Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥ २.७६.१ ॥
Thus addressed Vasiṣṭha, the best of speakers and the sage of excellent speech, to Bharata, son of Kaikeyī, who was tormented by grief.
2.76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥ २.७६.२ ॥
Enough grief! May you be well, O prince of great renown. Now, at the proper time, perform the funeral rites for the lord of men.
2.76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥ २.७६.३ ॥
Having heard Vasiṣṭha's words, Bharata regained his composure, and the knower of dharma had all the funeral rites performed.
2.76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ २.७६.४ ॥
Lifted from the oil-vat, he was laid upon the ground; the king, with his yellowed face, seemed as though asleep.
2.76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७६.५ ॥
Laying him upon an excellent couch adorned with many jewels, the son, deeply grieved, then lamented for Daśaratha.
2.76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥ २.७६.६ ॥
O king, while I was away and before I had come, what was this resolve you made? Having exiled Rāma, knower of dharma, and the mighty Lakṣmaṇa, what have you done?
2.76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥ २.७६.७ ॥
Great king, where will you go, leaving this grieving people bereft of Rāma, the lion among men, whose deeds are effortless?
2.76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ २.७६.८ ॥
O king, when you have gone to heaven, dear father, and Rāma has gone to the forest, who in this city will provide for your welfare and security?
2.76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ २.७६.९ ॥
O king, the earth, bereft of you, is like a widow and does not shine. This city appears to me like a night without the moon.
2.76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥ २.७६.१० ॥
As Bharata, sorrowful at heart, lamented thus, the great sage Vasiṣṭha spoke these words again.
2.76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥ २.७६.११ ॥
O mighty-armed one, the funeral rites that are to be performed for this lord of the people, let them be done without agitation and without undue deliberation.
2.76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥ २.७६.१२ ॥
Saying 'So be it,' Bharata honored Vasiṣṭha's words and hastened the officiating priests, household priests and teachers in every way.
2.76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥ २.७६.१३ ॥
Those things that had been placed outside the sacrificial fire-chamber of the lord of men were carried away by the officiating priests and sacrificers, according to the rule.
2.76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ २.७६.१४ ॥
Then the attendants, their throats choked with tears and their minds downcast, placed the unconscious king on a litter and carried him.
2.76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥ २.७६.१५ ॥
Scattering gold, precious gold, and garments of many kinds along the road, the people went before the king.
2.76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥ २.७६.१६ ॥
Bringing sandalwood, aloe-wood, resins, sarala, padmaka and deodar timber, others built the funeral pyre.
2.76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥ २.७६.१७ ॥
Having offered there fragrant substances of every kind and other things, the priests then laid the king down in the middle of the pyre.
2.76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥ २.७६.१८ ॥
Likewise, offering oblations into the fire, the priests then murmured mantras for him, and the Sāma-singers sang the Sāma chants there according to the scripture.
2.76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥ २.७६.१९ ॥
In palanquins and in carriages, as was fitting for him, his women, surrounded by the elders, then went forth from the city.
2.76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥ २.७६.२० ॥
The priests circled the king, who lay upon the funeral pyre, keeping their right side toward him; and the grief-stricken women, led by Kauśalyā, did likewise.
2.76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥ २.७६.२१ ॥
There was heard the cry of women like that of the krauñca birds; at that time thousands of the afflicted were crying out in piteous lament.
2.76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥ २.७६.२२ ॥
Then the excellent women, weeping, helpless, lamenting again and again, descended from their carriages to the bank of the Sarayū.
2.76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।
पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।
भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥ २.७६.२३ ॥
Having made the water offering with Bharata, the king's women, the ministers and the priests entered the city, and with eyes full of tears, they passed ten days in sorrow upon the ground.