वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥ २.७६.१ ॥
शोकाने संतप्त झालेल्या केकयीपुत्र भरताला, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ, श्रेष्ठ वाणीचे ऋषी वसिष्ठ असे म्हणाले.
2.76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥ २.७६.२ ॥
शोक पुरे. तुझे कल्याण होवो, हे महायशस्वी राजपुत्रा! राजासाठी योग्य वेळी उत्तरक्रिया कर.
2.76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥ २.७६.३ ॥
वसिष्ठांचे वचन ऐकून भरताने धैर्य धारण केले; धर्मज्ञ भरताने सर्व प्रेतकार्ये करविली.
2.76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ २.७६.४ ॥
तेलाच्या कुंडातून काढून त्यांना जमिनीवर ठेवण्यात आले; पिवळसर वदनाचे ते राजे जणू झोपलेले होते.
2.76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७६.५ ॥
नाना रत्नांनी सजवलेल्या उत्तम शय्येवर त्यांना निजवून, तेव्हा अत्यंत दुःखी पुत्र दशरथासाठी विलाप करू लागला.
2.76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥ २.७६.६ ॥
हे राजा! मी दूर असताना, मी येण्यापूर्वीच तुम्ही काय निश्चय केलात? धर्मज्ञ रामाला आणि महाबलवान लक्ष्मणाला वनवासात पाठवून तुम्ही काय साधलेत?
2.76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥ २.७६.७ ॥
हे महाराज, या दुःखी जनांना सोडून तुम्ही कुठे जाणार? पुरुषसिंह, अनायास कर्म करणाऱ्या रामाविना हे लोक.
2.76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ २.७६.८ ॥
हे राजा, तुम्ही स्वर्गाला गेल्यावर आणि हे तात, राम वनात गेल्यावर या नगरात तुमचे योगक्षेम कोण पाहील?
2.76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ २.७६.९ ॥
हे राजा, तुमच्याविना पृथ्वी विधवेसारखी शोभत नाही. चंद्रहीन रात्रीप्रमाणे हे नगर मला भासते.
2.76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥ २.७६.१० ॥
असा विलाप करणाऱ्या, दीन मनाच्या भरताला महर्षी वसिष्ठ पुन्हा हे बोलले.
2.76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥ २.७६.११ ॥
हे महाबाहो, या राजाची जी प्रेतकार्ये करायची आहेत, ती विचलित न होता, विलंब न लावता करा.
2.76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥ २.७६.१२ ॥
'असेच होवो' असे म्हणून भरताने वसिष्ठांच्या वचनाचा आदर केला आणि ऋत्विज, पुरोहित व आचार्यांना सर्वतोपरी त्वरा करायला लावले.
2.76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥ २.७६.१३ ॥
नरेंद्राच्या अग्निगृहाबाहेर ठेवलेले पदार्थ ऋत्विज आणि याजकांनी विधिपूर्वक नेले.
2.76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ २.७६.१४ ॥
मग संज्ञाहीन राजाला पालखीत ठेवून, अश्रूंनी कंठ दाटलेल्या, खिन्न मनाच्या सेवकांनी त्याला उचलून नेले.
2.76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥ २.७६.१५ ॥
सोने, सुवर्ण आणि विविध वस्त्रे मार्गात उधळत लोक राजाच्या पुढे चालले.
2.76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥ २.७६.१६ ॥
चंदन, अगरू, निर्यास, सरल, पद्मक आणि देवदारू लाकडे आणून इतरांनी चिता रचली.
2.76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥ २.७६.१७ ॥
तेथे विविध सुगंधी द्रव्ये व इतर वस्तू अर्पण करून, ऋत्विजांनी भूपतीला चितेच्या मध्यभागी निजवले.
2.76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥ २.७६.१८ ॥
त्याचप्रमाणे अग्नीत आहुती देऊन, तेव्हा ऋत्विजांनी त्याच्यासाठी जप केला; सामगान करणाऱ्यांनी शास्त्रानुसार तेथे सामगान केले.
2.76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥ २.७६.१९ ॥
पालख्यांतून आणि रथांतून, त्याला योग्य अशा प्रकारे, त्याच्या स्त्रिया तेव्हा वृद्धांनी वेढलेल्या नगरातून बाहेर पडल्या.
2.76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥ २.७६.२० ॥
चितेवर असलेल्या त्या राजाला ऋत्विजांनी प्रदक्षिणा घातली; शोकाने संतप्त झालेल्या स्त्रिया, कौसल्या अग्रभागी ठेवून, तेव्हा तसेच केले.
2.76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥ २.७६.२१ ॥
तेथे क्रौंच पक्ष्यांप्रमाणे स्त्रियांचा आक्रोश ऐकू आला; त्या वेळी हजारो दुःखी जण करुणपणे ओरडत होते.
2.76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥ २.७६.२२ ॥
तेव्हा रडत, असहाय होऊन, वारंवार विलाप करीत, श्रेष्ठ स्त्रिया रथांतून सरयूच्या तीरावर उतरल्या.
2.76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।
पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।
भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥ २.७६.२३ ॥
भरतासह उदकक्रिया करून, राजाच्या स्त्रिया, मंत्री आणि पुरोहित नगरात प्रवेश करून, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी, जमिनीवर दहा दिवस दुःखात घालवले.