વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥ २.७६.१ ॥
શોકથી સંતપ્ત થયેલા કૈકેયીપુત્ર ભરતને, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ વાણીવાળા ઋષિ વસિષ્ઠે આ પ્રમાણે કહ્યું.
2.76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥ २.७६.२ ॥
શોક બસ છે. તારું કલ્યાણ થાઓ, હે મહાયશસ્વી રાજકુમાર! રાજા માટે યોગ્ય સમયે ઉત્તરક્રિયા કર.
2.76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥ २.७६.३ ॥
વસિષ્ઠના વચન સાંભળીને ભરતે ધૈર્ય ધારણ કર્યું; ધર્મજ્ઞ ભરતે સર્વ પ્રેતકાર્યો કરાવ્યાં.
2.76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ २.७६.४ ॥
તેલના કુંડમાંથી ઉપાડીને તેમને ભૂમિ પર મૂકવામાં આવ્યા; પીળા રંગના મુખવાળા એ રાજા જાણે સૂતા હોય તેવા લાગતા હતા.
2.76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७६.५ ॥
નાના રત્નોથી શણગારેલી ઉત્તમ શય્યા પર તેમને સુવડાવીને, ત્યારે અતિ દુઃખી પુત્ર દશરથ માટે વિલાપ કરવા લાગ્યો.
2.76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥ २.७६.६ ॥
હે રાજન! હું દૂર હતો અને આવ્યો નહોતો ત્યારે તમે શું નિર્ણય કર્યો? ધર્મજ્ઞ રામ અને મહાબળવાન લક્ષ્મણને વનવાસ આપીને તમે શું કર્યું?
2.76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥ २.७६.७ ॥
હે મહારાજ, આ દુઃખી પ્રજાને છોડીને આપ ક્યાં જશો? પુરુષસિંહ, અનાયાસ કર્મ કરનાર રામ વિનાની આ પ્રજાને.
2.76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ २.७६.८ ॥
હે રાજન, આપ સ્વર્ગે જશો ત્યારે અને હે તાત, રામ વનમાં ગયા પછી આ નગરમાં આપનું યોગક્ષેમ કોણ કરશે?
2.76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ २.७६.९ ॥
હે રાજન, આપ વિના પૃથ્વી વિધવા જેવી શોભતી નથી. ચંદ્રવિહીન રાત્રિ જેવું આ નગર મને લાગે છે.
2.76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥ २.७६.१० ॥
આ રીતે વિલાપ કરતા, દીન મનવાળા ભરતને મહર્ષિ વસિષ્ઠે ફરી આ વચનો કહ્યાં.
2.76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥ २.७६.११ ॥
હે મહાબાહો, આ રાજાનાં જે પ્રેતકાર્યો કરવાનાં છે, તે વિચલિત થયા વિના, વિલંબ કર્યા વિના કરો.
2.76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥ २.७६.१२ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને ભરતે વસિષ્ઠના વચનનું સન્માન કર્યું અને ઋત્વિજો, પુરોહિતો અને આચાર્યોને સર્વ રીતે ત્વરા કરાવી.
2.76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥ २.७६.१३ ॥
નરેન્દ્રના અગ્નિગૃહની બહાર મૂકાયેલી વસ્તુઓ ઋત્વિજો અને યાજકોએ વિધિ પ્રમાણે લઈ જવાઈ.
2.76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ २.७६.१४ ॥
પછી અચેતન રાજાને પાલખીમાં મૂકીને, આંસુથી ગળું રૂંધાયેલા, ઉદાસ મનના સેવકોએ તેમને ઊંચકી લીધા.
2.76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥ २.७६.१५ ॥
સોનું, સુવર્ણ અને વિવિધ વસ્ત્રો માર્ગમાં વેરતા લોકો રાજાની આગળ ચાલ્યા.
2.76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥ २.७६.१६ ॥
ચંદન, અગરુ, નિર્યાસ, સરળ, પદ્મક અને દેવદારુ લાકડાં લાવીને બીજાઓએ ચિતા રચી.
2.76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥ २.७६.१७ ॥
ત્યાં વિવિધ સુગંધી દ્રવ્યો અને અન્ય વસ્તુઓ અર્પણ કરીને, ઋત્વિજોએ ભૂમિપતિને ચિતાની મધ્યમાં સુવડાવ્યા.
2.76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥ २.७६.१८ ॥
એ જ રીતે અગ્નિમાં આહુતિ આપીને, ત્યારે ઋત્વિજોએ તેમના માટે જપ કર્યા; સામગાન કરનારાઓએ શાસ્ત્ર પ્રમાણે ત્યાં સામગાન ગાયું.
2.76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥ २.७६.१९ ॥
પાલખીઓમાં અને રથોમાં, તેમને યોગ્ય રીતે, તેમની સ્ત્રીઓ ત્યારે વૃદ્ધજનોથી ઘેરાઈને નગરમાંથી બહાર નીકળી.
2.76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥ २.७६.२० ॥
ચિતા પર રહેલા તે રાજાની ઋત્વિજોએ પ્રદક્ષિણા કરી; શોકથી તપ્ત સ્ત્રીઓએ કૌસલ્યાને આગળ રાખીને ત્યારે તે જ પ્રમાણે કર્યું.
2.76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥ २.७६.२१ ॥
ત્યાં ક્રૌંચ પક્ષીઓની જેમ સ્ત્રીઓનો નાદ સંભળાયો; તે સમયે હજારો દુઃખીઓ કરુણાપૂર્વક પોકારી રહ્યા હતા.
2.76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥ २.७६.२२ ॥
ત્યારે રડતી, લાચાર બનીને, વારંવાર વિલાપ કરતી, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ વાહનોમાંથી સરયૂના કિનારે ઊતરી.
2.76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।
पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।
भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥ २.७६.२३ ॥
ભરત સાથે ઉદકક્રિયા કરીને, રાજાની સ્ત્રીઓ, મંત્રીઓ અને પુરોહિતો નગરમાં પ્રવેશીને, આંસુભરી આંખોએ, ભૂમિ પર દસ દિવસ દુઃખમાં વિતાવ્યા.