বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 2.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.81.1
ततः नान्दी मुखीम् रात्रिम् भरतम् सूत मागधाः ।
तुष्टुवुर् वाग् विशेषज्ञाः स्तवैः मन्गल सम्हितैः ॥ २.८१.१ ॥
তখন নান্দীমুখী রাত্রিতে বাক্যবিশারদ সূত ও মাগধগণ মঙ্গলময় স্তবে ভরতের স্তুতি করলেন।
2.81.2
सुवर्ण कोण अभिहतः प्राणदद् याम दुन्दुभिः ।
दध्मुः शन्खामः च शतशो वाद्यामः च उच्च अवच स्वरान् ॥ २.८१.२ ॥
সোনার দণ্ডের আঘাতে যামদুন্দুভি ধ্বনিত হল; শত শত শঙ্খ ও বাদ্যযন্ত্র উঁচুনিচু সুরে বেজে উঠল।
2.81.3
स तूर्य घोषः सुमहान् दिवम् आपूरयन्न् इव ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् भूयः शोकैः अरन्ध्रयत् ॥ २.८१.३ ॥
সেই বাদ্যধ্বনি এত প্রবল ছিল যেন আকাশ পূর্ণ করছে; শোকে সন্তপ্ত ভরতকে তা আবার শোকে বিদ্ধ করল।
2.81.4
ततः प्रबुद्धो भरतः तम् घोषम् सम्निवर्त्य च ।
न अहम् राजा इति च अपि उक्त्वा शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.८१.४ ॥
তখন জাগ্রত ভরত সেই ধ্বনি থামিয়ে, 'আমি রাজা নই' বলে শত্রুঘ্নকে এই কথা বললেন।
2.81.5
पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्य अपकृतम् महत् ।
विसृज्य मयि दुह्खानि राजा दशरथो गतः ॥ २.८१.५ ॥
শত্রুঘ্ন, দেখো, কৈকেয়ী জগতের প্রতি কত বড় অপকার করেছে! আমার উপর দুঃখ নিক্ষেপ করে রাজা দশরথ চলে গেছেন।
2.81.6
तस्य एषा धर्म राजस्य धर्म मूला महात्मनः ।
परिभ्रमति राज श्रीर् नौर् इव अकर्णिका जले ॥ २.८१.६ ॥
সেই ধর্মরাজ মহাত্মার এই রাজলক্ষ্মী, যা ধর্মে প্রতিষ্ঠিত, জলে হালবিহীন নৌকার মতো ঘুরে বেড়াচ্ছে।
2.81.7
यो हि नः सुमहान्नाथः सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।
अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवः स्वयम् ॥ २.८१.७ ॥
আমাদের মহান প্রভু সেই রাঘবও, আমার মা এই নারীর কারণে ধর্ম ত্যাগ করে নিজেই বনে নির্বাসিত হলেন।
2.81.8
कृपणम् रुरुदुः सर्वाः सस्वरम् योषितः तदा ॥ २.८१.८ ॥
তখন সকল নারী করুণ স্বরে উচ্চৈঃস্বরে কাঁদতে লাগলেন।
2.81.9
तथा तस्मिन् विलपति वसिष्ठो राज धर्मवित् ।
सभाम् इक्ष्वाकु नाथस्य प्रविवेश महा यशाः ॥ २.८१.९ ॥
তারা এভাবে বিলাপ করছিলেন, এমন সময় রাজধর্মজ্ঞ মহাযশা বশিষ্ঠ ইক্ষ্বাকুনাথের সভায় প্রবেশ করলেন।
2.81.10
शात कुम्भमयीम् रम्याम् मणि रत्न समाकुलाम् ।
सुधर्माम् इव धर्म आत्मा सगणः प्रत्यपद्यत ॥ २.८१.१० ॥
সোনায় নির্মিত, রমণীয়, মণিরত্নে পূর্ণ সভায়, সুধর্মা সভার মতো, ধর্মাত্মা বশিষ্ঠ তাঁর পরিজনসহ উপস্থিত হলেন।
2.81.11
स कान्चनमयम् पीठम् पर अर्ध्य आस्तरण आवृतम् ।
अध्यास्त सर्व वेदज्ञो दूतान् अनुशशास च ॥ २.८१.११ ॥
তিনি সোনার তৈরি, অতি মূল্যবান আসনে উপবেশন করে, সর্ববেদজ্ঞ হয়ে দূতদের আদেশ দিলেন।
2.81.12
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् योधान् अमात्यान् गण बल्लभान् ।
क्षिप्रम् आनयत अव्यग्राः कृत्यम् आत्ययिकम् हि नः ॥ २.८१.१२ ॥
ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয়, যোদ্ধা, অমাত্য ও গণপ্রিয়দের শীঘ্র নিয়ে এসো; স্থির মনে যাও, কারণ আমাদের জরুরি কাজ আছে।
2.81.13
सराजभृत्यम् शत्रुघ्नम् भरतम् च यश्स्विनम् ।
युधाजितम् सुमन्त्रम् च ये च तत्र हिता जनाः ॥ २.८१.१३ ॥
রাজভৃত্যসহ শত্রুঘ্নকে, যশস্বী ভরতকে, যুধাজিৎকে, সুমন্ত্রকে এবং সেখানে যে হিতৈষী জনেরা ছিলেন, তাঁদেরকে (আনো)।
2.81.14
ततः हलहला शब्दो महान् समुदपद्यत ।
रथैः अश्वैः गजैः च अपि जनानाम् उपगच्चताम् ॥ २.८१.१४ ॥
তখন রথ, ঘোড়া, হাতি এবং আগত মানুষের থেকে এক মহান কোলাহল উঠল।
2.81.15
ततः भरतम् आयान्तम् शत क्रतुम् इव अमराः ।
प्रत्यनन्दन् प्रकृतयो यथा दशरथम् तथा ॥ २.८१.१५ ॥
তখন ইন্দ্রের আগমনে দেবতাগণ যেমন আনন্দিত হন, তেমনি আগত ভরতকে প্রজারা দশরথের মতোই আনন্দে স্বাগত জানাল।
2.81.16
ह्रदैव तिमि नाग सम्वृतः ।
स्तिमित जलो मणि शन्ख शर्करः ।
दशरथ सुत शोभिता सभा ।
सदशरथा इव बभौ यथा पुरा ॥ २.८१.१६ ॥
মাছ ও জলজন্তুতে ঘেরা, স্থির জলের, মণি, শঙ্খ ও নুড়িতে পূর্ণ হ্রদের মতো, দশরথপুত্র দ্বারা শোভিত সভা (উজ্জ্বল হলো)। দশরথের সঙ্গে যেন পূর্বের মতোই তা উজ্জ্বল হয়ে উঠল।