รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥ २.७६.१ ॥
วสิษฐะ ผู้เป็นเลิศในการกล่าววาจาและเป็นฤๅษีผู้มีวาจาประเสริฐ ได้กล่าวกับภรต พระโอรสของนางไกเกยี ผู้กำลังทุกข์ระทมด้วยความเศร้าโศกเช่นนั้น
2.76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥ २.७६.२ ॥
พอเสียทีกับความโศก ขอให้เจ้าจงโชคดี ราชกุมารผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ บัดนี้ถึงเวลาอันควรแล้ว จงประกอบพิธีศพแด่พระราชาแห่งมนุษย์ตามที่ควรเถิด
2.76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥ २.७६.३ ॥
ภรตได้ฟังคำของวสิษฐะแล้วก็ตั้งสติได้ ผู้รู้ธรรมจึงให้จัดพิธีศพทั้งหมดให้เสร็จสิ้น
2.76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥ २.७६.४ ॥
พระศพถูกยกขึ้นจากอ่างน้ำมัน แล้ววางลงบนพื้นดิน พระพักตร์ของพระราชาซีดเหลือง ดูเหมือนกำลังหลับอยู่
2.76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७६.५ ॥
วางพระศพบนที่บรรทมอันประเสริฐซึ่งประดับด้วยอัญมณีมากมาย แล้วพระโอรสผู้เศร้าโศกยิ่งนักก็คร่ำครวญถึงท้าวทศรถ
2.76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥ २.७६.६ ॥
ข้าแต่พระราชา ขณะที่ข้าไม่อยู่และยังไม่กลับมา พระองค์ได้ตั้งพระทัยทำสิ่งใดไว้ พระองค์ได้ขับไล่พระรามผู้รู้ธรรม และพระลักษมณ์ผู้มีกำลังมาก แล้วทรงกระทำสิ่งใดลงไป
2.76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥ २.७६.७ ॥
ข้าแต่มหาราชา พระองค์จะเสด็จไปที่ใด ทรงทิ้งประชาชนผู้กำลังโศกเศร้านี้ไว้ ให้ขาดพระรามผู้เป็นราชสีห์แห่งมนุษย์ ผู้มีการกระทำอันไม่ต้องลำบากเลย
2.76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥ २.७६.८ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อพระองค์เสด็จสู่สวรรค์แล้ว ข้าแต่พ่อ และพระรามเสด็จเข้าป่าไปแล้ว ใครจะเป็นผู้ดูแลความอยู่ดีและความมั่นคงของพระองค์ในเมืองนี้
2.76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥ २.७६.९ ॥
ข้าแต่พระราชา แผ่นดินเมื่อขาดพระองค์ก็เหมือนหญิงม่าย ย่อมไม่รุ่งเรือง เมืองนี้ปรากฏแก่ข้าพเจ้าดุจราตรีที่ไร้จันทร์
2.76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥ २.७६.१० ॥
เมื่อภรตผู้มีใจโศกเศร้าคร่ำครวญอยู่อย่างนั้น วสิษฐะ ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ ก็กล่าววาจาขึ้นอีกครั้ง
2.76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥ २.७६.११ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนใหญ่ พิธีศพที่ต้องประกอบแด่พระราชาแห่งประชาชนนี้ จงทำโดยไม่ให้ใจวุ่นวาย และไม่ต้องคิดนานเกินควรเถิด
2.76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥ २.७६.१२ ॥
ภรตกล่าวว่า "ดีแล้ว" แล้วแสดงความเคารพต่อคำของวสิษฐะ และเร่งเหล่าโหตฤ ปุโรหิต และอาจารย์ทั้งหลายให้ทำงานทุกด้าน
2.76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥ २.७६.१३ ॥
สิ่งของที่เคยวางไว้นอกโรงบูชาไฟของพระราชาแห่งมนุษย์ ถูกนำออกไปโดยเหล่าโหตฤและผู้ประกอบยัญ ตามที่กฎกำหนด
2.76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥ २.७६.१४ ॥
แล้วบริวารก็ยกพระราชาผู้หมดสติขึ้นบนเปลหาม ลำคอของพวกเขาสะอื้นด้วยน้ำตา จิตใจหดหู่ จึงพากันหามพระศพไป
2.76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥ २.७६.१५ ॥
ประชาชนโปรยทองคำ ทองบริสุทธิ์ และผ้านุ่งห่มหลากชนิดไปตามทาง แล้วเดินนำหน้าพระศพของพระราชาไป
2.76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥ २.७६.१६ ॥
บางพวกนำไม้จันทน์ ไม้อคุรุ ยางไม้ ไม้สรละ ไม้ปัทมกะ และไม้เทวทารุมา แล้วก่อกองเพลิงสำหรับเผาศพ
2.76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥ २.७६.१७ ॥
เมื่อถวายเครื่องหอมทุกชนิดและสิ่งอื่นๆ ที่นั่นแล้ว เหล่าโหตฤก็วางพระราชาลงกลางกองเพลิง
2.76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥ २.७६.१८ ॥
ครั้นนั้น เหล่าโหตฤก็เทเครื่องบูชาลงในไฟเช่นเดียวกัน และพึมพำมนตร์ให้พระองค์ ส่วนผู้ขับสามเวทก็ขับสามเวทตามที่คัมภีร์กำหนด
2.76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥ २.७६.१९ ॥
เหล่าสตรีของพระองค์ ขึ้นทั้งในเกี้ยวและในยานพาหนะ ตามที่เหมาะสมกับพระองค์ มีผู้อาวุโสห้อมล้อม พากันออกจากเมืองไปในครั้งนั้น
2.76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥ २.७६.२० ॥
เหล่าโหตฤเดินวนรอบพระราชาผู้บรรทมอยู่บนกองเพลิงโดยให้ด้านขวาหันเข้าหาพระองค์ และเหล่าสตรีผู้โศกเศร้า นำโดยเกาศัลยา ก็ทำเช่นเดียวกัน
2.76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥ २.७६.२१ ॥
เสียงร้องของเหล่านารีดังขึ้นที่นั่น เหมือนเสียงนกกราวญจะ ในเวลานั้นหญิงผู้ทุกข์ร้อนนับพันคร่ำครวญด้วยความสงสารอย่างน่าเวทนา
2.76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥ २.७६.२२ ॥
จากนั้นเหล่านารีผู้ประเสริฐ ร่ำไห้ไร้ที่พึ่ง คร่ำครวญซ้ำแล้วซ้ำอีก ลงจากรถม้าที่นั่งมาสู่ฝั่งแม่น้ำสรยู
2.76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।
पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।
भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥ २.७६.२३ ॥
เมื่อได้ถวายน้ำแด่ผู้วายชนม์ร่วมกับพระภรต เหล่านางในของพระราชา รวมทั้งอำมาตย์และปุโรหิต ได้เข้าสู่นครด้วยดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตา แล้วใช้เวลาสิบวันในความโศกเศร้า นอนอยู่บนพื้นดิน