বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1.1
प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान्।
रामो ददर्श दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ ३.१.१ ॥
আত্মবান ও দুর্ধর্ষ রাম মহারণ্য দণ্ডকারণ্যে প্রবেশ করে তপস্বীদের আশ্রমমণ্ডল দেখলেন।
3.1.2
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्।
यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम् ॥ ३.१.२ ॥
কুশ ও বল্কলে ঘেরা, ব্রাহ্মী দীপ্তিতে আবৃত, আকাশে জ্বলন্ত সূর্যমণ্ডলের মতো দুর্দর্শ।
3.1.3
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा।
मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसंघैः समावृतम् ॥ ३.१.३ ॥
সকল প্রাণীর আশ্রয়স্থল, যার আঙিনা সর্বদা সুন্দরভাবে পরিষ্কৃত, বহু হরিণে পরিপূর্ণ, পাখির ঝাঁকে পরিবেষ্টিত।
3.1.4
पूजितं चोपनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः।
विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः ॥ ३.१.४ ॥
অপ্সরাদের দলের দ্বারা সর্বদা পূজিত ও তাঁরা নৃত্য করেন এমন, বিশাল অগ্নিবেদি, স্রুক-পাত্র, মৃগচর্ম ও কুশে শোভিত।
3.1.5
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्।
आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्वृतम् ॥ ३.१.५ ॥
সমিধ, জলকলস, ফলমূলে শোভিত, অরণ্যের মহাবৃক্ষ ও মধুর ফলের পবিত্র বৃক্ষে বেষ্টিত।
3.1.6
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्।
पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया ॥ ३.१.६ ॥
বলি ও হোমে পূজিত, পবিত্র, ব্রহ্মঘোষের ধ্বনিতে প্রতিধ্বনিত, অন্যান্য ফুলে ও পদ্মযুক্ত সরোবরে পরিবেষ্টিত।
3.1.7
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः।
सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्युतम् ॥ ३.१.७ ॥
ফলমূলভোজী, সংযমী, বল্কল ও কৃষ্ণমৃগচর্মধারী, সূর্য ও বৈশ্বানর অগ্নির ন্যায় দীপ্ত প্রাচীন মুনিগণে পরিপূর্ণ।
3.1.8
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः।
तद् ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ॥ ३.१.८ ॥
পবিত্র, নিয়মিত আহারী পরম ঋষিগণে শোভিত, ব্রহ্মলোকের মতো, বেদধ্বনিতে মুখরিত সেই আশ্রম।
3.1.9
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम्।
तद् दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ ३.१.९ ॥
ব্রহ্মজ্ঞানী ও মহাভাগ্যবান ব্রাহ্মণগণে শোভিত সেই তপস্বী-আশ্রমমণ্ডল দেখে শ্রীমান রাঘব (রাম)।
3.1.10
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद् धनुः।
दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः ॥ ३.१.१० ॥
মহাতেজা (রাম) বিশাল ধনুকে জ্যা আরোপ করে তাঁদের কাছে এলেন; দিব্যজ্ঞানসম্পন্ন সেই মহর্ষিগণ রামকে দেখলেন।
3.1.11
अभिजग्मुस्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम्।
ते तु सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम् ॥ ३.१.११ ॥
তখন প্রীত হয়ে তাঁরা যশস্বিনী বৈদেহী (সীতা)-র কাছেও গেলেন; উদিত চন্দ্রের মতো ধর্মচারী রামকে দেখলেন।
3.1.12
लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम्।
मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन् दृढव्रताः ॥ ३.१.१२ ॥
লক্ষ্মণকে এবং যশস্বিনী বৈদেহীকে দেখে মঙ্গলবাক্য উচ্চারণ করে দৃঢ়ব্রত ঋষিগণ তাঁদের অভ্যর্থনা করলেন।
3.1.13
रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम्।
ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः ॥ ३.१.१३ ॥
বনবাসীরা বিস্ময়-মুখে রামের রূপ, দৃঢ় দেহগঠন, শোভা, কোমলতা ও সুন্দর বেশ দেখল।
3.1.14
वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव।
आश्चर्यभूतान् ददृशुः सर्वे ते वनवासिनः ॥ ३.१.१४ ॥
বনবাসী সকলে বৈদেহী, লক্ষ্মণ ও রামকে নিমেষহীন নেত্রে যেন বিস্ময়ে দেখল।
3.1.15
अत्रैनं हि महाभागाः सर्वभूतहिते रताः।
अतिथिं पर्णशालायां राघवं संन्यवेशयन् ॥ ३.१.१५ ॥
সর্বভূতের হিতে নিবিষ্ট সেই মহাভাগ্যবানেরা রাঘবকে অতিথিরূপে পর্ণশালায় বাসস্থান দিলেন।
3.1.16
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः।
आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः ॥ ३.१.१६ ॥
তারপর অগ্নিসম ধর্মাচারী সেই মহাভাগ্যবানেরা রামকে যথাবিধি সৎকার করে জল এনে দিলেন।
3.1.17
मङ्गलानि प्रयुञ्जाना मुदा परमया युताः।
मूलं पुष्पं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः ॥ ३.१.१७ ॥
পরম আনন্দে মঙ্গলাচার করতে করতে তাঁরা মহাত্মাকে মূল, পুষ্প, ফল সবকিছু ও আশ্রমও দিলেন।
3.1.18
निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते तु प्राञ्जलयोऽब्रुवन्।
धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यश्च महायशाः ॥ ३.१.१८ ॥
ধর্মজ্ঞ তাঁরা নিবেদন করে করজোড়ে বললেন — "ইনি এই জনগণের ধর্মরক্ষক, আশ্রয়স্থল, মহাযশস্বী।"
3.1.19
पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः।
इन्द्रस्यैव चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव ॥ ३.१.१९ ॥
রাজা পূজনীয়, মাননীয়, দণ্ডধর ও গুরু; ইন্দ্রের চতুর্থাংশের মতো তিনি প্রজাদের রক্ষা করেন, হে রাঘব।
3.1.20
राजा तस्माद् वरान् भोगान् रम्यान् भुङ्क्ते नमस्कृतः।
ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः।
नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः ॥ ३.१.२० ॥
তাই রাজা নমস্কৃত হয়ে উত্তম ও রমণীয় ভোগ উপভোগ করেন। আমরা আপনার রাজ্যের বাসিন্দা; আপনি আমাদের রক্ষা করবেন। নগরে থাকি বা বনে, আপনিই আমাদের রাজা, জনগণের ঈশ্বর।
3.1.21
न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः।
रक्षणीयास्त्वया शश्वद् गर्भभूतास्तपोधनाः ॥ ३.१.२१ ॥
হে রাজন, আমরা দণ্ড ত্যাগ করেছি; ক্রোধ জয় করেছি, ইন্দ্রিয় বশ করেছি। তপস্যাই আমাদের ধন; গর্ভস্থ শিশুর মতো আপনি সর্বদা আমাদের রক্ষা করবেন।
3.1.22
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैरन्यैश्च राघवम्।
वन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन् ॥ ३.१.२२ ॥
এরূপ বলে তারা ফল, মূল, ফুল, অন্যান্য বনজ দ্রব্য ও বিবিধ আহার্যে রাঘব ও লক্ষ্মণের সমাদর করলেন।
3.1.23
तथान्ये तापसाः सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः।
न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम् ॥ ३.१.२३ ॥
তেমনি অন্য সিদ্ধ তপস্বীরাও, অগ্নির ন্যায় তেজস্বী ও ন্যায়ানুসারে আচরণকারী, বিধি অনুসারে ঈশ্বর রামকে তৃপ্ত করলেন।