वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1.1
प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान्।
रामो ददर्श दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ ३.१.१ ॥
आत्मवान आणि दुर्धर्ष राम महारण्य दण्डकारण्यात प्रवेश करून तपस्व्यांच्या आश्रममंडलाला पाहता झाला.
3.1.2
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्।
यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम् ॥ ३.१.२ ॥
कुश आणि वल्कलांनी वेढलेले, ब्राह्मी तेजाने आच्छादलेले, आकाशातील प्रज्वलित सूर्यमंडलासारखे पाहणे कठीण असे होते.
3.1.3
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा।
मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसंघैः समावृतम् ॥ ३.१.३ ॥
सर्व प्राण्यांचे आश्रयस्थान, ज्याचे अंगण सदैव नीट झाडलेले, अनेक हरणांनी भरलेले आणि पक्ष्यांच्या थव्यांनी वेढलेले.
3.1.4
पूजितं चोपनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः।
विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः ॥ ३.१.४ ॥
अप्सरांच्या समूहांकडून सदैव पूजित आणि त्या जेथे नृत्य करतात असे, विशाल अग्निवेदी, स्रुक्-पात्रे, मृगाजिने आणि कुश यांनी शोभणारे.
3.1.5
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्।
आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्वृतम् ॥ ३.१.५ ॥
समिधा, जलकलश, फळे-मुळांनी शोभणारे, अरण्यातील महावृक्ष आणि गोड फळांच्या पवित्र वृक्षांनी वेढलेले.
3.1.6
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्।
पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया ॥ ३.१.६ ॥
बली आणि होमांनी पूजित, पवित्र, ब्रह्मघोषाच्या नादाने निनादित, इतर फुलांनी आणि कमलसरोवराने वेढलेले.
3.1.7
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः।
सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्युतम् ॥ ३.१.७ ॥
फळमुळे खाणारे, इंद्रियनिग्रही, वल्कले व काळ्या हरिणाचे कातडे नेसलेले, सूर्य व वैश्वानर अग्नीसारखे तेजस्वी प्राचीन मुनींनी युक्त.
3.1.8
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः।
तद् ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ॥ ३.१.८ ॥
पवित्र व नियमित आहार घेणाऱ्या परम ऋषींनी शोभिवंत, ब्रह्मलोकासारखे, वेदघोषांनी निनादलेले ते आश्रमस्थान.
3.1.9
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम्।
तद् दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ ३.१.९ ॥
ब्रह्मज्ञानी व महाभाग्यवान ब्राह्मणांनी शोभलेले ते तपस्व्यांचे आश्रममंडल पाहून श्रीमान राघव (राम).
3.1.10
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद् धनुः।
दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः ॥ ३.१.१० ॥
महातेजस्वी (राम) मोठ्या धनुष्याला प्रत्यंचा चढवून त्यांच्याजवळ गेला; दिव्य ज्ञानाने युक्त त्या महर्षींनी रामाला पाहिले.
3.1.11
अभिजग्मुस्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम्।
ते तु सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम् ॥ ३.१.११ ॥
तेव्हा आनंदित होऊन ते यशस्विनी वैदेही (सीता) यांच्याजवळही गेले; उगवत्या चंद्रासारख्या धर्मचारी रामाला त्यांनी पाहिले.
3.1.12
लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम्।
मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन् दृढव्रताः ॥ ३.१.१२ ॥
लक्ष्मणाला व यशस्विनी वैदेहीला पाहून, मंगल वचने उच्चारत, दृढव्रती ऋषींनी त्यांचे स्वागत केले.
3.1.13
रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम्।
ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः ॥ ३.१.१३ ॥
वनात राहणाऱ्या लोकांनी आश्चर्यचकित चेहऱ्याने रामाचे रूप, दृढ शरीरयष्टी, शोभा, सुकुमारता आणि सुंदर वेष पाहिला.
3.1.14
वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव।
आश्चर्यभूतान् ददृशुः सर्वे ते वनवासिनः ॥ ३.१.१४ ॥
वनात राहणाऱ्या सर्वांनी वैदेही, लक्ष्मण आणि रामाकडे न पापणी लवता, जणू आश्चर्याने पाहिले.
3.1.15
अत्रैनं हि महाभागाः सर्वभूतहिते रताः।
अतिथिं पर्णशालायां राघवं संन्यवेशयन् ॥ ३.१.१५ ॥
सर्व प्राणिमात्रांच्या हितात रमलेल्या त्या महाभाग्यवंतांनी राघवाला अतिथी म्हणून पर्णकुटीत विसावा दिला.
3.1.16
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः।
आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः ॥ ३.१.१६ ॥
नंतर अग्नीसमान, धर्माचरण करणाऱ्या त्या महाभाग्यवंतांनी रामाचा विधिपूर्वक सत्कार करून पाणी आणले.
3.1.17
मङ्गलानि प्रयुञ्जाना मुदा परमया युताः।
मूलं पुष्पं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः ॥ ३.१.१७ ॥
परम आनंदाने मंगल कार्ये करीत त्यांनी महात्म्याला मुळे, फुले, फळे सर्व आणि आश्रमही अर्पण केले.
3.1.18
निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते तु प्राञ्जलयोऽब्रुवन्।
धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यश्च महायशाः ॥ ३.१.१८ ॥
धर्मज्ञ त्या लोकांनी निवेदन करून हात जोडून म्हटले — "हे या लोकांचे धर्मरक्षक, शरण्य आणि महायशस्वी आहेत."
3.1.19
पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः।
इन्द्रस्यैव चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव ॥ ३.१.१९ ॥
राजा पूजनीय, माननीय, दंडधारी आणि गुरू असतो; इंद्राच्याच चौथ्या अंशाप्रमाणे तो प्रजेचे रक्षण करतो, हे राघवा.
3.1.20
राजा तस्माद् वरान् भोगान् रम्यान् भुङ्क्ते नमस्कृतः।
ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः।
नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः ॥ ३.१.२० ॥
म्हणून राजा नमस्कृत होऊन उत्तम व रमणीय भोगांचा उपभोग घेतो. आम्ही तुमच्या राज्यात राहणारे आहोत; तुम्ही आमचे रक्षण करावे. नगरात असो वा वनात, तुम्हीच आमचे राजा आणि लोकांचे स्वामी आहात.
3.1.21
न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः।
रक्षणीयास्त्वया शश्वद् गर्भभूतास्तपोधनाः ॥ ३.१.२१ ॥
हे राजा, आम्ही दंड खाली ठेवला आहे; क्रोधावर विजय मिळवला आहे, इंद्रियांवर जय मिळवला आहे. तपच आमचे धन आहे; गर्भाप्रमाणे तुम्ही आम्हाला नेहमी जपावे.
3.1.22
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैरन्यैश्च राघवम्।
वन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन् ॥ ३.१.२२ ॥
असे बोलून त्यांनी फळे, कंद, फुले, इतर वनोपज आणि विविध आहारांनी राघव व लक्ष्मण यांचा सत्कार केला.
3.1.23
तथान्ये तापसाः सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः।
न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम् ॥ ३.१.२३ ॥
त्याचप्रमाणे इतर सिद्ध तपस्वी, अग्नीसारखे तेजस्वी आणि न्यायाने वागणारे, यथाविधी त्या ईश्वर रामाला तृप्त करू लागले.