వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.74.1
ताम् तथा गर्हयित्वा तु मातरम् भरतः तदा ।
रोषेण महता आविष्टः पुनर् एव अब्रवीद् वचः ॥ २.७४.१ ॥
ఈ విధంగా తల్లిని నిందించిన భరతుడు, అప్పుడు మహా కోపంతో నిండి మళ్ళీ ఈ మాటలు పలికాడు.
2.74.2
राज्यात् भ्रम्शस्व कैकेयि नृशम्से दुष्ट चारिणि ।
परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतम् रुदती भव ॥ २.७४.२ ॥
కైకేయీ, రాజ్యం నుండి పడిపో! క్రూరురాలా, దుష్ట ప్రవర్తన గలదానా, ధర్మం చేత విడువబడినదానా, చనిపోయినదానిలా ఏడుస్తూ ఉండకు.
2.74.3
किम् नु ते अदूषयद् राजा रामः वा भृश धार्मिकः ।
ययोः मृत्युर् विवासः च त्वत् कृते तुल्यम् आगतौ ॥ २.७४.३ ॥
రాజు గాని, అత్యంత ధార్మికుడైన రాముడు గాని నీకు ఏమి అపకారం చేశారు? వారిద్దరికీ నీ కారణంగా మరణమూ వనవాసమూ సమానంగా వచ్చాయే?
2.74.4
भ्रूणहत्याम् असि प्राप्ता कुलस्य अस्य विनाशनात् ।
कैकेयि नरकम् गच्च मा च भर्तुः सलोकताम् ॥ २.७४.४ ॥
ఈ కులాన్ని నాశనం చేయడం వల్ల నీవు భ్రూణహత్యా పాపాన్ని పొందావు. కైకేయీ, నరకానికి వెళ్ళు; నీ భర్త లోకాన్ని పొందకు.
2.74.5
यत्त्वया हीदृशम् पापम् कृतम् घोरेण कर्मणा ।
सर्वलोकप्रियम् हित्वा ममाप्यापादितम् भयम् ॥ २.७४.५ ॥
నీవు భయంకరమైన కర్మతో ఇంతటి పాపం చేశావు; సర్వలోకప్రియుడైన రాముని దూరం చేసి నాకు కూడా భయాన్ని కలిగించావు.
2.74.6
त्वत् कृते मे पिता वृत्तः रामः च अरण्यम् आश्रितः ।
अयशो जीव लोके च त्वया अहम् प्रतिपादितः ॥ २.७४.६ ॥
నీ కారణంగా నా తండ్రి మరణించారు; రాముడు అరణ్యానికి వెళ్ళాడు. నీ వల్ల నేను లోకంలో అపకీర్తితో జీవించవలసి వచ్చింది.
2.74.7
मातृ रूपे मम अमित्रे नृशम्से राज्य कामुके ।
न ते अहम् अभिभाष्यो अस्मि दुर्वृत्ते पति घातिनि ॥ २.७४.७ ॥
తల్లి రూపంలో ఉన్న నా శత్రువా, క్రూరురాలా, రాజ్యకాంక్ష కలదానా! దుష్ప్రవర్తన కలదానా, భర్తను చంపినదానా, నేను నీతో మాట్లాడదగినవాడను కాను.
2.74.8
कौसल्या च सुमित्रा च याः च अन्या मम मातरः ।
दुह्खेन महता आविष्टाः त्वाम् प्राप्य कुल दूषिणीम् ॥ २.७४.८ ॥
కౌసల్య, సుమిత్ర, నా ఇతర తల్లులు మహా దుఃఖంతో పీడితులయ్యారు; కులాన్ని కలుషితం చేసే నిన్ను పొందడం వల్ల.
2.74.9
न त्वम् अश्व पतेः कन्या धर्म राजस्य धीमतः ।
राक्षसी तत्र जाता असि कुल प्रध्वम्सिनी पितुः ॥ २.७४.९ ॥
నువ్వు ధర్మరాజు, జ్ఞాని అయిన అశ్వపతి కుమార్తెవు కావు; అక్కడ నువ్వు రాక్షసిగా పుట్టావు, నీ తండ్రి కులాన్ని నాశనం చేసేదానిగా.
2.74.10
यत् त्वया धार्मिको रामः नित्यम् सत्य परायणः ।
वनम् प्रस्थापितः दुह्खात् पिता च त्रिदिवम् गतः ॥ २.७४.१० ॥
ధర్మాత్ముడు, ఎల్లప్పుడూ సత్యపరాయణుడైన రాముణ్ణి నువ్వు అడవికి పంపావు; దుఃఖంతో తండ్రి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
2.74.11
यत् प्रधाना असि तत् पापम् मयि पित्रा विना कृते ।
भ्रातृभ्याम् च परित्यक्ते सर्व लोकस्य च अप्रिये ॥ २.७४.११ ॥
నువ్వే ప్రధానురాలివి కాబట్టి, తండ్రి లేకుండా చేసిన ఆ పాపం నా మీద పడింది; ఇద్దరు సోదరులచే విడువబడి, లోకానికంతటికీ అప్రియుడుగా ఉన్నాను.
2.74.12
कौसल्याम् धर्म सम्युक्ताम् वियुक्ताम् पाप निश्चये ।
कृत्वा कम् प्राप्स्यसे तु अद्य लोकम् निरय गामिनी ॥ २.७४.१२ ॥
ధర్మసంయుక్తురాలైన కౌసల్యను పాపసంకల్పంతో విడదీసిన నువ్వు, ఇప్పుడు ఏ లోకాన్ని పొందుతావు, నరకానికి పోయేదానా?
2.74.13
किम् न अवबुध्यसे क्रूरे नियतम् बन्धु सम्श्रयम् ।
ज्येष्ठम् पितृ समम् रामम् कौसल्याय आत्म सम्भवम् ॥ २.७४.१३ ॥
క్రూరురాలా, కౌసల్యకు ఆధారమైనవాడు, తండ్రితో సమానుడైన జ్యేష్ఠ పుత్రుడు, ఆమె స్వయంగా కన్న రాముడు అని నీకు తెలియదా?
2.74.14
अन्ग प्रत्यन्गजः पुत्रः हृदयाच् च अपि जायते ।
तस्मात् प्रियतरः मातुः प्रियत्वान् न तु बान्धवः ॥ २.७४.१४ ॥
అంగాల నుండి, ప్రత్యంగాల నుండి పుట్టిన కొడుకు హృదయం నుండి కూడా పుడతాడు; అందువల్ల తల్లికి అతడు మరింత ప్రియుడు, ప్రేమ కారణంగా, బంధువు మాత్రమే కాదు.
2.74.15
अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभिः सुर सम्मता ।
वहमानौ ददर्श उर्व्याम् पुत्रौ विगत चेतसौ ॥ २.७४.१५ ॥
ఒకసారి ధర్మం తెలిసినదీ, దేవతలచే గౌరవించబడినదీ అయిన సురభి, భారం మోస్తూ స్పృహ కోల్పోయిన తన ఇద్దరు కుమారులను భూమిపై చూసింది.
2.74.16
ताव् अर्ध दिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ मही तले ।
रुरोद पुत्र शोकेन बाष्प पर्याकुल ईक्षणा ॥ २.७४.१६ ॥
మధ్యాహ్నం అలసిపోయి నేలపై పడి ఉన్న ఇద్దరు కొడుకులను చూసి, కొడుకుల శోకంతో ఏడ్చింది; ఆమె కళ్ళు కన్నీళ్లతో నిండిపోయాయి.
2.74.17
अधस्तात् व्रजतः तस्याः सुर राज्ञो महात्मनः ।
बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्माः सुरभि गन्धिनः ॥ २.७४.१७ ॥
కింద నుండి వెళ్తూండగా ఆ మహాత్ముడైన దేవేంద్రుని శరీరంపై సురభి సుగంధంతో కూడిన సన్నని బిందువులు పడ్డాయి.
2.74.18
इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातम् तम् स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम् ।
सुरभिम् मन्यते दृष्ट्वा भूयसीम् ताम् सुरेश्वरः ॥ २.७४.१८ ॥
దేవేంద్రుడు తన శరీరంపై పడిన ఆ పవిత్ర సుగంధం గల కన్నీటి బిందువులను చూసి, అవి సురభి యొక్క అధిక బిందువులేనని భావించాడు.
2.74.19
निरीक्समाणः शक्रस्ताम् ददर्श सुरभिम् स्थिताम् ।
आकाशे विष्ठिताम् दीनाम् रुदतीम् भृशदुःखिताम् ॥ २.७४.१९ ॥
ఇంద్రుడు ఆమెను పరిశీలనగా చూశాడు — ఆకాశంలో నిలిచి ఉన్న, దీనంగా ఏడుస్తున్న, అతి దుఃఖంలో ఉన్న సురభిని.
2.74.20
ताम् दृष्ट्वा शोक सम्तप्ताम् वज्र पाणिर् यशस्विनीम् ।
इन्द्रः प्रान्जलिर् उद्विग्नः सुर राजो अब्रवीद् वचः ॥ २.७४.२० ॥
దుఃఖంతో బాధపడుతున్న ఆ యశస్విని చూసి, వజ్రాయుధధారి, చేతులు జోడించి కలత చెందిన దేవరాజు ఈ మాటలు పలికాడు.
2.74.21
भयम् कच्चिन् न च अस्मासु कुतश्चित् विद्यते महत् ।
कुतः निमित्तः शोकः ते ब्रूहि सर्व हित एषिणि ॥ २.७४.२१ ॥
మాకు ఎక్కడి నుండైనా పెద్ద భయం ఏమైనా ఉందా? నీ శోకానికి కారణం ఏమిటి? అందరి హితం కోరేదానా, చెప్పు.
2.74.22
एवम् उक्ता तु सुरभिः सुर राजेन धीमता ।
पत्युवाच ततः धीरा वाक्यम् वाक्य विशारदा ॥ २.७४.२२ ॥
బుద్ధిమంతుడైన దేవరాజు ఇలా అడగగా, మాటలలో నేర్పరి, ధీరురాలైన సురభి అప్పుడు తన భర్తతో ఈ మాటలు పలికింది.
2.74.23
शान्तम् पातम् न वः किम्चित् कुतश्चित् अमर अधिप ।
अहम् तु मग्नौ शोचामि स्व पुत्रौ विषमे स्थितौ ॥ २.७४.२३ ॥
అమరాధిపా, మీకు ఎక్కడి నుంచీ ఎటువంటి పతనం లేదు. కానీ కష్టస్థితిలో ఉన్న నా ఇద్దరు కుమారుల కోసం నేను శోకిస్తున్నాను.
2.74.24
एतौ दृष्ट्वा कृषौ दीनौ सूर्य रश्मि प्रतापिनौ ।
अर्ध्यमानौ बली वर्दौ कर्षकेण सुर अधिप ॥ २.७४.२४ ॥
సురాధిపా, వీరిద్దరినీ చూడు — దున్నడం వల్ల కృశించి, దీనులై, సూర్యకిరణాలతో తపించి, బలమైన ఇద్దరు ఎద్దులు రైతుచే హింసించబడుతున్నాయి.
2.74.25
मम कायात् प्रसूतौ हि दुह्खितौ भार पीडितौ ।
यौ दृष्ट्वा परितप्ये अहम् न अस्ति पुत्र समः प्रियः ॥ २.७४.२५ ॥
నా దేహం నుండి జన్మించిన ఈ ఇద్దరూ దుఃఖితులై, భారంతో పీడింపబడుతున్నారు. వారిని చూసి నేను బాధపడుతున్నాను; కొడుకుతో సమానమైన ప్రియుడు ఎవరూ లేరు.
2.74.26
यस्याः पुत्र सहस्त्रैस्तु कृत्स्नम् व्याप्तमिदम् जगत् ।
ताम् दृष्ट्वा रुदतीम् शक्रो न सुतान्मन्यते परम् ॥ २.७४.२६ ॥
ఎవరి వేలాది కుమారులతో ఈ సమస్త లోకం నిండి ఉందో, ఆమె ఏడుస్తుండటం చూసి ఇంద్రుడు కూడా తన కుమారులను ఆమెకంటే గొప్పవారిగా భావించడు.
2.74.27
सदाऽप्रतिमवृत्ताया लोकधारणकाम्यया ।
श्रीमत्या गुणनित्यायाः स्वभावपरिचेष्टया ॥ २.७४.२७ ॥
ఎల్లప్పుడూ సాటిలేని ప్రవర్తన కలిగి, లోకాన్ని పోషించాలనే కోరిక కలిగి, శ్రీమంతురాలై, నిత్యం గుణవతియై, స్వభావసిద్ధమైన నడవడితో ఉన్నది.
2.74.28
यस्याः पुत्रसहस्राणि सापि शोचै कामधुक् ।
किम् पुनर् या विना रामम् कौसल्या वर्तयिष्यति ॥ २.७४.२८ ॥
వేలాది కుమారులు కలిగిన ఆమె కూడా కామధేనువులా ఉన్నప్పటికీ శోకిస్తోంది; మరి రాముడు లేకుండా కౌసల్య ఎలా జీవించగలదు?
2.74.29
एक पुत्रा च साध्वी च विवत्सा इयम् त्वया कृता ।
तस्मात् त्वम् सततम् दुह्खम् प्रेत्य च इह च लप्स्यसे ॥ २.७४.२९ ॥
ఒకే కుమారుడు కలిగిన, సాధ్వియైన ఈమెను నువ్వు దూడను కోల్పోయిన ఆవుగా చేశావు. కాబట్టి నువ్వు ఇహంలోనూ పరంలోనూ ఎల్లప్పుడూ దుఃఖాన్నే పొందుతావు.
2.74.30
अहम् हि अपचितिम् भ्रातुः पितुः च सकलाम् इमाम् ।
वर्धनम् यशसः च अपि करिष्यामि न सम्शयः ॥ २.७४.३० ॥
నేను అన్నకు, తండ్రికి ఈ సంపూర్ణమైన గౌరవాన్ని తప్పక చేస్తాను, కీర్తిని కూడా పెంచుతాను; ఇందులో సందేహం లేదు.
2.74.31
आनाययित्वा तनयम् कौसल्याया महा द्युतिम् ।
स्वयम् एव प्रवेक्ष्यामि वनम् मुनि निषेवितम् ॥ २.७४.३१ ॥
కౌసల్య యొక్క మహాతేజస్వి అయిన కుమారుడిని తిరిగి తీసుకువచ్చి, మునులు సేవించే అడవిలోకి నేనే ప్రవేశిస్తాను.
2.74.32
न ह्यहम् पापसम्कल्पे पापे पापम् त्वया कृतम् ।
शक्तो धारयितुम् पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः ॥ २.७४.३२ ॥
పాపపు సంకల్పం గల ఓ పాపిణీ, నీవు చేసిన పాపాన్ని నేను భరించలేను; కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయిన పౌరులు నన్ను చూస్తున్నారు.
2.74.33
सा त्वमग्निम् प्रविश वा स्वयम् वा दण्डकान्विश ।
रज्जुम् बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम् ॥ २.७४.३३ ॥
నీవు అగ్నిలో ప్రవేశించు, లేదా దండక అరణ్యానికి వెళ్ళు, లేదా మెడకు తాడు కట్టుకో; నీకు మరో ఆశ్రయం లేదు.
2.74.34
अहमप्यवनिम् प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे ।
कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः ॥ २.७४.३४ ॥
సత్యపరాక్రమం కలిగిన రాముడు భూమికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, నేనూ కృతకృత్యుడనై, ప్రవాసం ద్వారా నా పాపం తొలగినవాడిని అవుతాను.
2.74.35
पपात भुवि सम्क्रुद्धो निह्श्वसन्न् इव पन्नगः ॥ २.७४.३५ ॥
అత్యంత కోపంతో, బుసలు కొడుతున్న పాములా, అతడు నేలపై పడిపోయాడు.
2.74.36
सम्रक्त नेत्रः शिथिल अम्बरः तदा ।
विधूत सर्व आभरणः परम्तपः ।
बभूव भूमौ पतितः नृप आत्मजः ।
शची पतेः केतुर् इव उत्सव क्षये ॥ २.७४.३६ ॥
ఎర్రబడిన కన్నులతో, జారిన వస్త్రాలతో, ఆభరణాలన్నీ రాలిపోయి, శత్రుభయంకరుడైన ఆ రాజకుమారుడు నేలపై పడిపోయాడు; ఉత్సవం ముగిసాక శచీపతి ధ్వజం పడినట్లు.