Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 3.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.14.1
अथ पंचवटीम् गच्चन्न् अन्तरा रघुनन्दनः ।
आससाद महाकायम् गृध्रम् भीम पराक्रमम् ॥ ३.१४.१ ॥
Then, going on toward Pañcavaṭī, Rāma, delight of the Raghus, came upon a vulture of huge body and terrible prowess.
3.14.2
तम् दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थम् राम लक्ष्मणौ ।
मेनाते राक्षसम् पक्षिम् ब्रुवाणौ को भवान् इति ॥ ३.१४.२ ॥
Seeing that bird dwelling in the forest, the two greatly fortunate ones, Rāma and Lakṣmaṇa, took it to be a rākṣasa bird and asked, "Who are you?"
3.14.3
स तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्न् इव ।
उवाच वत्स माम् विद्धि वयस्यम् पितुर् आत्मनः ॥ ३.१४.३ ॥
Pleasing them, as it were, with sweet and gentle speech, he said, "Dear child, know me to be your father's friend."
3.14.4
स तम् पितृ सखम् मत्वा पूजयामास राघवः ।
स तस्य कुलम् अव्यग्रम् अथ पप्रच्छ नाम च ॥ ३.१४.४ ॥
Taking him to be his father's friend, Rāghava honored him; then, calmly, he asked about his lineage and name.
3.14.5
रामस्य वचनम् श्रुत्वा कुलम् आत्मानम् एव च ।
आचचक्षे द्विजः तस्मै सर्वभूत समुद्भवम् ॥ ३.१४.५ ॥
Hearing Rāma's words, the twice-born one declared to him his lineage and his own self, which is connected with the origin of all beings.
3.14.6
पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयो अभवन् ।
तान् मे निगदतः सर्वान् आदितः शृणु राघव ॥ ३.१४.६ ॥
O mighty-armed Rāghava, the lords of creatures who lived in former times — I will tell you all of them from the beginning; listen.
3.14.7
कर्दमः प्रथमः तेषाम् विकृतः तद् अनन्तरम् ।
शेषः च संश्रयः चैव बहु पुत्रः च वीर्यवान् ॥ ३.१४.७ ॥
Among them, first was Kardama; after him Vikṛta, then Śeṣa and Saṃśraya, and Bahuputra, mighty in valour.
3.14.8
स्थाणुर् मरीचिर् अत्रिः च क्रतुः चैव महाबलः ।
पुलस्त्यः च अंगिराः चैव प्रचेताः पुलहः तथा ॥ ३.१४.८ ॥
Sthāṇu, Marīci, Atri and the mighty Kratu, and also Pulastya, Aṅgiras, Pracetas and Pulaha.
3.14.9
दक्षो विवस्वान् अपरो अरिष्टनेमिः च राघव ।
कश्यपः च महातेजाः तेषाम् आसीत् च पश्चिमः ॥ ३.१४.९ ॥
Dakṣa, Vivasvān, another Ariṣṭanemi, O Rāghava, and the greatly radiant Kaśyapa; among them, Kaśyapa was the last.
3.14.10
प्रजापतेः तु दक्षस्य बभूवुर् इति विश्रुतम् ।
षष्टिर् दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः ॥ ३.१४.१० ॥
It is well known that sixty daughters were born to Prajāpati Dakṣa, O Rāma, glorious and greatly renowned.
3.14.11
कश्यपः प्रतिजग्राह तासाम् अष्टौ सुमध्यमाः ।
अदितिम् च दितिम् चैव दनूम् अपि च कालकाम् ॥ ३.१४.११ ॥
Kaśyapa took eight of them, slender-waisted maidens: Aditi and Diti, Danu too, and Kālakā.
3.14.12
ताम्राम् क्रोध वशाम् चैव मनुम् च अप्य् अनलाम् अपि ।
ताः तु कन्याः ततः प्रीतः कश्यपः पुनर् अब्रवीत् ॥ ३.१४.१२ ॥
Tāmrā, Krodhavaśā, Manu and Analā as well—having taken these maidens, Kaśyapa, pleased, spoke again.
3.14.13
पुत्रामः त्रैलोक्य भर्तॄन् वै जनयिष्यथ मत् समान् ।
अदितिः तन् मना राम दितिः च दनुर् एव च ॥ ३.१४.१३ ॥
O Rāma, "You will bear sons, lords of the three worlds, equal to me" — Aditi fixed her mind on that, and so did Diti and Danu.
3.14.14
कालका च महाबाहो शेषाः तु अमनसो अभवन् ।
अदित्याम् जज्ञिरे देवाः त्रयः त्रिंशत् अरिंदम ॥ ३.१४.१४ ॥
O mighty-armed one, Kālakā and the rest became heedless; in Aditi were born the thirty-three gods, O subduer of foes.
3.14.15
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च परंतप ।
दितिः तु अजनयत् पुत्रान् दैत्याम् तात यशस्विनः ॥ ३.१४.१५ ॥
The Ādityas, the Vasus, the Rudras, and the two Aśvins — O scorcher of foes. But Diti bore the famous sons called Daityas, dear one.
3.14.16
तेषाम् इयम् वसुमती पुरा आसीत् स वन अर्णवा ।
दनुः तु अजनयत् पुत्रम् अश्वग्रीवम् अरिंदम ॥ ३.१४.१६ ॥
Formerly this earth, with its forests and oceans, was theirs; but Danu bore a son, Aśvagrīva, subduer of foes.
3.14.17
नरकम् कालकम् चैव कालका अपि व्यजायत ।
क्रौन्चीम् भासीम् तथा श्येनीम् धृतराष्ट्रीम् तथा शुकीम् ॥ ३.१४.१७ ॥
Kālakā also bore Naraka and Kālaka; and she bore Krauñcī, Bhāsī, Śyenī, Dhṛtarāṣṭrī and Śukī.
3.14.18
ताम्रा तु सुषुवे कन्याः पंच एता लोकविश्रुताः ।
उलूकान् जनयत् क्रौन्ची भासी भासान् व्यजायत ॥ ३.१४.१८ ॥
Tāmrā bore five daughters, renowned in the worlds. Krauñcī bore owls; from Bhāsī were born the bhāsas (hawks).
3.14.19
श्येनी श्येनाम् च गृध्राम च व्यजायत सुतेजसः ।
धृतराष्ट्री तु हंसाम् च कलहंसाम् च सर्वशः ॥ ३.१४.१९ ॥
Śyenī bore hawks and vultures, radiant offspring; and Dhṛtarāṣṭrī bore geese and flamingos of every kind.
3.14.20
चक्रवाकाम् च भद्रम् ते विजज्ञे सा अपि भामिनी ।
शुकी नताम् विजज्ञे तु नताया विनता सुता ॥ ३.१४.२० ॥
And may fortune be yours; that lovely woman also bore ruddy geese. Śukī bore Natā, and Natā's daughter was Vinatā.
3.14.21
दश क्रोधवशा राम विजज्ञे अपि आत्मसंभवाः ।
मृगीम् च मृगमंदाम् च हरीम् भद्रमदाम् अपि ॥ ३.१४.२१ ॥
O Rāma, Krodhavaśā bore ten offspring born of herself: Mṛgī, Mṛgamandā, Harī, and Bhadramadā as well.
3.14.22
मातंगीम् अथ शार्दूलीम् श्वेताम् च सुरभीम् तथा ।
सर्व लक्षण संपन्नाम् सुरसाम् कद्रुकाम् अपि ॥ ३.१४.२२ ॥
Then Mātaṅgī, Śārdūlī, Śvetā, and Surabhī likewise; and Surasā and Kadrukā, both endowed with every auspicious mark.
3.14.23
अपत्यम् तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम ।
ऋक्षाः च मृगमंदायाः सृमराः चमराः तथा ॥ ३.१४.२३ ॥
O best of men, all of Mṛgī's offspring were deer; and Mṛgamandā's were bears, sṛmaras, and yaks (camaras) as well.
3.14.24
ततः तु इरावतीम् नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम् ।
तस्याः तु ऐरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः ॥ ३.१४.२४ ॥
Then Bhadramadā bore a daughter named Irāvatī; and her son was Airāvata, lord of the worlds, a great elephant.
3.14.25
हर्याः च हरयो अपत्यम् वानराः च तपस्विनः ।
गोलांगूलाः च शार्दूली व्याघ्राम् च अजनयत् सुतान् ॥ ३.१४.२५ ॥
From Haryā came the Haris (monkeys); vānaras and ascetics were born, and the golāṅgūlas as well; Śārdūlī bore the tigers.
3.14.26
मातंग्याः तु अथ मातन्गा अपत्यम् मनुज ऋषभ ।
दिशागजम् तु श्वेत काकुत्स्थ श्वेता व्यजनयत् सुतम् ॥ ३.१४.२६ ॥
From Mātaṅgī came the mātaṅgas (elephants). Best of men, Kākutstha, Śvetā bore a son named Śveta, the elephant of the directions.
3.14.27
ततो दुहितरौ राम सुरभिर् द्वे वि अजायत ।
रोहिणीम् नाम भद्रम् ते गन्धर्वीम् च यशस्विनीम् ॥ ३.१४.२७ ॥
Then, Rāma, Surabhi bore two daughters: Rohiṇī, blessed for you, and the glorious Gandharvī.
3.14.28
रोहिणि अजनयद् गावो गन्धर्वी वाजिनः सुतान् ।
सुरसा अजनयन् नागान् राम कद्रूः च पन्नगान् ॥ ३.१४.२८ ॥
Rohiṇī bore the cows; Gandharvī bore the sons of horses. Rāma, Surasā bore the nāgas, and Kadrū bore the snakes.
3.14.29
मनुर् मनुष्यान् जनयत् कश्यपस्य महात्मनः ।
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्राम् च मनुजर्षभ ॥ ३.१४.२९ ॥
Manu, son of the great-souled Kaśyapa, begot human beings: brahmins, kshatriyas, vaishyas, and shudras. Best of men!
3.14.30
मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियाः तथा ।
ऊरुभ्याम् जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्याम् शूद्रा इति श्रुतिः ॥ ३.१४.३० ॥
Brahmins were born from the mouth, kshatriyas from the chest; likewise vaishyas were born from the thighs, and shudras from the feet — so the tradition says.
3.14.31
सर्वान् पुण्य फलान् वृक्षान् अनला अपि व्यजायत ।
विनता च शुकी पौत्री कद्रूः च सुरसा स्वसा ॥ ३.१४.३१ ॥
All the trees that bear meritorious fruit were also born of Analā. Vinatā and Śukī (the granddaughter), and Kadrū and her sister Surasā.
3.14.32
कद्रूर् नाग सहस्रम् तु विजज्ञे धरणीधरन् ।
द्वौ पुत्रौ विनतायाः तु गरुडो अरुण एव च ॥ ३.१४.३२ ॥
Kadrū gave birth to a thousand serpents who bear the earth. But Vinatā had two sons: Garuḍa and Aruṇa.
3.14.33
तस्मात् जातो अहम् अरुणात् संपातिः च मम अग्रजः ।
जटायुर् इति माम् विद्धि श्येनी पुत्रम् अरिंदम ॥ ३.१४.३३ ॥
From that Aruṇa I was born, and my elder brother is Sampāti. Know me, O subduer of foes, as Jaṭāyu, son of Śyenī.
3.14.34
सो अहम् वास सहायः ते भविष्यामि यदि इच्छसि ।
इदम् दुर्गम् हि कान्तारम् मृग राक्षस सेवितम् सीताम् च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे ॥ ३.१४.३४ ॥
If you wish, I will be your companion in dwelling. This forest is difficult to traverse, frequented by beasts and demons. Dear one, when you have gone with Lakṣmaṇa, I will protect Sītā.
3.14.35
जटायुषम् तु प्रतिपूज्य राघवो मुदा परिष्वज्य च सन्नतो अभवत् ।
पितुर् हि शुश्राव सखित्वम् आत्मवान् जटायुषा संकथितम् पुनः पुनः ॥ ३.१४.३५ ॥
Rāghava honoured Jaṭāyu, embraced him with joy, and bowed low. The self-controlled one heard again and again how Jaṭāyu had been a friend to his father.
3.14.36
स तत्र सीताम् परिदाय मैथिलीम् सह एव तेन अतिबलेन पक्षिणा ।
जगाम ताम् पंचवटीम् सलक्ष्मणो रिपून् दिधक्षन् शलभान् इव अनलः ॥ ३.१४.३६ ॥
There Rāma, having entrusted Maithilī Sītā to that very mighty bird, set out for Pañcavaṭī together with Lakṣmaṇa, who longed to burn his foes like a fire that wishes to consume moths.