వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥ २.७६.१ ॥
శోకంతో సంతప్తుడైన కైకేయీ పుత్రుడు భరతునితో, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడు, శ్రేష్ఠమైన వాక్కు గల ఋషి వసిష్ఠుడు ఇట్లు పలికెను.
2.76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥ २.७६.२ ॥
శోకం చాలు. నీకు శుభం కలుగుగాక, మహాయశస్వి అయిన రాజకుమారా! నరపతి (రాజు) కొరకు తగిన సమయంలో ఉత్తర సంస్కారాలు చేయి.
2.76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥ २.७६.३ ॥
వసిష్ఠుని మాటలు విని భరతుడు ధైర్యం పొందెను; ధర్మజ్ఞుడైన అతడు ప్రేతకార్యాలన్నింటినీ చేయించెను.
2.76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ २.७६.४ ॥
తైలకుండం నుండి ఎత్తి అతనిని నేలపై ఉంచిరి; పసుపు వర్ణపు ముఖంతో ఆ రాజు నిద్రిస్తున్నట్లు కనిపించెను.
2.76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७६.५ ॥
నానా రత్నాలతో అలంకరించిన శ్రేష్ఠమైన శయ్యపై అతనిని పరుండబెట్టి, అప్పుడు అత్యంత దుఃఖితుడైన పుత్రుడు దశరథుని కొరకు విలపించెను.
2.76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥ २.७६.६ ॥
ఓ రాజా! నేను దూరంగా ఉండగా, నేను రాకముందే నీవు ఏమి నిశ్చయించితివి? ధర్మజ్ఞుడైన రాముని, మహాబలుడైన లక్ష్మణుని వనవాసానికి పంపి ఏమి సాధించితివి?
2.76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥ २.७६.७ ॥
ఓ మహారాజా, దుఃఖిస్తున్న ఈ ప్రజలను విడిచి నీవు ఎక్కడికి వెళ్తావు? పురుషసింహుడు, అనాయాసంగా కర్మలు చేసే రాముడు లేక ఇలా ఉన్న వీరిని.
2.76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ २.७६.८ ॥
ఓ రాజా, నీవు స్వర్గానికి వెళ్లి, తండ్రీ, రాముడు అడవికి వెళ్లిన తర్వాత ఈ నగరంలో నీ యోగక్షేమాలను ఎవరు చూస్తారు?
2.76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ २.७६.९ ॥
ఓ రాజా, నీవు లేని భూమి విధవలా ఉంది; అది ప్రకాశించదు. ఈ నగరం చంద్రుడు లేని రాత్రిలా నాకు కనిపిస్తోంది.
2.76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥ २.७६.१० ॥
ఈ విధంగా విలపిస్తున్న, దీనమనస్కుడైన భరతునితో మహర్షి వసిష్ఠుడు మళ్లీ ఈ మాటలు పలికాడు.
2.76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥ २.७६.११ ॥
ఓ మహాబాహో, ఈ రాజు కోసం చేయవలసిన ప్రేత కార్యాలను, కలవరం లేకుండా, ఆలోచనకు ఆలస్యం చేయకుండా జరిపించు.
2.76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥ २.७६.१२ ॥
'అలాగే కానీ' అని భరతుడు వసిష్ఠుని మాటలను గౌరవించి, ఋత్విక్కులను, పురోహితులను, ఆచార్యులను అన్ని విధాలుగా త్వరపెట్టాడు.
2.76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥ २.७६.१३ ॥
నరేంద్రుని అగ్నిగృహం నుండి బయట ఉంచబడిన వస్తువులను ఋత్విజులు, యాజకులు విధి ప్రకారం తీసుకువెళ్లారు.
2.76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ २.७६.१४ ॥
అప్పుడు చైతన్యం కోల్పోయిన రాజును పల్లకిపై ఉంచి, కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయిన, దిగులుపడిన సేవకులు ఆయనను మోసుకెళ్లారు.
2.76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥ २.७६.१५ ॥
బంగారం, స్వర్ణం, వివిధ వస్త్రాలను దారిలో చల్లుతూ ప్రజలు రాజుకు ముందు నడిచారు.
2.76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥ २.७६.१६ ॥
చందనం, అగరు, నిర్యాసాలు, సరళం, పద్మకం, దేవదారు కర్రలను తెచ్చి, ఇతరులు చితిని సిద్ధం చేశారు.
2.76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥ २.७६.१७ ॥
అక్కడ వివిధ సుగంధ ద్రవ్యాలను, ఇతర వస్తువులను సమర్పించి, ఆ భూపతిని ఋత్విజులు చితి మధ్యలో పరుండబెట్టారు.
2.76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥ २.७६.१८ ॥
అలాగే అగ్నిలో ఆహుతి అర్పించి, అప్పుడు ఋత్విజులు ఆయనకోసం జపించారు; సామగానం చేసేవారు శాస్త్రానుసారం అక్కడ సామగానం చేశారు.
2.76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥ २.७६.१९ ॥
పల్లకీలతోనూ బండ్లతోనూ, ఆయనకు తగినట్లుగా, ఆయన స్త్రీలు అప్పుడు పెద్దలచే చుట్టుముట్టబడి నగరం నుండి బయలుదేరారు.
2.76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥ २.७६.२० ॥
చితిపై ఉన్న ఆ రాజును ఋత్విజులు ప్రదక్షిణం చేశారు; శోకంతో తపించిన స్త్రీలు, కౌసల్య ముందుండగా, అప్పుడు అలాగే చేశారు.
2.76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥ २.७६.२१ ॥
అక్కడ క్రౌంచ పక్షుల వలె స్త్రీల ఆర్తనాదం వినిపించింది; ఆ సమయంలో వేలాదిమంది బాధితులు కరుణగా ఏడుస్తూ అరుస్తున్నారు.
2.76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥ २.७६.२२ ॥
అప్పుడు ఏడుస్తూ, నిస్సహాయంగా, మళ్ళీ మళ్ళీ విలపిస్తూ, ఉత్తమ స్త్రీలు బండ్ల నుండి సరయూ తీరానికి దిగారు.
2.76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।
पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।
भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥ २.७६.२३ ॥
భరతునితో కలిసి ఉదకక్రియ చేసి, రాజు స్త్రీలు, మంత్రులు, పురోహితులు నగరంలో ప్రవేశించి, కన్నీటితో నిండిన కళ్ళతో, నేలపై పది రోజులు దుఃఖంతో గడిపారు.