वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.12.1
स प्रविश्याश्रमपदं लक्ष्मणो राघवानुजः।
अगस्त्यशिष्यमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ३.१२.१ ॥
राघवाचा अनुज लक्ष्मण आश्रमपरिसरात प्रवेश करून अगस्त्यांच्या शिष्याजवळ जाऊन ही वचने बोलला.
3.12.2
राजा दशरथो नाम ज्येष्ठस्तस्य सुतो बली।
रामः प्राप्तो मुनिं द्रष्टुं भार्यया सह सीतया ॥ ३.१२.२ ॥
दशरथ नावाच्या राजाचा ज्येष्ठ पुत्र, बलवान राम, पत्नी सीतेसह मुनींच्या दर्शनासाठी आला आहे.
3.12.3
लक्ष्मणो नाम तस्याहं भ्राता त्ववरजो हितः।
अनुकूलश्च भक्तश्च यदि ते श्रोत्रमागतः ॥ ३.१२.३ ॥
मी लक्ष्मण, त्याचा धाकटा भाऊ आहे; हितकर्ता, अनुकूल आणि भक्त. ही गोष्ट आपल्या कानी आली असेल तर (आपणास ठाऊक असेल).
3.12.4
ते वयं वनमत्युग्रं प्रविष्टाः पितृशासनात्।
द्रष्टुमिच्छामहे सर्वे भगवन्तं निवेद्यताम् ॥ ३.१२.४ ॥
पित्याच्या आज्ञेने आम्ही या अति भयंकर अरण्यात प्रवेश केला आहे; आम्हा सर्वांना भगवंतांचे दर्शन घ्यावयाचे आहे; त्यांना कळवावे.
3.12.5
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य तपोधनः।
तथेत्युक्त्वाग्निशरणं प्रविवेश निवेदितुम् ॥ ३.१२.५ ॥
लक्ष्मणाचे ते वचन ऐकून तपोधन 'ठीक आहे' म्हणाले आणि कळवण्यासाठी अग्निशरणात प्रवेश केला.
3.12.6
स प्रविश्य मुनिश्रेष्ठं तपसा दुष्प्रधर्षणम्।
कृताञ्जलिरुवाचेदं रामागमनमञ्जसा ॥ ३.१२.६ ॥
तो मुनिश्रेष्ठांजवळ जाऊन, तपाने अजेय असलेल्यांना हात जोडून राघवाच्या आगमनाची वार्ता थेट या शब्दांत सांगता झाला.
3.12.7
यथोक्तं लक्ष्मणेनैव शिष्योऽगस्त्यस्य सम्मतः।
पुत्रौ दशरथस्येमौ रामो लक्ष्मण एव च ॥ ३.१२.७ ॥
लक्ष्मणाने सांगितल्याप्रमाणे, अगस्त्यांचा प्रिय शिष्य (म्हणाला): हे दशरथाचे दोन पुत्र आहेत, राम आणि लक्ष्मण.
3.12.8
प्रविष्टावाश्रमपदं सीतया सह भार्यया।
द्रष्टुं भवन्तमायातौ शुश्रूषार्थमरिंदमौ ॥ ३.१२.८ ॥
आश्रमाच्या परिसरात प्रवेश करून, पत्नी सीतेसह, आपले दर्शन घेण्यासाठी आणि सेवा करण्यासाठी शत्रुदमन करणारे हे दोघे आले आहेत.
3.12.9
यदत्रानन्तरं तत् त्वमाज्ञापयितुमर्हसि।
ततः शिष्यादुपश्रुत्य प्राप्तं रामं सलक्ष्मणम् ॥ ३.१२.९ ॥
यानंतर काय करायचे ते आपण आज्ञा करावी. मग शिष्याकडून ऐकून, लक्ष्मणासह राम आला आहे हे कळल्यावर—
3.12.10
वैदेहीं च महाभागामिदं वचनमब्रवीत्।
दिष्ट्या रामश्चिरस्याद्य द्रष्टुं मां समुपागतः ॥ ३.१२.१० ॥
महाभाग्यवती वैदेहीला हे शब्द म्हणाले: सुदैवाने बऱ्याच काळानंतर आज राम मला भेटायला आला आहे.
3.12.11
मनसा कांक्षितं ह्यस्य मयाप्यागमनं प्रति।
गम्यतां सत्कृतो रामः सभार्यः सहलक्ष्मणः ॥ ३.१२.११ ॥
त्यांच्या आगमनाची इच्छा मीही मनात बाळगली होती. पत्नी व लक्ष्मणासह रामाला सन्मानपूर्वक आणा.
3.12.12
प्रवेश्यतां समीपं मे किमसौ न प्रवेशितः।
एवमुक्तस्तु मुनिना धर्मज्ञेन महात्मना ॥ ३.१२.१२ ॥
माझ्याजवळ आणावे; त्याला अजून आत का आणले नाही? अशा प्रकारे धर्मज्ञ महात्मा मुनींनी सांगितल्यावर—
3.12.13
अभिवाद्याब्रवीच्छिष्यस्तथेति नियताञ्जलिः।
तदा निष्क्रम्य सम्भ्रान्तः शिष्यो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ३.१२.१३ ॥
नमस्कार करून शिष्य म्हणाला, 'तसेच होवो.' मग हात जोडून, गोंधळून बाहेर जाऊन तो लक्ष्मणाला म्हणाला.
3.12.14
कोऽसौ रामो मुनिं द्रष्टुमेतु प्रविशतु स्वयम्।
ततो गत्वाऽऽश्रमपदं शिष्येण सह लक्ष्मणः ॥ ३.१२.१४ ॥
'तो राम मुनींना भेटायला येवो. त्यानेच आत यावे.' मग शिष्यासह आश्रमात जाऊन लक्ष्मण...
3.12.15
दर्शयामास काकुत्स्थं सीतां च जनकात्मजाम्।
तं शिष्यः प्रश्रितं वाक्यमगस्त्यवचनं ब्रुवन् ॥ ३.१२.१५ ॥
त्याने काकुत्स्थ रामाला आणि जनकपुत्री सीतेला दाखवले. अगस्त्यांचा निरोप असलेले नम्र शब्द बोलताना शिष्य...
3.12.16
प्रावेशयद् यथान्यायं सत्कारार्हं सुसत्कृतम्।
प्रविवेश ततो रामः सीतया सह लक्ष्मणः ॥ ३.१२.१६ ॥
यथोचित रीतीने, सत्काराला योग्य अशा (रामाला) चांगला सत्कार करून आत नेले. मग राम सीतेसह व लक्ष्मणासह आत गेला.
3.12.17
प्रशान्तहरिणाकीर्णमाश्रमं ह्यवलोकयन्।
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च ॥ ३.१२.१७ ॥
शांत हरणांनी भरलेला आश्रम पाहत तिथे ब्रह्मदेवाचे स्थान आणि अग्नीचे स्थान त्याने पाहिले.
3.12.18
विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः।
सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च ॥ ३.१२.१८ ॥
विष्णूचे स्थान, महेंद्राचे स्थान, विवस्वानाचे स्थान, सोमाचे स्थान, भगाचे स्थान आणि कुबेराचे स्थानही (त्याने पाहिले).
3.12.19
धातुर्विधातुः स्थानं च वायोः स्थानं तथैव च।
स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ ३.१२.१९ ॥
धाता आणि विधात्याचे स्थान, वायूचे स्थान तसेच पाश हाती धरलेल्या महात्मा वरुणाचे स्थानही.
3.12.20
स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च।
स्थानं च नागराजस्य गरुडस्थानमेव च ॥ ३.१२.२० ॥
तसेच गायत्रीचे स्थान, वसूंचे स्थान; नागराजाचे स्थान आणि गरुडाचेही स्थान.
3.12.21
कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति।
ततः शिष्यैः परिवृतो मुनिरप्यभिनिष्पतत् ॥ ३.१२.२१ ॥
कार्तिकेयाचे स्थान आणि धर्माचे स्थानही तो पाहतो. मग शिष्यांनी वेढलेले मुनीही बाहेर पुढे आले.
3.12.22
तं ददर्शाग्रतो रामो मुनीनां दीप्ततेजसाम्।
अब्रवीद् वचनं वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ ३.१२.२२ ॥
वीर रामाने तेजस्वी मुनींच्या समोर त्यांना पाहिले; लक्ष्मीची वृद्धी करणाऱ्या लक्ष्मणाला हे शब्द म्हणाला.
3.12.23
बहिर्लक्ष्मण निष्क्रामत्यगस्त्यो भगवानृषिः।
औदार्येणावगच्छामि निधानं तपसामिमम् ॥ ३.१२.२३ ॥
लक्ष्मणा, भगवान अगस्त्य ऋषी बाहेर येत आहेत. त्यांच्या औदार्यावरून मी ओळखतो की हे तपांचे निधान आहेत.
3.12.24
एवमुक्त्वा महाबाहुरगस्त्यं सूर्यवर्चसम्।
जग्राहापततस्तस्य पादौ च रघुनन्दनः ॥ ३.१२.२४ ॥
असे म्हणून महाबाहू रघुनंदनाने सूर्यासारख्या तेजस्वी अगस्त्यांच्या जवळ जाऊन, त्यांच्या चरणांवर लोटांगण घालून दोन्ही पाय धरले.
3.12.25
अभिवाद्य तु धर्मात्मा तस्थौ रामः कृताञ्जलिः।
सीतया सह वैदेह्या तदा रामः सलक्ष्मणः ॥ ३.१२.२५ ॥
धर्मात्मा राम नमस्कार करून हात जोडून उभे राहिले; तेव्हा वैदेही सीता आणि लक्ष्मणासह राम उभे राहिले.
3.12.26
प्रतिगृह्य च काकुत्स्थमर्चयित्वाऽऽसनोदकैः।
कुशलप्रश्नमुक्त्वा च आस्यतामिति सोऽब्रवीत् ॥ ३.१२.२६ ॥
काकुत्स्थ रामाचे स्वागत करून आसन व जल देऊन सत्कार केला, कुशल विचारून 'बसा' असे म्हटले.
3.12.27
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथीन् प्रतिपूज्य च।
वानप्रस्थेन धर्मेण स तेषां भोजनं ददौ ॥ ३.१२.२७ ॥
अग्नीत आहुती देऊन, अर्घ्य देऊन, अतिथींचा यथोचित सत्कार करून, वानप्रस्थ धर्मानुसार त्याने त्यांना भोजन दिले.
3.12.28
प्रथमं चोपविश्याथ धर्मज्ञो मुनिपुंगवः।
उवाच राममासीनं प्राञ्जलिं धर्मकोविदम् ॥ ३.१२.२८ ॥
प्रथम बसून धर्मज्ञ मुनिश्रेष्ठ, बसलेल्या, हात जोडलेल्या, धर्मकोविद रामाला म्हणाले.
3.12.29
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथिं प्रतिपूजयेत्।
अन्यथा खलु काकुत्स्थ तपस्वी समुदाचरन्।
दुःसाक्षीव परे लोके स्वानि मांसानि भक्षयेत् ॥ ३.१२.२९ ॥
अग्नीत आहुती देऊन, अर्घ्य देऊन अतिथीचा सत्कार करावा; हे काकुत्स्था, अन्यथा तपस्वी खोटा साक्षीदार जसा परलोकात स्वतःचेच मांस खाईल.
3.12.30
राजा सर्वस्य लोकस्य धर्मचारी महारथः।
पूजनीयश्च मान्यश्च भवान् प्राप्तः प्रियातिथिः ॥ ३.१२.३० ॥
तू सर्व लोकांचा राजा, धर्माचरण करणारा, महारथी आहेस; पूजनीय आणि मान्य आहेस; माझा प्रिय अतिथी म्हणून आला आहेस.
3.12.31
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैश्चान्यैश्च राघवम्।
पूजयित्वा यथाकामं ततोऽगस्त्यस्तमब्रवीत् ॥ ३.१२.३१ ॥
असे बोलून, फळे, कंद, फुले व इतर वस्तूंनी राघवाचा यथेच्छ सत्कार करून मग अगस्त्य त्यास म्हणाले.
3.12.32
इदं दिव्यं महच्चापं हेमवज्रविभूषितम्।
वैष्णवं पुरुषव्याघ्र निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ३.१२.३२ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा! सोने आणि वज्राने अलंकृत, विष्णूचे हे दिव्य आणि महान धनुष्य विश्वकर्म्याने निर्मिले आहे.
3.12.33
अमोघः सूर्यसंकाशो ब्रह्मदत्तः शरोत्तमः।
दत्तौ मम महेन्द्रेण तूणी चाक्षय्यसायकौ ॥ ३.१२.३३ ॥
हा अमोघ, सूर्यासारखा तेजस्वी, ब्रह्मदेवाने दिलेला श्रेष्ठ बाण आहे; आणि महेंद्राने मला अक्षय बाण असलेले दोन भाते दिले होते.
3.12.34
सम्पूर्णौ निशितैर्बाणैर्ज्वलद्भिरिव पावकैः।
महाराजतकोशोऽयमसिर्हेमविभूषितः ॥ ३.१२.३४ ॥
ते दोन्ही भाते तीक्ष्ण बाणांनी भरलेले आहेत, जणू प्रज्वलित अग्नी; आणि ही तलवार, मोठ्या सोन्याच्या कोशाची, सोन्याने सजवलेली आहे.
3.12.35
अनेन धनुषा राम हत्वा संख्ये महासुरान्।
आजहार श्रियं दीप्तां पुरा विष्णुर्दिवौकसाम् ॥ ३.१२.३५ ॥
हे रामा! याच धनुष्याने युद्धात महान असुरांचा वध करून, पूर्वी विष्णूने देवांची तेजस्वी लक्ष्मी मिळवली होती.
3.12.36
तद्धनुस्तौ च तूणी च शरं खड्गं च मानद।
जयाय प्रतिगृह्णीष्व वज्रं वज्रधरो यथा ॥ ३.१२.३६ ॥
हे मानदात्या! हे धनुष्य, ते दोन्ही भाते, बाण आणि तलवार विजयासाठी स्वीकारा, जसा वज्रधारी वज्र स्वीकारतो.
3.12.37
एवमुक्त्वा महातेजाः समस्तं तद्वरायुधम्।
दत्त्वा रामाय भगवानगस्त्यः पुनरब्रवीत् ॥ ३.१२.३७ ॥
असे बोलून महातेजस्वी भगवान अगस्त्यांनी ते सर्व श्रेष्ठ आयुध रामाला देऊन पुन्हा म्हटले.