વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.16.1
अथ पञ्चवटीं गच्छन्नन्तरा रघुनन्दनः।
आससाद महाकायं गृध्रं भीमपराक्रमम् ॥ ३.१६.१ ॥
પછી પંચવટી તરફ જતાં રઘુનંદન રામ માર્ગમાં ભયંકર પરાક્રમી, વિશાળ કાયાવાળા એક ગીધ પાસે પહોંચ્યા.
3.16.2
तं दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थं रामलक्ष्मणौ।
मेनाते राक्षसं पक्षिं ब्रुवाणौ को भवानिति ॥ ३.१६.२ ॥
વનમાં રહેતા તે પક્ષીને જોઈને તે મહાભાગ્યશાળી રામ-લક્ષ્મણે તેને રાક્ષસ પક્ષી માન્યું અને પૂછ્યું, "તમે કોણ છો?"
3.16.3
ततो मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्निव।
उवाच वत्स मां विद्धि वयस्यं पितुरात्मनः ॥ ३.१६.३ ॥
પછી મધુર અને સૌમ્ય વાણીથી તેમને પ્રસન્ન કરતો હોય તેમ તે બોલ્યો, "વત્સ, મને તારા પિતાનો મિત્ર જાણ."
3.16.4
स तं पितृसखं मत्वा पूजयामास राघवः।
स तस्य कुलमव्यग्रमथ पप्रच्छ नाम च ॥ ३.१६.४ ॥
રાઘવે તેને પિતાનો મિત્ર માનીને સન્માન કર્યું; પછી શાંતિથી તેનું કુળ અને નામ પૂછ્યું.
3.16.5
रामस्य वचनं श्रुत्वा कुलमात्मानमेव च।
आचचक्षे द्विजस्तस्मै सर्वभूतसमुद्भवम् ॥ ३.१६.५ ॥
રામનાં વચન સાંભળીને તે દ્વિજ (પક્ષી) સર્વ પ્રાણીઓની ઉત્પત્તિથી શરૂ કરીને પોતાનું કુળ અને પોતાની ઓળખ કહી સંભળાવી.
3.16.6
पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयोऽभवन्।
तान् मे निगदतः सर्वानादितः शृणु राघव ॥ ३.१६.६ ॥
"પૂર્વકાળમાં જે પ્રજાપતિઓ થયા, હે મહાબાહુ રાઘવ, હું કહું છું તે સર્વને આદિથી સાંભળ."
3.16.7
कर्दमः प्रथमस्तेषां विकृतस्तदनन्तरम्।
शेषश्च संश्रयश्चैव बहुपुत्रश्च वीर्यवान् ॥ ३.१६.७ ॥
તેમનામાં પ્રથમ કર્દમ, પછી વિકૃત. ત્યારબાદ શેષ અને સંશ્રય, અને બહુ પુત્રોવાળો વીર્યવાન.
3.16.8
स्थाणुर्मरीचरत्रिश्च क्रतुश्चैव महाबलः।
पुलस्त्यश्चाङ्गिराश्चैव प्रचेताः पुलहस्तथा ॥ ३.१६.८ ॥
સ્થાણુ, મરીચિ, અત્રિ અને મહાબલી ક્રતુ; પુલસ્ત્ય, અંગિરા, પ્રચેતા અને પુલહ પણ.
3.16.9
दक्षो विवस्वानपरोऽरिष्टनेमिश्च राघव।
कश्यपश्च महातेजास्तेषामासीच्च पश्चिमः ॥ ३.१६.९ ॥
દક્ષ, વિવસ્વાન, બીજા અરિષ્ટનેમિ, હે રાઘવ; મહાતેજસ્વી કશ્યપ — તેમનામાં છેલ્લા તે જ હતા.
3.16.10
प्रजापतेस्तु दक्षस्य बभूवुरिति विश्रुताः।
षष्टिर्दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः ॥ ३.१६.१० ॥
પ્રજાપતિ દક્ષને સાઠ પુત્રીઓ જન્મી હતી એવું પ્રસિદ્ધ છે. હે રામ, તેઓ યશસ્વિની અને મહાયશસ્વિની હતી.
3.16.11
कश्यपः प्रतिजग्राह तासामष्टौ सुमध्यमाः।
अदितिं च दितिं चैव दनूमपि च कालकाम् ॥ ३.१६.११ ॥
કશ્યપે તેમનામાંથી પાતળી કમરવાળી આઠ કન્યાઓને સ્વીકારી — અદિતિ, દિતિ, દનુ અને કાલકા પણ.
3.16.12
ताम्रां क्रोधवशां चैव मनुं चाप्यनलामपि।
तास्तु कन्यास्ततः प्रीतः कश्यपः पुनरब्रवीत् ॥ ३.१६.१२ ॥
તામ્રા, ક્રોધવશા, મનુ અને અનલા પણ. તે કન્યાઓથી પ્રસન્ન થયેલા કશ્યપે ફરી કહ્યું.
3.16.13
पुत्रांस्त्रैलोक्यभर्तॄन् वै जनयिष्यथ मत्समान्।
अदितिस्तन्मना राम दितिश्च दनुरेव च ॥ ३.१६.१३ ॥
રામ, તમે ત્રણે લોકના સ્વામી અને મારા જેવા પુત્રોને જન્મ આપશો. અદિતિ, દિતિ અને દનુ પણ મન તે તરફ રાખીને એમ જ કરશે.
3.16.14
कालका च महाबाहो शेषास्त्वमनसोऽभवन्।
अदित्यां जज्ञिरे देवास्त्रयस्त्रिंशदरिंदम ॥ ३.१६.१४ ॥
મહાબાહુ, કાલકા અને બાકીની અપ્રસન્ન મનની થઈ. અદિતિથી તેત્રીસ દેવો જન્મ્યા, અરિંદમ.
3.16.15
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च परंतप।
दितिस्त्वजनयत् पुत्रान् दैत्यांस्तात यशस्विनः ॥ ३.१६.१५ ॥
આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો અને બે અશ્વિનીઓ, પરંતપ. દિતિએ તો, તાત, યશસ્વી દૈત્ય પુત્રોને જન્મ આપ્યો.
3.16.16
तेषामियं वसुमती पुराऽऽसीत् सवनार्णवा।
दनुस्त्वजनयत् पुत्रमश्वग्रीवमरिंदम ॥ ३.१६.१६ ॥
તેમની આ વસુમતી (પૃથ્વી) પૂર્વે સવનાર્ણવા (સમુદ્રથી ઘેરાયેલી) હતી. દનુએ અશ્વગ્રીવ નામે પુત્રને જન્મ આપ્યો, અરિંદમ.
3.16.17
नरकं कालकं चैव कालकापि व्यजायत।
क्रौञ्चीं भासीं तथा श्येनीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम् ॥ ३.१६.१७ ॥
નરક અને કાલકને કાલકાએ પણ જન્મ આપ્યો. ક્રૌંચી, ભાસી, શ્યેની, ધૃતરાષ્ટ્રી અને શુકી પણ.
3.16.18
ताम्रा तु सुषुवे कन्याः पञ्चैता लोकविश्रुताः।
उलूकाञ्जनयत् क्रौञ्ची भासी भासान् व्यजायत ॥ ३.१६.१८ ॥
તામ્રાએ લોકવિખ્યાત એવી આ પાંચ કન્યાઓને જન્મ આપ્યો. ક્રૌંચીએ ઘુવડને જન્મ આપ્યો; ભાસીથી બાજ જન્મ્યા.
3.16.19
श्येनी श्येनांश्च गृध्रांश्च व्यजायत सुतेजसः।
धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसाश्च सर्वशः ॥ ३.१६.१९ ॥
શ્યેનીએ શ્યેન અને ગીધોને જન્મ આપ્યો; તેઓ મહાતેજસ્વી હતા. ધૃતરાષ્ટ્રીએ હંસો અને કલહંસોને સર્વ રીતે જન્મ આપ્યો.
3.16.20
चक्रवाकांश्च भद्रं ते विजज्ञे सापि भामिनी।
शुकी नतां विजज्ञे तु नतायां विनता सुता ॥ ३.१६.२० ॥
તારું કલ્યાણ થાઓ; તે સુંદરીએ ચક્રવાકોને પણ જન્મ આપ્યો. શુકીએ નતાને જન્મ આપ્યો; નતાની પુત્રી વિનતા થઈ.
3.16.21
दश क्रोधवशा राम विजज्ञेऽप्यात्मसंभवाः।
मृगीं च मृगमन्दां च हरीं भद्रमदामपि ॥ ३.१६.२१ ॥
હે રામ, ક્રોધવશાએ પોતાથી જન્મેલી દસ કન્યાઓને જન્મ આપ્યો; મૃગી, મૃગમંદા, હરી અને ભદ્રમદા પણ તેમાં છે.
3.16.22
मातङ्गीमथ शार्दूलीं श्वेतां च सुरभीं तथा।
सर्वलक्षणसम्पन्नां सुरसां कद्रुकामपि ॥ ३.१६.२२ ॥
માતંગી, શાર્દૂલી, શ્વેતા અને સુરભી, તેમજ સર્વલક્ષણસંપન્ન સુરસા અને કદ્રુ પણ.
3.16.23
अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम।
ऋक्षाश्च मृगमन्दायाः सृमराश्चमरास्तथा ॥ ३.१६.२३ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, મૃગીની સંતતિ બધા મૃગો છે; મૃગમંદાની સંતતિ રીંછ, સૃમર અને ચમર છે.
3.16.24
ततस्त्विरावतीं नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम्।
तस्यास्त्वैरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः ॥ ३.१६.२४ ॥
પછી ભદ્રમદાએ ઇરાવતી નામની પુત્રીને જન્મ આપ્યો; તેનો પુત્ર ઐરાવત, લોકનાથ મહાગજ.
3.16.25
हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तपस्विनः।
गोलाङ्गूलाश्च शार्दूली व्याघ्रांश्चाजनयत् सुतान् ॥ ३.१६.२५ ॥
હર્યાનાં સંતાન હરિ, વાનરો અને તપસ્વીઓ હતાં; ગોલાંગૂલ અને શાર્દૂલીએ વાઘોને પુત્રો રૂપે જન્મ આપ્યો.
3.16.26
मातङ्ग्यास्त्वथ मातङ्गा अपत्यं मनुजर्षभ।
दिशागजं तु काकुत्स्थ श्वेता व्यजनयत् सुतम् ॥ ३.१६.२६ ॥
માતંગીનાં સંતાન માતંગ (હાથીઓ) હતાં; હે મનુજર્ષભ, હે કાકુત્સ્થ, શ્વેતાએ દિશાગજ નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો.
3.16.27
ततो दुहितरौ राम सुरभिर्द्वे व्यजायत।
रोहिणीं नाम भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्विनीम् ॥ ३.१६.२७ ॥
ત્યારબાદ, હે રામ, સુરભિને બે પુત્રીઓ જન્મી — રોહિણી નામની અને યશસ્વિની ગંધર્વી; તારું કલ્યાણ થાઓ.
3.16.28
रोहिण्यजनयद् गावो गन्धर्वी वाजिनः सुतान्।
सुरसाजनयन्नागान् राम कद्रूश्च पन्नगान् ॥ ३.१६.२८ ॥
રોહિણીએ ગાયોને જન્મ આપ્યો; ગંધર્વીએ ઘોડાઓને પુત્રો રૂપે જન્મ આપ્યો; હે રામ, સુરસાએ નાગોને અને કદ્રુએ સર્પોને જન્મ આપ્યો.
3.16.29
मनुर्मनुष्याञ्जनयत् कश्यपस्य महात्मनः।
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्रांश्च मनुजर्षभ ॥ ३.१६.२९ ॥
મહાત્મા કશ્યપના પુત્ર મનુએ મનુષ્યોને જન્મ આપ્યો — બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો; હે મનુજર્ષભ.
3.16.30
मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियास्तथा।
ऊरुभ्यां जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्यां शूद्रा इति श्रुतिः ॥ ३.१६.३० ॥
મુખમાંથી બ્રાહ્મણો જન્મ્યા, છાતીમાંથી ક્ષત્રિયો; જાંઘોમાંથી વૈશ્યો જન્મ્યા, પગમાંથી શૂદ્રો — એમ શ્રુતિ કહે છે.
3.16.31
सर्वान् पुण्यफलान् वृक्षाननलापि व्यजायत।
विनता च शुकीपौत्री कद्रूश्च सुरसास्वसा ॥ ३.१६.३१ ॥
અનલાએ પુણ્યફળ આપનારાં સર્વ વૃક્ષોને જન્મ આપ્યો. શુકીની પૌત્રી વિનતા અને સુરસાની બહેન કદ્રૂ પણ હતાં.
3.16.32
कद्रूर्नागसहस्रं तु विजज्ञे धरणीधरान्।
द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु गरुडोऽरुण एव च ॥ ३.१६.३२ ॥
કદ્રૂએ પૃથ્વીને ધારણ કરનારા હજાર નાગોને જન્મ આપ્યો. વિનતાને ગરુડ અને અરુણ એવા બે પુત્રો થયા.
3.16.33
तस्माज्जातोऽहमरुणात् सम्पातिश्च ममाग्रजः।
जटायुरिति मां विद्धि श्येनीपुत्रमरिंदम ॥ ३.१६.३३ ॥
તે અરુણથી હું જન્મ્યો; મારા મોટા ભાઈ સંપાતિ છે. મને જટાયુ જાણ — શ્યેનીનો પુત્ર, હે શત્રુદમન.
3.16.34
सोऽहं वाससहायस्ते भविष्यामि यदीच्छसि।
इदं दुर्गं हि कान्तारं मृगराक्षससेवितम्।
सीतां च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे ॥ ३.१६.३४ ॥
જો તું ઇચ્છે તો તારા નિવાસમાં હું તારો સહાયક થઈશ. આ વન દુર્ગમ છે, મૃગો અને રાક્ષસોથી સેવિત છે. હે તાત, તું લક્ષ્મણ સાથે જાય ત્યારે હું સીતાનું રક્ષણ કરીશ.
3.16.35
जटायुषं तु प्रतिपूज्य राघवो
मुदा परिष्वज्य च संनतोऽभवत् ।
पितुर्हि शुश्राव सखित्वमात्मवा-
ञ्जटायुषा संकथितं पुनः पुनः ॥ ३.१६.३५ ॥
જટાયુનું સન્માન કરીને રાઘવે આનંદથી તેને આલિંગન આપ્યું અને નમ્રતાથી નમ્યા. આત્મસંયમી તેમણે જટાયુએ વારંવાર કહેલી પિતાની મૈત્રી સાંભળી.
3.16.36
स तत्र सीतां परिदाय मैथिलीं
सहैव तेनातिबलेन पक्षिणा।
जगाम तां पञ्चवटीं सलक्ष्मणो
रिपून् दिधक्षन् शलभानिवानलः ॥ ३.१६.३६ ॥
ત્યાં મિથિલાની પુત્રી સીતાને તે અતિબળવાન પક્ષીને સોંપીને, લક્ષ્મણ સહિત પંચવટી તરફ ગયા — શત્રુઓને બાળવા ઇચ્છતો અગ્નિ પતંગિયાં તરફ જાય તેમ.