वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.13.1
राम प्रीतोऽस्मि भद्रं ते परितुष्टोऽस्मि लक्ष्मण।
अभिवादयितुं यन्मां प्राप्तौ स्थः सह सीतया ॥ ३.१३.१ ॥
राम म्हणाला: लक्ष्मणा, तुझे कल्याण होवो. मला अभिवादन करण्यासाठी तुम्ही दोघे सीतेसह आलात, त्यामुळे मी प्रसन्न आणि पूर्ण समाधानी आहे.
3.13.2
अध्वश्रमेण वां खेदो बाधते प्रचुरश्रमः।
व्यक्तमुत्कण्ठते वापि मैथिली जनकात्मजा ॥ ३.१३.२ ॥
वाटेच्या श्रमाचा थकवा तुम्हा दोघांना त्रास देत आहे; फार कष्टही तुम्हाला पीडत आहेत. जनकाची कन्या मैथिली तर स्पष्टपणे व्याकूळ होत आहे.
3.13.3
एषा च सुकुमारी च खेदैश्च न विमानिता।
प्राज्यदोषं वनं प्राप्ता भर्तृस्नेहप्रचोदिता ॥ ३.१३.३ ॥
ती सुकुमार असूनही या कष्टांनी तिचा अपमान झालेला नाही. पतीच्या प्रेमाने प्रेरित होऊन ती अनेक धोक्यांनी भरलेल्या अरण्यात येऊन पोहोचली आहे.
3.13.4
यथैषा रमते राम इह सीता तथा कुरु।
दुष्करं कृतवत्येषा वने त्वामभिगच्छती ॥ ३.१३.४ ॥
येथे सीता रामासोबत आनंदात राहील असे कर; वनात तुझ्याकडे येऊन तिने कठीण कार्य केले आहे.
3.13.5
एषा हि प्रकृतिः स्त्रीणामासृष्टे रघुनन्दन।
समस्थमनुरज्यन्ते विषमस्थं त्यजन्ति च ॥ ३.१३.५ ॥
हे रघुनंदना, सृष्टीच्या आरंभापासून स्त्रियांचा स्वभाव हाच आहे: जो सुखात असतो त्याच्यावर त्या प्रेम करतात, आणि जो संकटात असतो त्याला सोडून देतात.
3.13.6
शतह्रदानां लोलत्वं शस्त्राणां तीक्ष्णतां तथा।
गरुडानिलयोः शैघ्र्यमनुगच्छन्ति योषितः ॥ ३.१३.६ ॥
वीजेची चंचलता, शस्त्रांची धार, तसेच गरुड आणि वायूचा वेग — स्त्रिया या गोष्टींचे अनुसरण करतात.
3.13.7
इयं तु भवतो भार्या दोषैरेतैर्विवर्जिता।
श्लाघ्या च व्यपदेश्या च यथा देवीष्वरुन्धती ॥ ३.१३.७ ॥
ही तुमची पत्नी आहे; या दोषांपासून मुक्त आहे. देवींमध्ये अरुंधतीप्रमाणे प्रशंसनीय आणि उदाहरण देण्यायोग्य आहे.
3.13.8
अलंकृतोऽयं देशश्च यत्र सौमित्रिणा सह।
वैदेह्या चानया राम वत्स्यसि त्वमरिंदम ॥ ३.१३.८ ॥
हा प्रदेशही सुशोभित आहे; हे राम, हे शत्रुदमना, येथे तू सौमित्री आणि या वैदेहीसह वास करशील.
3.13.9
एवमुक्तस्तु मुनिना राघवः संयताञ्जलिः।
उवाच प्रश्रितं वाक्यमृषिं दीप्तमिवानलम् ॥ ३.१३.९ ॥
मुनींनी असे म्हटल्यावर राघव हात जोडून विनम्रपणे बोलला, प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी त्या ऋषींना.
3.13.10
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगवः।
गुणैः सभ्रातृभार्यस्य गुरुर्नः परितुष्यति ॥ ३.१३.१० ॥
मी धन्य आहे, अनुगृहीत आहे; मुनिश्रेष्ठ, आमचे गुरु, भाऊ व पत्नीसह माझ्यावर आपल्या गुणांनी प्रसन्न होत आहेत.
3.13.11
किं तु व्यादिश मे देशं सोदकं बहुकाननम्।
यत्राश्रमपदं कृत्वा वसेयं निरतः सुखम् ॥ ३.१३.११ ॥
परंतु मला पाण्याने युक्त, विपुल अरण्य असलेले एक स्थान दाखवा, जेथे आश्रम उभारून मी सुखाने तत्पर राहून वास करू शकेन.
3.13.12
ततोऽब्रवीन्मुनिश्रेष्ठः श्रुत्वा रामस्य भाषितम्।
ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्मा ततोवाच वचः शुभम् ॥ ३.१३.१२ ॥
मग मुनिश्रेष्ठांनी रामाचे बोलणे ऐकून क्षणभर ध्यान केले आणि त्या धर्मात्म्याने शुभ वचने सांगितली.
3.13.13
इतो द्वियोजने तात बहुमूलफलोदकः।
देशो बहुमृगः श्रीमान् पञ्चवट्यभिविश्रुतः ॥ ३.१३.१३ ॥
हे वत्सा! इथून दोन योजने अंतरावर कंद, फळे आणि पाणी भरपूर असलेला, हरणांनी समृद्ध, सुंदर असा एक प्रदेश आहे; तो पंचवटी नावाने प्रसिद्ध आहे.
3.13.14
तत्र गत्वाऽऽश्रमपदं कृत्वा सौमित्रिणा सह।
रमस्व त्वं पितुर्वाक्यं यथोक्तमनुपालयन् ॥ ३.१३.१४ ॥
तेथे जाऊन सौमित्रीसह आश्रम उभारून, पित्याचे वचन जसे सांगितले तसे पाळत तू तेथे रमावेस.
3.13.15
विदितो ह्येष वृत्तान्तो मम सर्वस्तवानघ।
तपसश्च प्रभावेण स्नेहाद् दशरथस्य च ॥ ३.१३.१५ ॥
हे निष्पाप! तुझा हा सर्व वृत्तांत मला माहीत आहे; माझ्या तपाच्या प्रभावाने आणि दशरथाच्या स्नेहामुळेही तो मला ठाऊक आहे.
3.13.16
हृदयस्थं च ते च्छन्दो विज्ञातं तपसा मया।
इह वासं प्रतिज्ञाय मया सह तपोवने ॥ ३.१३.१६ ॥
तुझ्या हृदयातील इच्छाही मी माझ्या तपाने जाणली आहे. इथे माझ्यासह तपोवनात वास करण्याची प्रतिज्ञा करून...
3.13.17
अतश्च त्वामहं ब्रूमि गच्छ पञ्चवटीमिति।
स हि रम्यो वनोद्देशो मैथिली तत्र रंस्यते ॥ ३.१३.१७ ॥
म्हणून मी तुला सांगतो: पंचवटीला जा; तो वनप्रदेश खरोखर रमणीय आहे, तेथे मैथिली आनंदात राहील.
3.13.18
स देशः श्लाघनीयश्च नातिदूरे च राघव।
गोदावर्याः समीपे च मैथिली तत्र रंस्यते ॥ ३.१३.१८ ॥
हे राघवा! ते स्थान प्रशंसनीय आहे आणि फार दूरही नाही; गोदावरीच्या जवळ आहे, तेथे मैथिली आनंदात राहील.
3.13.19
प्राज्यमूलफलैश्चैव नानाद्विजगणैर्युतः।
विविक्तश्च महाबाहो पुण्यो रम्यस्तथैव च ॥ ३.१३.१९ ॥
हे महाबाहो, हे स्थान भरपूर कंद व फळांनी भरलेले आहे, विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी युक्त आहे; एकांत, पवित्र आणि रमणीयही आहे.
3.13.20
भवानपि सदाचारः शक्तश्च परिरक्षणे।
अपि चात्र वसन् राम तापसान् पालयिष्यसि ॥ ३.१३.२० ॥
तूही सदा सदाचारी आणि रक्षण करण्यात समर्थ आहेस; हे राम, येथे राहून तू तपस्व्यांचे रक्षण करशील.
3.13.21
एतदालक्ष्यते वीर मधूकानां महावनम्।
उत्तरेणास्य गन्तव्यं न्यग्रोधमपि गच्छता ॥ ३.१३.२१ ॥
हे वीरा, हे मधूक वृक्षांचे महावन दिसत आहे. त्याच्या उत्तरेकडे जायचे आहे, वडाच्या झाडाकडेही जाताना.
3.13.22
ततः स्थलमुपारुह्य पर्वतस्याविदूरतः।
ख्यातः पञ्चवटीत्येव नित्यपुष्पितकाननः ॥ ३.१३.२२ ॥
मग पर्वताजवळच्या सपाट भूमीवर चढून गेल्यावर पंचवटी नावाने प्रसिद्ध, सदैव फुललेले वन आहे.
3.13.23
अगस्त्येनैवमुक्तस्तु रामः सौमित्रिणा सह।
सत्कृत्यामन्त्रयामास तमृषिं सत्यवादिनम् ॥ ३.१३.२३ ॥
अगस्त्यांनी असे सांगितल्यावर राम सौमित्रीसह त्या सत्यवादी ऋषींचा सत्कार करून त्यांचा निरोप घेता झाला.
3.13.24
तौ तु तेनाभ्यनुज्ञातौ कृतपादाभिवन्दनौ।
तमाश्रमं पञ्चवटीं जग्मतुः सह सीतया ॥ ३.१३.२४ ॥
त्यांची अनुज्ञा मिळाल्यावर, त्यांच्या चरणी नमस्कार करून ते दोघे सीतेसह त्या आश्रम पंचवटीकडे गेले.
3.13.25
गृहीतचापौ तु नराधिपात्मजौ
विषक्ततूणी समरेष्वकातरौ।
यथोपदिष्टेन पथा महर्षिणा
प्रजग्मतुः पञ्चवटीं समाहितौ ॥ ३.१३.२५ ॥
धनुष्य धारण केलेले ते दोन राजपुत्र, खांद्यावर भाते अडकवून, युद्धात निर्भय होऊन, महर्षींनी दाखवलेल्या मार्गाने एकाग्रचित्ताने पंचवटीकडे निघाले.