वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.22.1
एवमाधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरस्ततः।
उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः ॥ ३.२२.१ ॥
अशा प्रकारे शूर्पणखेने अपमानित झालेला शूर खर तेव्हा राक्षसांमध्ये अत्यंत कठोर शब्द बोलला.
3.22.2
तवापमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम।
न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोल्बणम् ॥ ३.२२.२ ॥
तुझ्या अपमानातून उत्पन्न झालेला माझा हा अतुलनीय क्रोध, खाऱ्या समुद्राच्या उफाळलेल्या पाण्याप्रमाणे आवरता येत नाही.
3.22.3
न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम्।
आत्मदुश्चरितैः प्राणान् हतो योऽद्य विमोक्ष्यते ॥ ३.२२.३ ॥
पराक्रमामुळे मी रामाला मोजत नाही; तो क्षीण आयुष्याचा मानव आहे; आज आपल्याच दुष्कृत्यांनी मारला जाऊन तो प्राण सोडील.
3.22.4
बाष्पः संधार्यतामेष सम्भ्रमश्च विमुच्यताम्।
अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम् ॥ ३.२२.४ ॥
हे अश्रू आवरा, ही घाबरगुंडी सोडा. मी रामाला त्याच्या भावासह यमलोकात पाठवीन.
3.22.5
परश्वधहतस्याद्य मन्दप्राणस्य भूतले।
रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि ॥ ३.२२.५ ॥
हे राक्षसी! आज जमिनीवर परशुने घायाळ होऊन क्षीण प्राण असलेल्या रामाचे गरम, लाल रक्त तू पिशील.
3.22.6
सम्प्रहृष्टा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम्।
प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद् भ्रातरं रक्षसां वरम् ॥ ३.२२.६ ॥
खराच्या तोंडून निघालेले शब्द ऐकून अत्यंत हर्षित झालेली शूर्पणखा, मूर्खपणाने राक्षसश्रेष्ठ आपल्या भावाची पुन्हा स्तुती करू लागली.
3.22.7
तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः।
अब्रवीद् दूषणं नाम खरः सेनापतिं तदा ॥ ३.२२.७ ॥
तिने पूर्वी कठोर शब्दांनी चिथावलेला, पुन्हा प्रशंसिलेला खर तेव्हा सेनापती दूषणाला म्हणाला.
3.22.8
चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम्।
रक्षसां भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ ३.२२.८ ॥
माझ्या मनाचे अनुसरण करणारे, भयंकर वेगवान, युद्धात कधीही माघार न घेणारे चौदा हजार राक्षस.
3.22.9
नीलजीमूतवर्णानां लोकहिंसाविहारिणाम्।
सर्वोद्योगमुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय ॥ ३.२२.९ ॥
नीलमेघासारख्या वर्णाचे, जगाला हानी करण्यात रमणारे, सर्व प्रयत्नासाठी सज्ज झालेल्या राक्षसांना, हे सौम्य, तयार कर.
3.22.10
उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च।
शरांश्च चित्रान् खड्गांश्च शक्तीश्च विविधाः शिताः ॥ ३.२२.१० ॥
हे सौम्या, माझा रथ लवकर आण; धनुष्ये, विचित्र बाण, तलवारी आणि विविध तीक्ष्ण शक्ती आण.
3.22.11
अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम्।
वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविद ॥ ३.२२.११ ॥
हे रणकुशल, उद्धट रामाच्या वधासाठी महात्म्या पौलस्त्यांच्या पुढे निघू इच्छितो.
3.22.12
सदश्वैः शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः ॥ ३.२२.१२ ॥
तेव्हा दूषणाने उत्तम चितकबऱ्या घोड्यांनी जोडलेला (रथ) सांगितला.
3.22.13
तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम्।
हेमचक्रमसम्बाधं वैदूर्यमयकूबरम् ॥ ३.२२.१३ ॥
मेरू पर्वताच्या शिखरासारख्या आकाराच्या, तापवलेल्या सोन्याने अलंकृत, सोन्याची चाके असलेल्या, विस्तीर्ण, वैडूर्यमय कूबर असलेल्या त्या रथावर
3.22.14
मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैः शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः।
माङ्गल्यैः पक्षिसङ्घैश्च ताराभिश्च समावृतम् ॥ ३.२२.१४ ॥
मासे, फुले, वृक्ष, पर्वत, सोनेरी चंद्र-सूर्य, मंगल चिन्हे, पक्ष्यांचे थवे आणि ताऱ्यांनी सर्वत्र नक्षी केलेला तो रथ
3.22.15
ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किंकिणीवरभूषितम्।
सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह खरस्तदा ॥ ३.२२.१५ ॥
ध्वज आणि तलवारींनी सुसज्ज, उत्तम किंकिणींनी शोभिवंत, उत्तम अश्वांनी जुंपलेल्या त्या रथावर तेव्हा खर क्रोधाने आरूढ झाला.
3.22.16
खरस्तु तन्महत्सैन्यं रथचर्मायुधध्वजम्।
निर्यातेत्यब्रवीत् प्रेक्ष्य दूषणः सर्वराक्षसान् ॥ ३.२२.१६ ॥
खराने रथ, ढाली, आयुधे आणि ध्वजांनी युक्त त्या महासेनेला पाहून "निघा" असे म्हटले; दूषणानेही सर्व राक्षसांकडे पाहिले.
3.22.17
ततस्तद् राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम्।
निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम् ॥ ३.२२.१७ ॥
मग ते राक्षससैन्य भयानक ढाली, आयुधे व ध्वजांसह, महानाद करीत आणि महावेगाने जनस्थानातून बाहेर पडले.
3.22.18
मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः।
खड्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैः सतोमरैः ॥ ३.२२.१८ ॥
गदा, पट्टिश, शूळ, अति तीक्ष्ण परशू, तलवारी व चक्रे — हातात धरलेली, चमकणारी, तोमरांसह.
3.22.19
शक्तिभिः परिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः।
गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः ॥ ३.२२.१९ ॥
शक्ती, परिघ, भयंकर आणि अतिविशाल धनुष्ये, गदा, तलवार, मुसळ व वज्रे हाती धरलेले, भयानक दिसणारे.
3.22.20
राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश।
निर्यातानि जनस्थानात् खरचित्तानुवर्तिनाम् ॥ ३.२२.२० ॥
खराच्या मनाचे अनुसरण करणारे अत्यंत भयंकर चौदा हजार राक्षस जनस्थानातून बाहेर पडले.
3.22.21
तांस्तु निर्धावतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीमदर्शनान्।
खरस्याथ रथः किंचिज्जगाम तदनन्तरम् ॥ ३.२२.२१ ॥
धावत येणाऱ्या त्या भयानक राक्षसांना पाहून खराचा रथ त्यानंतर थोडा पुढे गेला.
3.22.22
ततस्ताञ्छबलानश्वांस्तप्तकाञ्चनभूषितान्।
खरस्य मतमाज्ञाय सारथिः पर्यचोदयत् ॥ ३.२२.२२ ॥
नंतर खराचा हेतू ओळखून सारथ्याने तापलेल्या सोन्याने अलंकृत त्या चितकबऱ्या घोड्यांना पुढे हाकले.
3.22.23
संचोदितो रथः शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः।
शब्देनापूरयामास दिशः सप्रदिशस्तथा ॥ ३.२२.२३ ॥
शत्रूंचा नाश करणाऱ्या खराचा रथ वेगाने हाकला गेला; त्याच्या गर्जनेने दिशा व उपदिशा दुमदुमून गेल्या.
3.22.24
प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वरो
रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः।
अचूचुदत् सारथिमुन्नदन् पुन-
र्महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान् ॥ ३.२२.२४ ॥
अत्यंत संतप्त, कर्कश स्वराचा खर शत्रूच्या वधासाठी यमासारखा त्वरा करत गर्जना करीत सारथ्याला पुन्हा रथ हाकण्यास प्रवृत्त करता झाला; दगडांचा वर्षाव करणाऱ्या महाबलवान मेघासारखा तो भासत होता.