वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.81.1
ततः नान्दी मुखीम् रात्रिम् भरतम् सूत मागधाः ।
तुष्टुवुर् वाग् विशेषज्ञाः स्तवैः मन्गल सम्हितैः ॥ २.८१.१ ॥
तेव्हा नांदीमुखी रात्री वाणीतील विशेषज्ञ सूत आणि मागध यांनी मंगलमय स्तुतींनी भरताची स्तुती केली.
2.81.2
सुवर्ण कोण अभिहतः प्राणदद् याम दुन्दुभिः ।
दध्मुः शन्खामः च शतशो वाद्यामः च उच्च अवच स्वरान् ॥ २.८१.२ ॥
सोन्याच्या दांड्याने आघात केलेली यामदुंदुभी घुमली; शेकडो शंख आणि वाद्ये उंच-सखल स्वरांत वाजू लागली.
2.81.3
स तूर्य घोषः सुमहान् दिवम् आपूरयन्न् इव ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् भूयः शोकैः अरन्ध्रयत् ॥ २.८१.३ ॥
ते वाद्यांचे घोष इतके प्रचंड होते की जणू आकाश भरून टाकत होते; शोकाने तप्त झालेल्या भरताला त्याने पुन्हा दुःखांनी विद्ध केले.
2.81.4
ततः प्रबुद्धो भरतः तम् घोषम् सम्निवर्त्य च ।
न अहम् राजा इति च अपि उक्त्वा शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.८१.४ ॥
तेव्हा जागा झालेल्या भरताने तो घोष थांबवला आणि 'मी राजा नाही' असे म्हणून शत्रुघ्नाला हे सांगितले.
2.81.5
पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्य अपकृतम् महत् ।
विसृज्य मयि दुह्खानि राजा दशरथो गतः ॥ २.८१.५ ॥
शत्रुघ्ना, पाहा, कैकेयीने जगाचा केवढा मोठा अपकार केला आहे! माझ्यावर दुःखांचा वर्षाव करून राजा दशरथ निघून गेले.
2.81.6
तस्य एषा धर्म राजस्य धर्म मूला महात्मनः ।
परिभ्रमति राज श्रीर् नौर् इव अकर्णिका जले ॥ २.८१.६ ॥
त्या धर्मराज महात्म्याची ही राजलक्ष्मी, जी धर्मावर आधारलेली, पाण्यात सुकाणू नसलेल्या होडीप्रमाणे भटकत आहे.
2.81.7
यो हि नः सुमहान्नाथः सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।
अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवः स्वयम् ॥ २.८१.७ ॥
आमचे महान स्वामी असलेले ते राघव, माझ्या या मातेमुळे धर्माचा त्याग करून स्वतः वनात पाठवले गेले.
2.81.8
कृपणम् रुरुदुः सर्वाः सस्वरम् योषितः तदा ॥ २.८१.८ ॥
तेव्हा सर्व स्त्रिया दीनपणे मोठ्याने रडू लागल्या.
2.81.9
तथा तस्मिन् विलपति वसिष्ठो राज धर्मवित् ।
सभाम् इक्ष्वाकु नाथस्य प्रविवेश महा यशाः ॥ २.८१.९ ॥
ते असे विलाप करत असताना, राजधर्म जाणणारे महायशस्वी वसिष्ठ इक्ष्वाकुनाथाच्या सभेत प्रवेशले.
2.81.10
शात कुम्भमयीम् रम्याम् मणि रत्न समाकुलाम् ।
सुधर्माम् इव धर्म आत्मा सगणः प्रत्यपद्यत ॥ २.८१.१० ॥
सोन्याने बनलेल्या, रमणीय, मणी-रत्नांनी भरलेल्या सभेत, जसे सुधर्मा सभेत, धर्मात्मा वसिष्ठ आपल्या गणांसह पोहोचले.
2.81.11
स कान्चनमयम् पीठम् पर अर्ध्य आस्तरण आवृतम् ।
अध्यास्त सर्व वेदज्ञो दूतान् अनुशशास च ॥ २.८१.११ ॥
ते सोन्याच्या, अत्युत्तम आच्छादनांनी झाकलेल्या आसनावर बसले आणि सर्ववेदज्ञ असल्याने त्यांनी दूतांना आज्ञा दिली.
2.81.12
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् योधान् अमात्यान् गण बल्लभान् ।
क्षिप्रम् आनयत अव्यग्राः कृत्यम् आत्ययिकम् हि नः ॥ २.८१.१२ ॥
ब्राह्मण, क्षत्रिय, योद्धे, अमात्य आणि गणप्रिय जनांना लवकर घेऊन या; शांतपणे जा, कारण आपले कार्य तातडीचे आहे.
2.81.13
सराजभृत्यम् शत्रुघ्नम् भरतम् च यश्स्विनम् ।
युधाजितम् सुमन्त्रम् च ये च तत्र हिता जनाः ॥ २.८१.१३ ॥
राजसेवकांसह शत्रुघ्न, यशस्वी भरत, युधाजित, सुमंत्र आणि तेथे असलेले हितचिंतक लोक (यांना आणा).
2.81.14
ततः हलहला शब्दो महान् समुदपद्यत ।
रथैः अश्वैः गजैः च अपि जनानाम् उपगच्चताम् ॥ २.८१.१४ ॥
तेव्हा रथ, घोडे, हत्ती आणि येणाऱ्या लोकांचा मोठा गोंधळ उडाला.
2.81.15
ततः भरतम् आयान्तम् शत क्रतुम् इव अमराः ।
प्रत्यनन्दन् प्रकृतयो यथा दशरथम् तथा ॥ २.८१.१५ ॥
जसे इंद्र आल्यावर देव आनंदित होतात, तसे येणाऱ्या भरताचे प्रजेने, पूर्वी दशरथाचे केले तसेच, स्वागत केले.
2.81.16
ह्रदैव तिमि नाग सम्वृतः ।
स्तिमित जलो मणि शन्ख शर्करः ।
दशरथ सुत शोभिता सभा ।
सदशरथा इव बभौ यथा पुरा ॥ २.८१.१६ ॥
मासे व जलचरांनी वेढलेल्या, शांत पाण्याच्या, मणी, शंख व गारगोट्यांनी भरलेल्या सरोवराप्रमाणे, दशरथपुत्राने शोभलेली सभा (झळकली). दशरथासह ती पूर्वीप्रमाणेच तेजस्वी दिसली.