्ता कुलस्य अस्य विनाशनात् ।
कैकेयि नरकम् गच्च मा च भर्तुः सलोकताम् ॥ २.७४.४ ॥
ਇਸ ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਭਰੂਣਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾ; ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾ ਪਾਵੀਂ।
2.74.5
यत्त्वया हीदृशम् पापम् कृतम् घोरेण कर्मणा ।
सर्वलोकप्रियम् हित्वा ममाप्यापादितम् भयम् ॥ २.७४.५ ॥
ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
2.74.6
त्वत् कृते मे पिता वृत्तः रामः च अरण्यम् आश्रितः ।
अयशो जीव लोके च त्वया अहम् प्रतिपादितः ॥ २.७४.६ ॥
ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਚਲ ਬਸੇ; ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਨਾਮੀ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2.74.7
मातृ रूपे मम अमित्रे नृशम्से राज्य कामुके ।
न ते अहम् अभिभाष्यो अस्मि दुर्वृत्ते पति घातिनि ॥ २.७४.७ ॥
ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਵੈਰਨ, ਕਰੂਰ, ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ! ਦੁਰਾਚਾਰਨੀ, ਪਤੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆਰਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
2.74.8
कौसल्या च सुमित्रा च याः च अन्या मम मातरः ।
दुह्खेन महता आविष्टाः त्वाम् प्राप्य कुल दूषिणीम् ॥ २.७४.८ ॥
ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ, ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ; ਕੁਲ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ।
2.74.9
न त्वम् अश्व पतेः कन्या धर्म राजस्य धीमतः ।
राक्षसी तत्र जाता असि कुल प्रध्वम्सिनी पितुः ॥ २.७४.९ ॥
ਤੂੰ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਨਹੀਂ, ਧਰਮਰਾਜ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮੀ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।
2.74.10
यत् त्वया धार्मिको रामः नित्यम् सत्य परायणः ।
वनम् प्रस्थापितः दुह्खात् पिता च त्रिदिवम् गतः ॥ २.७४.१० ॥
ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬਨ ਭੇਜਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਗਏ।
2.74.11
यत् प्रधाना असि तत् पापम् मयि पित्रा विना कृते ।
भ्रातृभ्याम् च परित्यक्ते सर्व लोकस्य च अप्रिये ॥ २.७४.११ ॥
ਤੂੰ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਉਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈ; ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਣਿਆ ਹਾਂ।
2.74.12
कौसल्याम् धर्म सम्युक्ताम् वियुक्ताम् पाप निश्चये ।
कृत्वा कम् प्राप्स्यसे तु अद्य लोकम् निरय गामिनी ॥ २.७४.१२ ॥
ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜ ਕੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਲੋਕ ਪਾਏਂਗੀ, ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀਏ?
2.74.13
किम् न अवबुध्यसे क्रूरे नियतम् बन्धु सम्श्रयम् ।
ज्येष्ठम् पितृ समम् रामम् कौसल्याय आत्म सम्भवम् ॥ २.७४.१३ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰੂਰ ਇਸਤਰੀ, ਕੌਸਲਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਉਸੇ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ?
2.74.14
अन्ग प्रत्यन्गजः पुत्रः हृदयाच् च अपि जायते ।
तस्मात् प्रियतरः मातुः प्रियत्वान् न तु बान्धवः ॥ २.७४.१४ ॥
ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਵੀ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ।
2.74.15
अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभिः सुर सम्मता ।
वहमानौ ददर्श उर्व्याम् पुत्रौ विगत चेतसौ ॥ २.७४.१५ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀ ਗਈ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖੇ।
2.74.16
ताव् अर्ध दिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ मही तले ।
रुरोद पुत्र शोकेन बाष्प पर्याकुल ईक्षणा ॥ २.७४.१६ ॥
ਦੁਪਹਿਰੇ ਥੱਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਰੋਈ; ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ।
2.74.17
अधस्तात् व्रजतः तस्याः सुर राज्ञो महात्मनः ।
बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्माः सुरभि गन्धिनः ॥ २.७४.१७ ॥
ਹੇਠੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਰੀਕ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ।
2.74.18
इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातम् तम् स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम् ।
सुरभिम् मन्यते दृष्ट्वा भूयसीम् ताम् सुरेश्वरः ॥ २.७४.१८ ॥
ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪੁੰਨ-ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਭੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਸਮਝਿਆ।
2.74.19
निरीक्समाणः शक्रस्ताम् ददर्श सुरभिम् स्थिताम् ।
आकाशे विष्ठिताम् दीनाम् रुदतीम् भृशदुःखिताम् ॥ २.७४.१९ ॥
ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ — ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ, ਦੀਨ, ਰੋਂਦੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੁਰਭਿ ਨੂੰ।
2.74.20
ताम् दृष्ट्वा शोक सम्तप्ताम् वज्र पाणिर् यशस्विनीम् ।
इन्द्रः प्रान्जलिर् उद्विग्नः सुर राजो अब्रवीद् वचः ॥ २.७४.२० ॥
ਸੋਕ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਉਸ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਜ੍ਰ ਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.74.21
भयम् कच्चिन् न च अस्मासु कुतश्चित् विद्यते महत् ।
कुतः निमित्तः शोकः ते ब्रूहि सर्व हित एषिणि ॥ २.७४.२१ ॥
ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਸੋਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੱਸ।
2.74.22
एवम् उक्ता तु सुरभिः सुर राजेन धीमता ।
पत्युवाच ततः धीरा वाक्यम् वाक्य विशारदा ॥ २.७४.२२ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਧੀਰ ਸੁਰਭਿ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.74.23
शान्तम् पातम् न वः किम्चित् कुतश्चित् अमर अधिप ।
अहम् तु मग्नौ शोचामि स्व पुत्रौ विषमे स्थितौ ॥ २.७४.२३ ॥
ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਪਤਨ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਮ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
2.74.24
एतौ दृष्ट्वा कृषौ दीनौ सूर्य रश्मि प्रतापिनौ ।
अर्ध्यमानौ बली वर्दौ कर्षकेण सुर अधिप ॥ २.७४.२४ ॥
ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ — ਹਲ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੀਨ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤਪੇ, ਤਕੜੇ ਦੋ ਬਲਦ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
2.74.25
मम कायात् प्रसूतौ हि दुह्खितौ भार पीडितौ ।
यौ दृष्ट्वा परितप्ये अहम् न अस्ति पुत्र समः प्रियः ॥ २.७४.२५ ॥
ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਬੋਝ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸੰਤਾਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
2.74.26
यस्याः पुत्र सहस्त्रैस्तु कृत्स्नम् व्याप्तमिदम् जगत् ।
ताम् दृष्ट्वा रुदतीम् शक्रो न सुतान्मन्यते परम् ॥ २.७४.२६ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
2.74.27
सदाऽप्रतिमवृत्ताया लोकधारणकाम्यया ।
श्रीमत्या गुणनित्यायाः स्वभावपरिचेष्टया ॥ २.७४.२७ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਆਚਰਣ ਸਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਗੁਣਵਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਚਾਲ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।
2.74.28
यस्याः पुत्रसहस्राणि सापि शोचै कामधुक् ।
किम् पुनर् या विना रामम् कौसल्या वर्तयिष्यति ॥ २.७४.२८ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਮਧੇਨੂ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇਗੀ?
2.74.29
एक पुत्रा च साध्वी च विवत्सा इयम् त्वया कृता ।
तस्मात् त्वम् सततम् दुह्खम् प्रेत्य च इह च लप्स्यसे ॥ २.७४.२९ ॥
ਇੱਕੋ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਧਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੱਛੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਗਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਦਾ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪਾਵੇਂਗੀ।
2.74.30
अहम् हि अपचितिम् भ्रातुः पितुः च सकलाम् इमाम् ।
वर्धनम् यशसः च अपि करिष्यामि न सम्शयः ॥ २.७४.३० ॥
ਮੈਂ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇਹ ਪੂਰਾ ਆਦਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਵਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
2.74.31
आनाययित्वा तनयम् कौसल्याया महा द्युतिम् ।
स्वयम् एव प्रवेक्ष्यामि वनम् मुनि निषेवितम् ॥ २.७४.३१ ॥
ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਵਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
2.74.32
न ह्यहम् पापसम्कल्पे पापे पापम् त्वया कृतम् ।
शक्तो धारयितुम् पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः ॥ २.७४.३२ ॥
ਹੇ ਪਾਪ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੀਏ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਮੈਂ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ ਪੁਰਵਾਸੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।
2.74.33
सा त्वमग्निम् प्रविश वा स्वयम् वा दण्डकान्विश ।
रज्जुम् बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम् ॥ २.७४.३३ ॥
ਤੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਜਾਂ ਆਪ ਦੰਡਕ ਬਣ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾ, ਜਾਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈ; ਤੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।
2.74.34
अहमप्यवनिम् प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे ।
कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः ॥ २.७४.३४ ॥
ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਰਤਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੋਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਬਨਵਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਧੋ ਲਵਾਂਗਾ।
2.74.35
पपात भुवि सम्क्रुद्धो निह्श्वसन्न् इव पन्नगः ॥ २.७४.३५ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਫੁੰਕਾਰੇ ਮਾਰਦੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
2.74.36
सम्रक्त नेत्रः शिथिल अम्बरः तदा ।
विधूत सर्व आभरणः परम्तपः ।
बभूव भूमौ पतितः नृप आत्मजः ।
शची पतेः केतुर् इव उत्सव क्षये ॥ २.७४.३६ ॥
ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਢਿੱਲੇ ਵਸਤਰ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਝੜ ਚੁੱਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਉਤਸਵ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਦੀ ਧਵਜਾ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ।