والمیکی رامائن · سرگ 2.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.74.1
ताम् तथा गर्हयित्वा तु मातरम् भरतः तदा ।
रोषेण महता आविष्टः पुनर् एव अब्रवीद् वचः ॥ २.७४.१ ॥
اس طرح ماں کو ملامت کر کے بھرت نے اس وقت شدید غصے سے بھر کر پھر یہ الفاظ کہے۔
2.74.2
राज्यात् भ्रम्शस्व कैकेयि नृशम्से दुष्ट चारिणि ।
परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतम् रुदती भव ॥ २.७४.२ ॥
اے کیکئی، سلطنت سے گر جا! اے ظالم، بدکردار عورت، دھرم سے ترک کی ہوئی، مردے کی طرح روتی نہ رہ۔
2.74.3
किम् नु ते अदूषयद् राजा रामः वा भृश धार्मिकः ।
ययोः मृत्युर् विवासः च त्वत् कृते तुल्यम् आगतौ ॥ २.७४.३ ॥
بادشاہ یا نہایت دھارمک رام نے تیرا کیا بگاڑا تھا، جن پر تیری وجہ سے موت اور جلاوطنی یکساں آ پڑی؟
2.74.4
भ्रूणहत्याम् असि प्राप्ता कुलस्य अस्य विनाशनात् ।
कैकेयि नरकम् गच्च मा च भर्तुः सलोकताम् ॥ २.७४.४ ॥
اس خاندان کی تباہی کے باعث تو نے بھرون ہتیا کا پاپ حاصل کیا ہے۔ اے کیکئی، جہنم میں جا، اور اپنے شوہر کے عالم کو نہ پا۔
2.74.5
यत्त्वया हीदृशम् पापम् कृतम् घोरेण कर्मणा ।
सर्वलोकप्रियम् हित्वा ममाप्यापादितम् भयम् ॥ २.७४.५ ॥
تو نے ہولناک عمل سے ایسا گناہ کیا ہے؛ سب لوگوں کے محبوب رام کو چھوڑ کر مجھے بھی خوف میں ڈال دیا ہے۔
2.74.6
त्वत् कृते मे पिता वृत्तः रामः च अरण्यम् आश्रितः ।
अयशो जीव लोके च त्वया अहम् प्रतिपादितः ॥ २.७४.६ ॥
تیری وجہ سے میرے والد وفات پا گئے اور رام جنگل میں جا بسے۔ تیری ہی وجہ سے مجھے دنیا میں بدنامی کے ساتھ جینا پڑا۔
2.74.7
मातृ रूपे मम अमित्रे नृशम्से राज्य कामुके ।
न ते अहम् अभिभाष्यो अस्मि दुर्वृत्ते पति घातिनि ॥ २.७४.७ ॥
ماں کی شکل میں میری دشمن، ظالم، سلطنت کی خواہش رکھنے والی! بد کردار، شوہر کی قاتل، میں تجھ سے بات کرنے کے لائق نہیں ہوں۔
2.74.8
कौसल्या च सुमित्रा च याः च अन्या मम मातरः ।
दुह्खेन महता आविष्टाः त्वाम् प्राप्य कुल दूषिणीम् ॥ २.७४.८ ॥
کوسلیا، سمترا اور میری دوسری مائیں بڑے غم سے نڈھال ہیں؛ خاندان کو آلودہ کرنے والی تجھے پا کر۔
2.74.9
न त्वम् अश्व पतेः कन्या धर्म राजस्य धीमतः ।
राक्षसी तत्र जाता असि कुल प्रध्वम्सिनी पितुः ॥ २.७४.९ ॥
تو اشوپتی کی بیٹی نہیں ہے، نہ ہی دھرم راج اور دانا بادشاہ کی بیٹی ہے؛ وہاں تو راکشسی ہو کر پیدا ہوئی ہے، اپنے باپ کے خاندان کو تباہ کرنے والی۔
2.74.10
यत् त्वया धार्मिको रामः नित्यम् सत्य परायणः ।
वनम् प्रस्थापितः दुह्खात् पिता च त्रिदिवम् गतः ॥ २.७४.१० ॥
تو نے دھرم والے اور ہمیشہ سچ پر قائم رام کو جنگل بھیجا، اور غم سے باپ سورگ کو چلے گئے۔
2.74.11
यत् प्रधाना असि तत् पापम् मयि पित्रा विना कृते ।
भ्रातृभ्याम् च परित्यक्ते सर्व लोकस्य च अप्रिये ॥ २.७४.११ ॥
چونکہ تو ہی اصل ہے، باپ کے بغیر کیا گیا وہ گناہ مجھ پر آ پڑا ہے؛ دونوں بھائیوں سے چھوڑا ہوا اور سارے جہان کا نا پسندیدہ بنا ہوا۔
2.74.12
कौसल्याम् धर्म सम्युक्ताम् वियुक्ताम् पाप निश्चये ।
कृत्वा कम् प्राप्स्यसे तु अद्य लोकम् निरय गामिनी ॥ २.७४.१२ ॥
دھرم سے جڑی کوسلیا کو گناہ کے ارادے سے جدا کر کے، اب تو کون سا لوک پائے گی، اے جہنم کو جانے والی؟
2.74.13
किम् न अवबुध्यसे क्रूरे नियतम् बन्धु सम्श्रयम् ।
ज्येष्ठम् पितृ समम् रामम् कौसल्याय आत्म सम्भवम् ॥ २.७४.१३ ॥
اے ظالم عورت، کیا تو نہیں سمجھتی کہ کوشلیا کا سہارا، باپ کے برابر بڑا بیٹا رام، اسی کے اپنے وجود سے پیدا ہوا ہے؟
2.74.14
अन्ग प्रत्यन्गजः पुत्रः हृदयाच् च अपि जायते ।
तस्मात् प्रियतरः मातुः प्रियत्वान् न तु बान्धवः ॥ २.७४.१४ ॥
اعضاء و ذیلی اعضاء سے پیدا ہونے والا بیٹا دل سے بھی جنم لیتا ہے؛ اس لیے وہ ماں کو زیادہ پیارا ہوتا ہے، محبت کے سبب، محض رشتہ دار ہونے کے باعث نہیں۔
2.74.15
अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभिः सुर सम्मता ।
वहमानौ ददर्श उर्व्याम् पुत्रौ विगत चेतसौ ॥ २.७४.१५ ॥
ایک بار دھرم کو جاننے والی، دیوتاؤں کی محترم سُربھی نے زمین پر بوجھ اٹھائے بے ہوش اپنے دو بیٹوں کو دیکھا۔
2.74.16
ताव् अर्ध दिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ मही तले ।
रुरोद पुत्र शोकेन बाष्प पर्याकुल ईक्षणा ॥ २.७४.१६ ॥
دوپہر کے وقت تھک کر زمین پر پڑے دونوں بیٹوں کو دیکھ کر وہ بیٹوں کے غم میں رو پڑی؛ آنسوؤں سے اس کی آنکھیں بھر آئیں۔
2.74.17
अधस्तात् व्रजतः तस्याः सुर राज्ञो महात्मनः ।
बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्माः सुरभि गन्धिनः ॥ २.७४.१७ ॥
نیچے سے گزرتے ہوئے اس مہاتما دیوراج اِندر کے جسم پر سُربھی کی خوشبو والی باریک بوندیں گریں۔
2.74.18
इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातम् तम् स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम् ।
सुरभिम् मन्यते दृष्ट्वा भूयसीम् ताम् सुरेश्वरः ॥ २.७४.१८ ॥
اندر نے اپنے جسم پر گرے ان پاکیزہ خوشبو والے آنسوؤں کو دیکھ کر انہیں سُربھی کی بہت سی بوندیں سمجھا۔
2.74.19
निरीक्समाणः शक्रस्ताम् ददर्श सुरभिम् स्थिताम् ।
आकाशे विष्ठिताम् दीनाम् रुदतीम् भृशदुःखिताम् ॥ २.७४.१९ ॥
اندر نے اسے غور سے دیکھا — آسمان میں کھڑی، بے بس، روتی ہوئی، شدید غمزدہ سُربھی کو۔
2.74.20
ताम् दृष्ट्वा शोक सम्तप्ताम् वज्र पाणिर् यशस्विनीम् ।
इन्द्रः प्रान्जलिर् उद्विग्नः सुर राजो अब्रवीद् वचः ॥ २.७४.२० ॥
غم سے تڑپتی اس یشسوِنی کو دیکھ کر، وجر دھاری اندر نے ہاتھ جوڑ کر بے چین ہو کر دیوتاؤں کے راجا نے یہ بات کہی۔
2.74.21
भयम् कच्चिन् न च अस्मासु कुतश्चित् विद्यते महत् ।
कुतः निमित्तः शोकः ते ब्रूहि सर्व हित एषिणि ॥ २.७४.२१ ॥
کیا ہمیں کہیں سے بھی کوئی بڑا خوف ہے؟ تمھارے غم کا سبب کیا ہے؟ اے سب کی بھلائی چاہنے والی، بتاؤ۔
2.74.22
एवम् उक्ता तु सुरभिः सुर राजेन धीमता ।
पत्युवाच ततः धीरा वाक्यम् वाक्य विशारदा ॥ २.७४.२२ ॥
دانا دیوتاؤں کے راجا کے یوں کہنے پر، گفتار میں ماہر، ثابت قدم سُربھی نے تب اپنے شوہر سے یہ بات کہی۔
2.74.23
शान्तम् पातम् न वः किम्चित् कुतश्चित् अमर अधिप ।
अहम् तु मग्नौ शोचामि स्व पुत्रौ विषमे स्थितौ ॥ २.७४.२३ ॥
اے امروں کے سردار، آپ لوگوں پر کہیں سے کوئی زوال نہیں۔ مگر مشکل حالت میں پڑے اپنے دو بیٹوں کے لیے میں غمزدہ ہوں۔
2.74.24
एतौ दृष्ट्वा कृषौ दीनौ सूर्य रश्मि प्रतापिनौ ।
अर्ध्यमानौ बली वर्दौ कर्षकेण सुर अधिप ॥ २.७४.२४ ॥
اے سُروں کے سردار، ان دونوں کو دیکھو — ہل جوتنے سے لاغر، بے بس، سورج کی کرنوں سے جھلسے ہوئے، دو طاقتور بیل کسان کے ہاتھوں اذیت پا رہے ہیں۔
2.74.25
मम कायात् प्रसूतौ हि दुह्खितौ भार पीडितौ ।
यौ दृष्ट्वा परितप्ये अहम् न अस्ति पुत्र समः प्रियः ॥ २.७४.२५ ॥
میرے جسم سے پیدا ہونے والے یہ دونوں دکھی اور بوجھ سے پریشان ہیں۔ انہیں دیکھ کر میں تڑپتا ہوں؛ بیٹے کے برابر کوئی پیارا نہیں۔
2.74.26
यस्याः पुत्र सहस्त्रैस्तु कृत्स्नम् व्याप्तमिदम् जगत् ।
ताम् दृष्ट्वा रुदतीम् शक्रो न सुतान्मन्यते परम् ॥ २.७४.२६ ॥
جس کے ہزاروں بیٹوں سے یہ ساری دنیا بھری ہوئی ہے، اسے روتا دیکھ کر اندر بھی اپنے بیٹوں کو اس سے بڑھ کر نہیں سمجھتا۔
2.74.27
सदाऽप्रतिमवृत्ताया लोकधारणकाम्यया ।
श्रीमत्या गुणनित्यायाः स्वभावपरिचेष्टया ॥ २.७४.२७ ॥
جس کا رویہ ہمیشہ بے مثال ہے، جو دنیا کو سنبھالنے کی خواہش رکھتی ہے، جو باوقار اور ہمیشہ خوبیوں سے بھری ہے، اور جس کا فطری طرزِ عمل نیک ہے۔
2.74.28
यस्याः पुत्रसहस्राणि सापि शोचै कामधुक् ।
किम् पुनर् या विना रामम् कौसल्या वर्तयिष्यति ॥ २.७४.२८ ॥
جس کے ہزاروں بیٹے ہیں، وہ کامدھینو بھی غم کرتی ہے؛ تو رام کے بغیر کوشلیا کیسے جیئے گی؟
2.74.29
एक पुत्रा च साध्वी च विवत्सा इयम् त्वया कृता ।
तस्मात् त्वम् सततम् दुह्खम् प्रेत्य च इह च लप्स्यसे ॥ २.७४.२९ ॥
ایک ہی بیٹے والی اور نیک اس عورت کو تم نے بچھڑے سے محروم گائے بنا دیا ہے۔ اس لیے تم ہمیشہ اس دنیا میں اور مرنے کے بعد دکھ پاؤ گی۔
2.74.30
अहम् हि अपचितिम् भ्रातुः पितुः च सकलाम् इमाम् ।
वर्धनम् यशसः च अपि करिष्यामि न सम्शयः ॥ २.७४.३० ॥
میں بھائی اور باپ کی یہ مکمل تعظیم ضرور کروں گا، اور شہرت بھی بڑھاؤں گا؛ اس میں کوئی شک نہیں۔
2.74.31
आनाययित्वा तनयम् कौसल्याया महा द्युतिम् ।
स्वयम् एव प्रवेक्ष्यामि वनम् मुनि निषेवितम् ॥ २.७४.३१ ॥
کौسلیا کے مہاتیجسوی فرزند کو واپس لا کر، میں خود ان منیوں کے مسکن جنگل میں داخل ہوں گا۔
2.74.32
न ह्यहम् पापसम्कल्पे पापे पापम् त्वया कृतम् ।
शक्तो धारयितुम् पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः ॥ २.७४.३२ ॥
اے بدنیت، اے گنہگار عورت، تیرے کیے ہوئے گناہ کا بوجھ میں نہیں اٹھا سکتا؛ آنسوؤں سے رندھے گلوں والے شہری مجھے دیکھ رہے ہیں۔
2.74.33
सा त्वमग्निम् प्रविश वा स्वयम् वा दण्डकान्विश ।
रज्जुम् बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम् ॥ २.७४.३३ ॥
تو آگ میں داخل ہو جا، یا خود دنڈک بن میں چلی جا، یا گلے میں رسی باندھ لے؛ تیرے لیے کوئی دوسری پناہ نہیں۔
2.74.34
अहमप्यवनिम् प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे ।
कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः ॥ २.७४.३४ ॥
سچے پراکرم والے رام جب زمین پر لوٹ آئیں گے، تو میں بھی کامیاب ہو جاؤں گا اور جلاوطنی سے اپنا گناہ دھو ڈالوں گا۔
2.74.35
पपात भुवि सम्क्रुद्धो निह्श्वसन्न् इव पन्नगः ॥ २.७४.३५ ॥
نہایت غضبناک ہو کر، پھنکارتے ہوئے ناگ کی طرح وہ زمین پر گر پڑا۔
2.74.36
सम्रक्त नेत्रः शिथिल अम्बरः तदा ।
विधूत सर्व आभरणः परम्तपः ।
बभूव भूमौ पतितः नृप आत्मजः ।
शची पतेः केतुर् इव उत्सव क्षये ॥ २.७४.३६ ॥
سرخ آنکھیں، ڈھیلا لباس، سارے زیور بکھر چکے، دشمنوں کو جلانے والا وہ شہزادہ زمین پر گر پڑا؛ جیسے تہوار کے اختتام پر شچی کے شوہر (اندر) کا پرچم گر جائے۔