Rāmāyaṇa Vālmīki · Sarga 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥ २.७६.१ ॥
Kepada Bharata, putra Kaikeyī, yang didera duka, Vasiṣṭha, yang terbaik di antara para pembicara, sang resi berkata dengan tutur yang sempurna demikian.
2.76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥ २.७६.२ ॥
Cukuplah dukacita. Semoga engkau selamat, wahai putra raja yang termasyhur. Sekarang, pada waktu yang tepat, laksanakanlah upacara bagi raja manusia.
2.76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥ २.७६.३ ॥
Setelah mendengar ucapan Vasiṣṭha, Bharata menguasai dirinya kembali; sang pengetahu dharma memerintahkan agar semua upacara pemakaman dilaksanakan.
2.76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ २.७६.४ ॥
Diangkat dari bak minyak, ia dibaringkan di tanah; sang raja dengan wajah kekuningan tampak seolah sedang tertidur.
2.76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७६.५ ॥
Setelah membaringkannya di atas ranjang yang indah dihiasi aneka permata, sang putra yang amat berduka lalu meratap untuk Daśaratha.
2.76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥ २.७६.६ ॥
Wahai raja, selagi aku pergi dan sebelum aku kembali, keputusan apa yang telah engkau ambil? Setelah membuang Rāma yang mengetahui dharma dan Lakṣmaṇa yang perkasa, apa yang telah engkau lakukan?
2.76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥ २.७६.७ ॥
Wahai raja agung, ke manakah engkau akan pergi meninggalkan rakyat yang berduka ini, yang kehilangan Rāma, singa di antara manusia, yang perbuatannya tanpa susah payah?
2.76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ २.७६.८ ॥
Wahai raja, ketika engkau pergi ke surga, wahai ayah, dan Rāma telah pergi ke hutan, siapakah di kota ini yang akan mengurus kesejahteraan dan keamananmu?
2.76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ २.७६.९ ॥
Wahai raja, bumi yang kehilangan dirimu seperti janda dan tidak bersinar. Kota ini tampak bagiku seperti malam tanpa bulan.
2.76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥ २.७६.१० ॥
Ketika Bharata yang berduka hati meratap demikian, resi agung Vasiṣṭha kembali mengucapkan kata-kata ini.
2.76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥ २.७६.११ ॥
Wahai yang berlengan perkasa, upacara pemakaman yang harus dilakukan bagi raja rakyat ini, hendaklah dilaksanakan tanpa kegelisahan dan tanpa penundaan karena pertimbangan.
2.76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥ २.७६.१२ ॥
Dengan berkata "Biarlah demikian," Bharata menghormati kata-kata Vasiṣṭha dan mempercepat para imam ritual, pendeta keluarga, dan guru dalam segala hal.
2.76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥ २.७६.१३ ॥
Benda-benda yang telah diletakkan di luar ruang api sang raja manusia dibawa pergi oleh para pendeta ritual dan penyelenggara kurban sesuai aturan.
2.76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ २.७६.१४ ॥
Kemudian para pelayan, dengan tenggorokan tercekat air mata dan hati yang muram, menaruh raja yang tak sadarkan diri di atas tandu lalu mengusungnya.
2.76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥ २.७६.१५ ॥
Sambil menaburkan emas, emas murni, dan berbagai jenis kain di sepanjang jalan, orang-orang berjalan di depan raja.
2.76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥ २.७६.१६ ॥
Membawa cendana, gaharu, getah wangi, sarala, padmaka, dan kayu deodar, yang lain pun menyusun tumpukan kayu pembakaran jenazah.
2.76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥ २.७६.१७ ॥
Setelah mempersembahkan aneka wangi-wangian dan benda lainnya di sana, para pendeta membaringkan raja di tengah tumpukan kayu.
2.76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥ २.७६.१८ ॥
Demikian pula, setelah mempersembahkan sesajen ke dalam api, para pendeta lalu melafalkan mantra untuknya, dan para penyanyi Sāma menyanyikan lagu-lagu Sāma di sana sesuai kitab suci.
2.76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥ २.७६.१९ ॥
Dengan tandu dan kereta, sebagaimana layak baginya, para wanitanya, dikelilingi para sesepuh, lalu keluar dari kota.
2.76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥ २.७६.२० ॥
Para pendeta berjalan memutari raja yang terbaring di atas tumpukan kayu pembakaran, dengan sisi kanan menghadapnya; dan para wanita yang dilanda duka, dipimpin Kauśalyā, melakukan hal yang sama.
2.76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥ २.७६.२१ ॥
Di sana terdengar jerit para wanita seperti burung krauñca; pada saat itu ribuan orang yang berduka menjerit dengan pilu.
2.76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥ २.७६.२२ ॥
Lalu para wanita utama, menangis, tak berdaya, meratap berulang-ulang, turun dari kereta menuju tepi Sarayū.
2.76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।
पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।
भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥ २.७६.२३ ॥
Setelah mempersembahkan air bersama Bharata, para wanita raja, para menteri dan pendeta memasuki kota, dan dengan mata penuh air mata mereka menghabiskan sepuluh hari dalam duka di atas tanah.