ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥ २.७६.१ ॥
ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀର ଋଷି ବସିଷ୍ଠ ଏହିପରି କହିଲେ।
2.76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥ २.७६.२ ॥
ଶୋକ ଯଥେଷ୍ଟ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ହେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର! ରାଜାଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଉତ୍ତରକ୍ରିୟା କର।
2.76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥ २.७६.३ ॥
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଭରତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କଲେ; ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭରତ ସମସ୍ତ ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
2.76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ २.७६.४ ॥
ତେଲ କୁଣ୍ଡରୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରଖାଗଲା; ହଳଦିଆ ବର୍ଣ୍ଣର ମୁଖ ନେଇ ସେ ରାଜା ଯେପରି ଶୋଇଥିଲେ।
2.76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७६.५ ॥
ନାନା ରତ୍ନରେ ସଜ୍ଜିତ ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଆଇ, ତା'ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ପୁତ୍ର ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ବିଳାପ କଲେ।
2.76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥ २.७६.६ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ମୁଁ ଦୂରରେ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କ'ଣ ସଂକଳ୍ପ କଲ? ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ ଓ ମହାବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରି ତୁମେ କ'ଣ କଲ?
2.76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥ २.७६.७ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆପଣ କେଉଁଠି ଯିବେ? ପୁରୁଷସିଂହ, ଅନାୟାସ କର୍ମୀ ରାମଙ୍କ ବିନା ଏମାନଙ୍କୁ।
2.76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ २.७६.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ହେ ତାତ, ରାମ ବନକୁ ଗଲା ପରେ ଏ ନଗରରେ ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗକ୍ଷେମ କିଏ କରିବ?
2.76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ २.७६.९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ବିନା ପୃଥିବୀ ବିଧବା ପରି ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରବିହୀନ ରାତ୍ରି ପରି ଏ ନଗରୀ ମୋତେ ଦେଖାଯାଏ।
2.76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥ २.७६.१० ॥
ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା, ଦୀନମନା ଭରତଙ୍କୁ ମହର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ପୁଣି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥ २.७६.११ ॥
ହେ ମହାବାହୋ, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରେତକର୍ମ କରିବାକୁ ଅଛି, ତାହା ବ୍ୟଗ୍ରତା ବିନା, ବିଚାରରେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି କର।
2.76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥ २.७६.१२ ॥
'ସେହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଭରତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ଋତ୍ବିକ, ପୁରୋହିତ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଶୀଘ୍ର କାମରେ ଲଗାଇଲେ।
2.76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥ २.७६.१३ ॥
ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ନିଗୃହ ବାହାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ଯାଜକମାନେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ନେଇଗଲେ।
2.76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ २.७६.१४ ॥
ତା'ପରେ ଅଚେତ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଲିଙ୍କିରେ ରଖି, ଲୁହରେ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ଏବଂ ବିଷଣ୍ଣ ମନ ସେବକମାନେ ତାଙ୍କୁ ବହନ କଲେ।
2.76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥ २.७६.१५ ॥
ସୁନା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିବିଧ ବସ୍ତ୍ର ପଥରେ ଛିଟାଇ ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଗେ ଆଗେ ଗଲେ।
2.76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥ २.७६.१६ ॥
ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ନିର୍ଯାସ, ସରଳ, ପଦ୍ମକ ଓ ଦେବଦାରୁ କାଠ ଆଣି ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
2.76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥ २.७६.१७ ॥
ସେଠାରେ ବିବିଧ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଅର୍ପଣ କରି ଋତ୍ବିଜମାନେ ଭୂପତିଙ୍କୁ ଚିତା ମଧ୍ୟରେ ଶୁଆଇଲେ।
2.76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥ २.७६.१८ ॥
ସେହିପରି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ସେତେବେଳେ ଋତ୍ବିଜମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜପ କଲେ; ସାମଗାନକାରୀମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ସେଠାରେ ସାମ ଗାନ କଲେ।
2.76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥ २.७६.१९ ॥
ପାଲିଙ୍କି ଓ ରଥରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ଭାବରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେତେବେଳେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ।
2.76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥ २.७६.२० ॥
ଚିତା ଉପରେ ଥିବା ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ; ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେତେବେଳେ ସେପରି କଲେ।
2.76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥ २.७६.२१ ॥
ସେଠାରେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ପରି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ନିନାଦ ଶୁଣାଗଲା; ସେହି ସମୟରେ ହଜାର ହଜାର ଦୁଃଖୀ କରୁଣ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
2.76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥ २.७६.२२ ॥
ସେତେବେଳେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଅସହାୟ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ବିଳାପ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାନରୁ ସରଯୂ ତୀରକୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ।
2.76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।
पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।
भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥ २.७६.२३ ॥
ଭରତଙ୍କ ସହିତ ଉଦକ କ୍ରିୟା କରି, ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ, ଭୂମି ଉପରେ ଦଶ ଦିନ ଦୁଃଖରେ କାଟିଲେ।