ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥ २.७६.१ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਣੀ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
2.76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥ २.७६.२ ॥
ਸ਼ੋਕ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਰਾਜੇ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।
2.76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥ २.७६.३ ॥
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਧੀਰਜ ਧਾਰਿਆ; ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਭਰਤ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਏ।
2.76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ २.७६.४ ॥
ਤੇਲ ਦੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७६.५ ॥
ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉੱਤਮ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਟਾ ਕੇ, ਤਦ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
2.76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥ २.७६.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੇਰੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਠਾਨਿਆ? ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਦੇ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀਤਾ?
2.76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥ २.७६.७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਦੁਖੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ? ਪੁਰਸ਼ਸਿੰਘ, ਅਨਾਇਾਸ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ ਇਸ ਪਰਜਾ ਨੂੰ।
2.76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ २.७६.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਓਗੇ ਅਤੇ ਹੇ ਤਾਤ, ਰਾਮ ਬਨ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲੇਗਾ?
2.76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ २.७६.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿਧਵਾ ਵਾਂਗ ਸੁਹਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ। ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਇਹ ਨਗਰੀ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
2.76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥ २.७६.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥ २.७६.११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਕਰੋ।
2.76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥ २.७६.१२ ॥
'ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਜਾਂ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾਇਆ।
2.76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥ २.७६.१३ ॥
ਨਰੇਂਦਰ ਦੇ ਅਗਨੀਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਯਾਜਕਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈ ਗਏ।
2.76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ २.७६.१४ ॥
ਫਿਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਉਦਾਸ ਮਨ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ।
2.76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥ २.७६.१५ ॥
ਸੋਨਾ, ਸੁਵਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖਿਲਾਰਦੇ ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ।
2.76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥ २.७६.१६ ॥
ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਨਿਰਯਾਸ, ਸਰਲ, ਪਦਮਕ ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ।
2.76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥ २.७६.१७ ॥
ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਭੂਮੀਪਤੀ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਟਾਇਆ।
2.76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥ २.७६.१८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਤਦ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਾਪ ਕੀਤਾ; ਸਾਮਗਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਸਾਮ ਗਾਏ।
2.76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥ २.७६.१९ ॥
ਪਾਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ।
2.76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥ २.७६.२० ॥
ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਪਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ; ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
2.76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥ २.७६.२१ ॥
ਉੱਥੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਚੀਖ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਤਰਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਰਲਾ ਰਹੇ ਸਨ।
2.76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥ २.७६.२२ ॥
ਤਦ ਰੋਂਦੀਆਂ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤਰੀਆਂ।
2.76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।
पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।
भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥ २.७६.२३ ॥
ਭਰਤ ਨਾਲ ਉਦਕ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਸ ਦਿਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।