বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 3.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.22.1
एवमाधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरस्ततः।
उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः ॥ ३.२२.१ ॥
এইভাবে শূর্পণখার দ্বারা অপমানিত হয়ে বীর খর তখন রাক্ষসদের মাঝে অতি কঠোর বাক্য বললেন।
3.22.2
तवापमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम।
न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोल्बणम् ॥ ३.२२.२ ॥
তোমার অপমান থেকে জাত আমার এই অতুলনীয় ক্রোধ, লবণ-সমুদ্রের উত্তাল জলের মতো ধারণ করা যায় না।
3.22.3
न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम्।
आत्मदुश्चरितैः प्राणान् हतो योऽद्य विमोक्ष्यते ॥ ३.२२.३ ॥
বীরত্বের জন্য আমি রামকে গণ্য করি না; সে ক্ষীণায়ু এক মানুষ; আজ নিজের দুষ্কর্মের ফলে আহত হয়ে সে প্রাণ ত্যাগ করবে।
3.22.4
बाष्पः संधार्यतामेष सम्भ्रमश्च विमुच्यताम्।
अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम् ॥ ३.२२.४ ॥
এই অশ্রু ধারণ করো, এই উদ্বেগ ত্যাগ করো। আমি রামকে তার ভাইয়ের সঙ্গে যমালয়ে পাঠাব।
3.22.5
परश्वधहतस्याद्य मन्दप्राणस्य भूतले।
रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि ॥ ३.२२.५ ॥
হে রাক্ষসী! আজ মাটিতে কুঠারাঘাতে ক্ষীণপ্রাণ হয়ে পড়ে থাকা রামের উষ্ণ, রক্তিম রক্ত তুমি পান করবে।
3.22.6
सम्प्रहृष्टा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम्।
प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद् भ्रातरं रक्षसां वरम् ॥ ३.२२.६ ॥
খরের মুখ থেকে নিঃসৃত বাক্য শুনে অত্যন্ত আনন্দিত শূর্পণখা মূর্খতাবশত রাক্ষসশ্রেষ্ঠ নিজের ভাইকে আবার প্রশংসা করতে লাগল।
3.22.7
तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः।
अब्रवीद् दूषणं नाम खरः सेनापतिं तदा ॥ ३.२२.७ ॥
তার দ্বারা পূর্বে কঠোর বাক্যে উত্তেজিত হয়ে, পুনরায় প্রশংসিত হয়ে খর তখন সেনাপতি দূষণকে বললেন।
3.22.8
चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम्।
रक्षसां भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ ३.२२.८ ॥
আমার মনের অনুগামী, ভীষণ বেগবান, যুদ্ধে কখনো পশ্চাৎপদ না হওয়া চৌদ্দ হাজার রাক্ষস।
3.22.9
नीलजीमूतवर्णानां लोकहिंसाविहारिणाम्।
सर्वोद्योगमुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय ॥ ३.२२.९ ॥
নীল মেঘের মতো বর্ণের, জগতের হিংসায় আনন্দিত, সর্ব উদ্যমে উদ্যত রাক্ষসদের, হে সৌম্য, প্রস্তুত করো।
3.22.10
उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च।
शरांश्च चित्रान् खड्गांश्च शक्तीश्च विविधाः शिताः ॥ ३.२२.१० ॥
হে সৌম্য, আমার রথ শীঘ্র উপস্থিত করো; ধনুক, বিচিত্র বাণ, খড়্গ ও বিবিধ তীক্ষ্ণ শক্তিও আনো।
3.22.11
अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम्।
वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविद ॥ ३.२२.११ ॥
হে রণকোবিদ, অবিনীত রামকে বধ করার জন্য মহাত্মা পৌলস্ত্যদের সম্মুখে যাত্রা করতে আমি ইচ্ছা করি।
3.22.12
सदश्वैः शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः ॥ ३.२२.१२ ॥
তখন দূষণ উত্তম চিত্রবর্ণ অশ্বযুক্ত (রথ) ঘোষণা করলেন।
3.22.13
तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम्।
हेमचक्रमसम्बाधं वैदूर्यमयकूबरम् ॥ ३.२२.१३ ॥
মেরু পর্বতের শিখরের ন্যায় আকৃতির, গলিত সোনায় অলংকৃত, সোনার চাকাযুক্ত, প্রশস্ত, বৈদূর্যমণিময় কূবর-বিশিষ্ট সেই রথে
3.22.14
मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैः शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः।
माङ्गल्यैः पक्षिसङ्घैश्च ताराभिश्च समावृतम् ॥ ३.२२.१४ ॥
মাছ, ফুল, বৃক্ষ, পর্বত, সোনার চন্দ্র-সূর্য, মঙ্গল চিহ্ন, পাখির ঝাঁক ও তারকায় আচ্ছাদিত সেই রথ
3.22.15
ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किंकिणीवरभूषितम्।
सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह खरस्तदा ॥ ३.२२.१५ ॥
ধ্বজা ও খড়্গে সমৃদ্ধ, শ্রেষ্ঠ ঘণ্টিকায় সজ্জিত, উত্তম অশ্বে যোজিত সেই রথে তখন ক্রোধভরে খর আরোহণ করল।
3.22.16
खरस्तु तन्महत्सैन्यं रथचर्मायुधध्वजम्।
निर्यातेत्यब्रवीत् प्रेक्ष्य दूषणः सर्वराक्षसान् ॥ ३.२२.१६ ॥
খর সেই মহা সেনাবাহিনী—রথ, ঢাল, অস্ত্র ও ধ্বজায় পূর্ণ—দেখে বলল, "বেরিয়ে পড়ো"; দূষণও সব রাক্ষসের দিকে তাকাল।
3.22.17
ततस्तद् राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम्।
निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम् ॥ ३.२२.१७ ॥
তখন সেই রাক্ষস সেনা ভয়ংকর ঢাল, অস্ত্র ও ধ্বজা নিয়ে মহা গর্জন ও মহা বেগে জনস্থান থেকে বেরিয়ে এল।
3.22.18
मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः।
खड्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैः सतोमरैः ॥ ३.२२.१८ ॥
গদা, পট্টিশ, শূল, অতি তীক্ষ্ণ পরশু, খড়্গ ও চক্র—হাতে ধারণ করে ঝলমল করছে, তোমর সহ।
3.22.19
शक्तिभिः परिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः।
गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः ॥ ३.२२.१९ ॥
শক্তি, পরিঘ, ভয়ঙ্কর ও অতিবিশাল ধনুক, গদা, অসি, মুষল ও বজ্র হাতে ধারণ করে যারা ভয়ংকর দর্শন ছিল।
3.22.20
राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश।
निर्यातानि जनस्थानात् खरचित्तानुवर्तिनाम् ॥ ३.२२.२० ॥
খরের ইচ্ছা অনুসরণকারী অতি ভয়ংকর চোদ্দো হাজার রাক্ষস জনস্থান থেকে বেরিয়ে এল।
3.22.21
तांस्तु निर्धावतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीमदर्शनान्।
खरस्याथ रथः किंचिज्जगाम तदनन्तरम् ॥ ३.२२.२१ ॥
সেই ভয়ংকরদর্শন রাক্ষসদের ছুটে আসতে দেখে খরের রথ তারপর কিছুটা এগিয়ে গেল।
3.22.22
ततस्ताञ्छबलानश्वांस्तप्तकाञ्चनभूषितान्।
खरस्य मतमाज्ञाय सारथिः पर्यचोदयत् ॥ ३.२२.२२ ॥
তখন খরের অভিপ্রায় বুঝে সারথি তপ্ত সোনায় অলংকৃত সেই চিত্রবর্ণ ঘোড়াগুলিকে চালিয়ে দিল।
3.22.23
संचोदितो रथः शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः।
शब्देनापूरयामास दिशः सप्रदिशस्तथा ॥ ३.२२.२३ ॥
শত্রুনাশক খরের রথ দ্রুত চালিত হল; তার শব্দে দিক ও উপদিক পূর্ণ হয়ে গেল।
3.22.24
प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वरो
रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः।
अचूचुदत् सारथिमुन्नदन् पुन-
र्महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान् ॥ ३.२२.२४ ॥
অত্যন্ত ক্রুদ্ধ, কর্কশকণ্ঠ খর শত্রুবধের জন্য যমের মতো ত্বরান্বিত হয়ে, গর্জন করতে করতে সারথিকে আবার চালাতে বলল; পাথরবর্ষণকারী মহাবলশালী মেঘের মতো সে দাঁড়িয়ে রইল।