वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.83.1
ततः समुत्थितः काल्यम् आस्थाय स्यन्दन उत्तमम् ।
प्रययौ भरतः शीघ्रम् राम दर्शन कान्क्षया ॥ २.८३.१ ॥
नंतर पहाटे उठून, उत्तम रथात बसून, रामाच्या दर्शनाच्या इच्छेने भरत त्वरेने निघाला.
2.83.2
अग्रतः प्रययुस् तस्य सर्वे मन्त्रि पुरोधसः ।
अधिरुह्य हयैः युक्तान् रथान् सूर्य रथ उपमान् ॥ २.८३.२ ॥
त्याच्या पुढे सर्व मंत्री आणि पुरोहित, घोड्यांनी जोडलेल्या सूर्यरथासारख्या रथांवर बसून गेले.
2.83.3
नव नाग सहस्राणि कल्पितानि यथा विधि ।
अन्वयुर् भरतम् यान्तम् इक्ष्वाकु कुल नन्दनम् ॥ २.८३.३ ॥
नऊ हजार हत्ती, विधीप्रमाणे सजवलेले, इक्ष्वाकु कुलाचा आनंद असलेल्या भरताच्या मागे जात असताना त्याच्यामागे निघाले.
2.83.4
षष्ठी रथ सहस्राणि धन्विनो विविध आयुधाः ।
अन्वयुर् भरतम् यान्तम् राज पुत्रम् यशस्विनम् ॥ २.८३.४ ॥
साठ हजार रथ, धनुर्धारी आणि विविध शस्त्रे धारण करणारे, यशस्वी राजपुत्र भरत जात असताना त्याच्यामागे गेले.
2.83.5
शतम् सहस्राणि अश्वानाम् समारूढानि राघवम् ।
अन्वयुर् भरतम् यान्तम् राज पुत्रम् यशस्विनम् ॥ २.८३.५ ॥
शंभर हजार घोडे, त्यावर स्वार झालेले, राघव वंशातील भरत जात असताना त्याच्यामागे निघाले; यशस्वी राजपुत्र भरत.
2.83.6
कैकेयी च सुमित्रा च कौसल्या च यशस्विनी ।
राम आनयन सम्हृष्टा ययुर् यानेन भास्वता ॥ २.८३.६ ॥
यशस्विनी कैकेयी, सुमित्रा आणि कौसल्या रामाला परत आणण्याच्या आनंदाने तेजस्वी वाहनातून निघाल्या.
2.83.7
प्रयाताः च आर्य सम्घाता रामम् द्रष्टुम् सलक्ष्मणम् ।
तस्य एव च कथाः चित्राः कुर्वाणा हृष्ट मानसाः ॥ २.८३.७ ॥
आर्यांचे समूह लक्ष्मणासह रामाला पाहण्यासाठी निघाले; त्याच्याविषयीच नाना प्रकारच्या गोष्टी बोलत, आनंदित मनाने ते गेले.
2.83.8
मेघ श्यामम् महा बाहुम् स्थिर सत्त्वम् दृढ व्रतम् ।
कदा द्रक्ष्यामहे रामम् जगतः शोक नाशनम् ॥ २.८३.८ ॥
मेघासारखा श्यामवर्ण, महाबाहू, स्थिर स्वभाव आणि दृढ व्रत असलेल्या, जगाचा शोक हरण करणाऱ्या रामाला आम्ही केव्हा पाहू?
2.83.9
दृष्टएव हि नः शोकम् अपनेष्यति राघवः ।
तमः सर्वस्य लोकस्य समुद्यन्न् इव भास्करः ॥ २.८३.९ ॥
राघवाला पाहताक्षणीच तो आमचा शोक दूर करील, जसा उगवणारा सूर्य जगाचा सर्व अंधार दूर करतो.
2.83.10
परिष्वजानाः च अन्योन्यम् ययुर् नागरिकाः तदा ॥ २.८३.१० ॥
तेव्हा नागरिक एकमेकांना आलिंगन देत निघाले.
2.83.11
ये च तत्र अपरे सर्वे सम्मता ये च नैगमाः ।
रामम् प्रति ययुर् हृष्टाः सर्वाः प्रकृतयः तदा ॥ २.८३.११ ॥
तेथील इतर सर्व मान्यवर आणि व्यापारी संघाचे सदस्य आनंदाने रामाकडे निघाले; तेव्हा सर्व प्रजाही गेली.
2.83.12
मणि काराः च ये केचित् कुम्भ काराः च शोभनाः ।
सूत्र कर्म कृतः चैव ये च शस्त्र उपजीविनः ॥ २.८३.१२ ॥
मण्यांचे कारागीर, काही कुंभार, उत्तम कारागीर, सूत्रकाम करणारे आणि शस्त्रांवर उपजीविका करणारे, तेही.
2.83.13
मायूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकाः तथा ।
दन्त काराः सुधा काराः तथा गन्ध उपजीविनः ॥ २.८३.१३ ॥
मयूरकार, क्रकचिक, रोचक व वेधक, तसेच दंतकार, सुधाकार आणि गंधोपजीवी (भरतासोबत गेले).
2.83.14
सुवर्ण काराः प्रख्याताः तथा कम्बल धावकाः ।
स्नापक आच्चादका वैद्या धूपकाः शौण्डिकाः तथा ॥ २.८३.१४ ॥
सुवर्णकार, प्रसिद्ध कांबळ धुणारे, स्नानसेवक, वस्त्र शिवणारे, वैद्य, धूपकार आणि शौंडिक (भरतासोबत गेले).
2.83.15
रजकाः तुन्न वायाः च ग्राम घोष महत्तराः ।
शैलूषाः च सह स्त्रीभिर् यान्ति कैवर्तकाः तथा ॥ २.८३.१५ ॥
धोबी, शिंपी, गावचे व गवळ्यांचे ज्येष्ठ, नट आणि स्त्रियांसह कोळी (भरतासोबत निघाले).
2.83.16
समाहिता वेदविदो ब्राह्मणा वृत्त सम्मताः ।
गो रथैः भरतम् यान्तम् अनुजग्मुः सहस्रशः ॥ २.८३.१६ ॥
समाहित, वेदज्ञ आणि आचाराने मान्य असलेले ब्राह्मण गाडांतून हजारोंच्या संख्येने भरताच्या मागोमाग गेले.
2.83.17
सुवेषाः शुद्ध वसनाः ताम्र मृष्ट अनुलेपनाः ।
सर्वे ते विविधैः यानैः शनैः भरतम् अन्वयुः ॥ २.८३.१७ ॥
सुंदर वेष, शुद्ध वस्त्रे, तांबूस रंगाचे गुळगुळीत अंगलेप लावलेले ते सर्व विविध वाहनांतून हळूहळू भरताच्या मागे गेले.
2.83.18
प्रहृष्ट मुदिता सेना सान्वयात् कैकयी सुतम् ।
भ्रातुरानयने यान्तम् भरतम् भ्रातृवत्सलम् ॥ २.८३.१८ ॥
आनंदित व हर्षित सेना, भावाला परत आणण्यासाठी जाणाऱ्या बंधुप्रेमी कैकेयीपुत्र भरताच्या जवळून मागे गेली.
2.83.19
ते गत्वा दूरमध्वानम् रथम् यानाश्वकुञ्जरैः ।
समासेदुस्ततो गङ्गाम् शृङ्गिबेरपुरम् प्रति ॥ २.८३.१९ ॥
ते रथ, वाहने, घोडे आणि हत्तींसह दूरचा मार्ग पार करून गंगेजवळच्या शृंगिबेरपुराकडे पोहोचले.
2.83.20
यत्र रामसखो वीरो गुहो ज्ञातिगणैर्वृतः ।
निवसत्यप्रमादेन देशम् तम् परिपालयन् ॥ २.८३.२० ॥
रामाचा मित्र वीर गुह आपल्या नातेवाईकांनी वेढलेला असून सावधपणे त्या प्रदेशाचे रक्षण करीत तेथे राहत होता.
2.83.21
उपेत्य तीरम् गङ्गायाश्चक्रमाकैरलङ्कतम् ।
व्यवतिष्ठत सा सेना भरतस्य अनुयायिनी ॥ २.८३.२१ ॥
गंगेच्या तीरावर पोहोचून भरताच्या मागे चालणारे ते सैन्य पर्वतासारख्या तंबूंनी सजलेल्या वर्तुळाकार छावणीत थांबले.
2.83.22
निरीक्ष्य अनुगताम् सेनाम् ताम् च गन्गाम् शिव उदकाम् ।
भरतः सचिवान् सर्वान् अब्रवीद् वाक्य कोविदः ॥ २.८३.२२ ॥
मागोमाग येणारे सैन्य आणि शुभ जल असलेली ती गंगा पाहून, वाक्चातुर्यात निपुण भरत सर्व मंत्र्यांना म्हणाला.
2.83.23
निवेशयत मे सैन्यम् अभिप्रायेण सर्वशः ।
विश्रान्तः प्रतरिष्यामः श्वैदानीम् महा नदीम् ॥ २.८३.२३ ॥
माझ्या सैन्याची माझ्या इच्छेनुसार पूर्णपणे व्यवस्था करा. विश्रांती घेऊन उद्या आपण या महानदीला पार करू.
2.83.24
दातुम् च तावद् इच्चामि स्वर् गतस्य मही पतेः ।
और्ध्वदेह निमित्त अर्थम् अवतीर्य उदकम् नदीम् ॥ २.८३.२४ ॥
आता स्वर्गस्थ झालेल्या महाराजांसाठी उदकदान करू इच्छितो; म्हणून और्ध्वदैहिक कर्मासाठी नदीत उतरून जल अर्पण करीन.
2.83.25
तस्य एवम् ब्रुवतः अमात्याः तथा इति उक्त्वा समाहिताः ।
न्यवेशयम्स् तामः चन्देन स्वेन स्वेन पृथक् पृथक् ॥ २.८३.२५ ॥
तो असे बोलल्यावर अमात्यांनी 'ठीक आहे' म्हणून सावधपणे त्या सेनेला आपापल्या इच्छेनुसार वेगवेगळ्या ठिकाणी उतरवले.
2.83.26
निवेश्य गन्गाम् अनु ताम् महा नदीम् ।
चमूम् विधानैः परिबर्ह शोभिनीम् ।
उवास रामस्य तदा महात्मनो ।
विचिन्तयानो भरतः निवर्तनम् ॥ २.८३.२६ ॥
त्या महानदी गंगेच्या काठी, परिवार आणि व्यवस्थेने शोभणाऱ्या त्या सेनेला उतरवून, महात्मा रामाच्या परत येण्याचा विचार करीत भरत तेथे राहिला.